Ciśnienie statyczne i dynamiczne
Słownik kwalifikacji TLO.01 - Wykonywanie obsługi technicznej wyposażenia awionicznego i elektrycznego statków powietrznych
Ciśnienie statyczne to ciśnienie, jakie płyn (np. powietrze) wywiera niezależnie od swojego ruchu - na samolot działa ciśnienie otaczającej atmosfery. Ciśnienie dynamiczne wynika z ruchu płynu względem obiektu i rośnie z kwadratem prędkości: ( p_d = \frac{1}{2} \rho v^2 ).
Ciśnienie statyczne a dynamiczne - tabela
| Ciśnienie statyczne ( p_s ) | Ciśnienie dynamiczne ( p_d ) | |
|---|---|---|
| skąd się bierze | ciężar i stan płynu (wysokość, temperatura) | ruch płynu względem obiektu |
| zależy od prędkości | nie (bezpośrednio) | tak, od kwadratu prędkości |
| w atmosferze | maleje z wysokością | rośnie z prędkością lotu |
| jak się mierzy | otwór prostopadły do strugi (port statyczny) | różnica ciśnienia całkowitego i statycznego |
| jednostka | Pa (hPa) | Pa |
Wzór na ciśnienie dynamiczne
[ p_d = \frac{1}{2} \rho v^2 ]
gdzie ( \rho ) - gęstość powietrza [kg/m³], ( v ) - prędkość przepływu [m/s]. Wynik wychodzi w paskalach.
Ponieważ prędkość jest w kwadracie, dwa razy szybszy lot daje cztery razy większe ciśnienie dynamiczne.
Ciśnienie całkowite i równanie Bernoulliego
Suma ciśnienia statycznego i dynamicznego to ciśnienie całkowite (spiętrzenia):
[ p_c = p_s + p_d ]
Dla przepływu ustalonego, nieściśliwego i bez strat, wzdłuż strugi ta suma jest stała (równanie Bernoulliego, w uproszczeniu bez zmiany wysokości):
[ p_s + \frac{1}{2} \rho v^2 = \text{const} ]
Tam, gdzie przepływ przyspiesza (np. nad wypukłą górną powierzchnią skrzydła), ciśnienie statyczne spada - to jeden z mechanizmów powstawania siły nośnej.
Przykład obliczenia
Samolot leci z prędkością ( v = 50 ) m/s na poziomie morza (atmosfera wzorcowa: ( \rho = 1{,}225 ) kg/m³):
[ p_d = \frac{1}{2} \cdot 1{,}225 \cdot 50^2 \approx 1531 \text{ Pa} \approx 15{,}3 \text{ hPa} ]
Przy 100 m/s ciśnienie dynamiczne wyniesie ok. 6125 Pa - cztery razy więcej.
Pomiar w samolocie - rurka Pitota i port statyczny
- rurka Pitota - otwór skierowany przodem do strugi; mierzy ciśnienie całkowite,
- port statyczny - otwór w kadłubie równoległy do strugi; mierzy ciśnienie statyczne,
- prędkościomierz porównuje oba ciśnienia - ich różnica to ciśnienie dynamiczne, a z niego wynika prędkość przyrządowa,
- wysokościomierz i wariometr korzystają tylko z ciśnienia statycznego (wysokość i jej zmiana),
- w nowszych samolotach dane z obu źródeł przetwarza komputer danych aerodynamicznych (ADC).
Zatkanie rurki Pitota (np. lodem) zakłóca wskazania prędkościomierza, a zatkanie portu statycznego - wszystkich trzech przyrządów.
Typowe pomyłki
- uznanie ciśnienia dynamicznego za zależne liniowo od prędkości - zależy od jej kwadratu,
- przypisanie rurce Pitota pomiaru ciśnienia statycznego - mierzy całkowite,
- przekonanie, że wysokościomierz korzysta z rurki Pitota - korzysta z portu statycznego.
Na egzaminie
W TLO.01 pytania dotyczą definicji obu ciśnień, tego, które przyrządy korzystają z ciśnienia statycznego, a które z całkowitego, oraz związku ( p_d = p_c - p_s ). Pamiętaj: prędkościomierz potrzebuje obu ciśnień, wysokościomierz i wariometr - tylko statycznego.