Środek ciężkości statku, oznaczany literą G, to punkt, w którym można umownie przyjąć skupienie całego ciężaru statku wraz z ładunkiem, paliwem, zapasami, załogą i wyposażeniem. Jego położenie ma kluczowe znaczenie dla stateczności.
Wpływ na stateczność
Położenie środka ciężkości decyduje o tym, jak statek zachowa się po przechyleniu. Jeżeli G znajduje się nisko, statek ma większą tendencję do powrotu do położenia pionowego. Jeżeli G znajduje się wysoko, stateczność maleje i rośnie ryzyko dużych przechyłów lub utraty stateczności.
W praktyce:
- ciężki ładunek umieszczony nisko poprawia stateczność,
- ciężki ładunek umieszczony wysoko pogarsza stateczność,
- ładunek przesunięty na burtę powoduje przechył,
- balast w zbiornikach dennych obniża środek ciężkości.
Związek z wysokością metacentryczną
Środek ciężkości G jest jednym z punktów używanych do wyznaczania wysokości metacentrycznej GM. Gdy środek ciężkości zostaje obniżony, odległość GM zwykle się zwiększa, co poprawia stateczność początkową statku.
Znaczenie dla załadunku
Podczas planowania załadunku należy zwracać uwagę nie tylko na masę ładunku, ale też na jego rozmieszczenie. Niewłaściwe umieszczenie ciężarów może spowodować:
- nadmierny przechył,
- zmniejszenie wysokości metacentrycznej,
- pogorszenie stateczności poprzecznej,
- niebezpieczne kołysanie statku.
Dlatego ciężkie ładunki powinny być, o ile to możliwe, rozmieszczane nisko i symetrycznie względem płaszczyzny symetrii statku.