Statecznik poziomy
Słownik kwalifikacji TLO.02 - Obsługa operacyjna portu lotniczego i współpraca ze służbami żeglugi powietrznej
Statecznik poziomy to nieruchoma, pozioma powierzchnia w tylnej części samolotu, wchodząca w skład usterzenia ogonowego. Zapewnia stateczność podłużną - gdy podmuch podniesie albo opuści nos samolotu, statecznik wytwarza siłę, która przywraca poprzednie położenie.
Na tylnej krawędzi statecznika poziomego zamocowany jest zwykle ruchomy ster wysokości. To nim pilot zmienia pochylenie samolotu, a w efekcie wznosi się lub zniża.
Usterzenie samolotu
Usterzenie ogonowe składa się z:
| Element | Część stała | Część ruchoma | Ruch wokół osi |
|---|---|---|---|
| usterzenie poziome | statecznik poziomy | ster wysokości | poprzecznej - pochylanie (nos w górę/w dół) |
| usterzenie pionowe | statecznik pionowy | ster kierunku | pionowej - odchylanie (nos w lewo/w prawo) |
Trzecim ruchem - przechylaniem wokół osi podłużnej - steruje się lotkami na skrzydłach.
Jak działa ster wysokości
- pilot ciągnie wolant (drążek) do siebie → ster wysokości wychyla się w górę → ogon jest dociskany w dół, a nos unosi się → samolot przechodzi do wznoszenia,
- pilot odpycha wolant → ster wychyla się w dół → ogon unosi się, nos opada → samolot zniża się.
Utrzymanie wznoszenia wymaga też odpowiedniej prędkości i ciągu silników - samo podniesienie nosa przy zbyt małej prędkości grozi przeciągnięciem.
Rodzaje stateczników poziomych
- klasyczny - nieruchomy statecznik i ruchomy ster wysokości,
- z regulowanym kątem ustawienia - w samolotach komunikacyjnych cały statecznik może zmieniać kąt, co służy do wyważenia (trymowania) samolotu w locie,
- płytowy (całkowicie ruchomy) - cała powierzchnia obraca się i pełni jednocześnie rolę statecznika i steru,
- w układzie T - statecznik umieszczony na szczycie statecznika pionowego.
Niektóre samoloty mają powierzchnię poziomą z przodu kadłuba - jest to układ kaczka (canard).
Czego nie mylić
- statecznik pionowy odpowiada za stateczność kierunkową i współpracuje ze sterem kierunku,
- skrzydła wytwarzają siłę nośną, a lotki na nich sterują przechyleniem,
- hamulce aerodynamiczne zwiększają opór i zmniejszają prędkość.
Na egzaminie
W pytaniach o zmianę wysokości lotu lub pochylanie samolotu właściwym skojarzeniem jest usterzenie poziome: statecznik poziomy ze sterem wysokości. Ściślej: statecznik zapewnia stateczność, a samą zmianę pochylenia wywołuje wychylenie steru wysokości.