Przejdź do głównej treści

Osie samolotu

Słownik kwalifikacji TLO.01 - Wykonywanie obsługi technicznej wyposażenia awionicznego i elektrycznego statków powietrznych

Samolot obraca się wokół trzech osi przechodzących przez jego środek ciężkości: podłużnej (x), poprzecznej (y) i pionowej (z). Obrót wokół osi podłużnej to przechylenie, wokół poprzecznej - pochylenie, a wokół pionowej - odchylenie.

Trzy osie i ruchy wokół nich

OśPrzebiegRuch wokół osiNazwa angielskaCzym sterowany
podłużna xwzdłuż kadłuba, od ogona do nosaprzechylenie - jedno skrzydło w górę, drugie w dółrolllotki
poprzeczna ywzdłuż rozpiętości skrzydełpochylenie - nos w górę lub w dółpitchster wysokości
pionowa zprostopadle do dwóch pozostałychodchylenie - nos w lewo lub w prawoyawster kierunku

Obrót wokół osi poprzecznej nazywa się więc pochyleniem - to właśnie nim pilot zmienia kąt wznoszenia lub opadania.

Układ osi związany z samolotem

Osie są związane z samolotem i obracają się razem z nim, a nie z ziemią. W mechanice lotu przyjmuje się zwykle, że oś x skierowana jest do przodu, oś y w stronę prawego skrzydła, a oś z - w dół. Gdy samolot jest przechylony, jego oś „pionowa” nie jest już pionowa względem ziemi.

Osie a przyrządy pokładowe

Przyrządy żyroskopowe mierzą ruchy samolotu wokół jego osi:

  • sztuczny horyzont pokazuje pochylenie i przechylenie względem horyzontu,
  • wskaźnik zakrętu mierzy prędkość obrotu wokół osi pionowej - oś ramki jego żyroskopu jest równoległa do osi podłużnej samolotu,
  • koordynator zakrętu ma oś ramki żyroskopu nachyloną pod kątem do osi x (zwykle ok. 30°), dzięki czemu reaguje zarówno na odchylenie, jak i na przechylanie - pokazuje wejście w zakręt już w chwili przechylania samolotu.

Jak zapamiętać

  • x - przechylenie - skrzydła „kołyszą się” jak przy przechyle łodzi,
  • y - pochylenie - nos „kiwa” w górę i w dół,
  • z - odchylenie - nos „odchyla się” na boki jak przy skręcie samochodu.

Typowe pomyłki

  • mylenie przechylenia z odchyleniem - przechylenie to obrót skrzydeł wokół kadłuba, odchylenie to obrót nosa w poziomie,
  • przekonanie, że zakręt wykonuje się samym sterem kierunku - w prawidłowym zakręcie samolot przechyla się lotkami, a ster kierunku tylko go koordynuje.

Na egzaminie

W kwalifikacji TLO.01 pytanie o koordynator zakrętu brzmi: „Oś obrotu ramki żyroskopu wskaźnika przedstawionego na rysunku jest...”. Poprawna odpowiedź to nachylona pod kątem do osi x samolotu. Odpowiedź „równoległa do osi x” pasuje do klasycznego wskaźnika zakrętu, a nie do koordynatora.

Zobacz też

Potwierdzenie

Informacja