Pytania pomocnicze - CES.01

Należy od masy początkowej odjąć masę końcową. Otrzymana wartość pokazuje, ile kilogramów masy ubyło podczas suszenia.

Masa zmniejsza się głównie przez odparowanie wody zawartej w półfabrykatach. Sam materiał ceramiczny pozostaje, ale traci wilgoć.

Stosuje się wzór: strata [%] = (masa początkowa - masa końcowa) / masa początkowa × 100%.

Strata produkcyjna określa, ile procent masy ubyło. Procent masy pozostałej pokazuje, jaka część masy początkowej została po procesie.

Oznacza to, że półfabrykaty straciły 12,5% swojej masy początkowej. W tym przypadku ubytek wyniósł 150 kg z 1200 kg.

Masa początkowa jest punktem odniesienia dla całego procesu. Dzięki temu można określić, jaki procent pierwotnego wsadu stanowi ubytek.

Pętelka służy do wybierania nadmiaru masy ceramicznej, modelowania zagłębień oraz korygowania kształtu wyrobu przed suszeniem lub dalszą obróbką.

Część robocza pętelki to metalowy drut uformowany w zamkniętą pętlę, osadzony zwykle w drewnianym uchwycie.

Pętelka ma drucianą pętlę do wybierania masy, natomiast lancet ma ostrze przeznaczone do nacinania, cięcia lub precyzyjnego opracowywania powierzchni.

Radełko ma obrotowe kółko, często ząbkowane, używane do odciskania wzorów lub znaków. Pętelka ma nieruchomą drucianą pętlę do modelowania i wybierania masy.

Różne kształty pętli pozwalają wykonywać odmienne czynności, np. wybierać większe fragmenty masy, opracowywać wąskie zagłębienia albo wygładzać określone partie wyrobu.

Pętelki używa się najczęściej podczas ręcznego formowania i modelowania, gdy masa jest jeszcze plastyczna i możliwa do łatwego obrabiania.

Szwy powstają w miejscach styku części formy gipsowej. Po odlaniu masa ceramiczna odwzorowuje linię podziału formy, dlatego na półfabrykacie zostaje wypukły ślad.

Wazony o złożonym kształcie, np. z przewężeniami, najczęściej formuje się metodą odlewania z masy lejnej w formach gipsowych wieloczęściowych.

Przewężenia utrudniają wyjęcie wyrobu z formy jednoczęściowej. Forma musi być podzielona na kilka części, co powoduje powstawanie szwów na liniach podziału.

Polega na delikatnym ścinaniu, wygładzaniu lub zacieraniu wypukłych śladów po podziale formy. Wykonuje się to narzędziami formierskimi, gąbką lub pętelką, gdy wyrób ma odpowiednią wilgotność.

Takie wyroby najczęściej formuje się przez prasowanie lub wytłaczanie, a nie przez odlewanie w wieloczęściowych formach gipsowych. Nie powstają na nich typowe szwy od formy odlewniczej.

Najlepiej usuwać je, gdy odlew jest podsuszony, ale nadal plastyczny i niekruchy. Zbyt mokry wyrób łatwo odkształcić, a zbyt suchy może pękać lub wykruszać się.

Na gotowym wyrobie mogą być widoczne nierówności, zgrubienia lub ślady linii podziału formy. Po szkliwieniu i wypaleniu takie defekty stają się jeszcze bardziej zauważalne.

Forma gipsowa nadaje kształt wyrobowi ceramicznemu. Dzięki porowatości gipsu może także odciągać wodę z masy lejnej, co ułatwia formowanie ścianki wyrobu.

Forma matka służy do wykonywania form roboczych, a nie bezpośrednio do seryjnej produkcji wyrobów. Forma robocza jest używana bezpośrednio w procesie technologicznym.

Najpierw wykonuje się model, następnie formę modelową, potem formę matkę, a na końcu formę roboczą stosowaną w produkcji.

Forma matka jest wzorcem, z którego wykonuje się formy robocze. Bez niej trudno byłoby uzyskać wiele powtarzalnych form o takim samym kształcie.

Gips jest łatwy do odlewania, dobrze odwzorowuje szczegóły i ma zdolność pochłaniania wody. Te cechy są szczególnie przydatne przy formowaniu wyrobów z mas lejnych.

Oznacza formę używaną bezpośrednio podczas produkcji wyrobu, czyli najczęściej formę roboczą. To ona ma kontakt z masą ceramiczną w trakcie formowania.

Widoczna jest gąbka przykładana do brzegu naczynia, zwykle przy jego rancie. Czynność polega na delikatnym przetarciu krawędzi, a nie na cięciu, stemplowaniu ani formowaniu wzoru.

Wygładzanie usuwa zadziory, nierówności i ostre ranty. Poprawia estetykę oraz bezpieczeństwo i komfort użytkowania naczynia.

Zbyt mokra gąbka może nadmiernie rozmiękczyć masę ceramiczną i zdeformować wyrób. Lekka wilgoć wystarcza do wygładzenia powierzchni.

Wygładzanie gąbką dotyczy często wykończenia krawędzi i usunięcia drobnych nierówności. Wyrównywanie powierzchni może obejmować większy obszar wyrobu i być wykonywane innymi narzędziami.

Wygładzanie ma na celu uzyskanie gładkiej powierzchni lub krawędzi. Odciskanie wzorów polega na celowym tworzeniu dekoracji za pomocą stempla, matrycy lub innego narzędzia.

Najczęstsze błędy to zbyt mocny docisk, użycie zbyt mokrej gąbki oraz wcieranie zanieczyszczeń w powierzchnię. Mogą one prowadzić do deformacji, rozmycia kształtu lub powstania wad powierzchni.

Barbotyna służy jako klejąca płynna glina do łączenia elementów ceramicznych, np. płatów masy, uchwytów lub dekoracji.

Nacięcia zwiększają powierzchnię styku i poprawiają przyczepność. Dzięki temu spoina jest mocniejsza i mniej podatna na rozklejenie.

Charakterystyczne jest nanoszenie płynnej masy pędzlem lub narzędziem na brzegi elementów przeznaczonych do połączenia.

Pokrywanie barbotyną polega na nanoszeniu płynnej gliny w celu sklejenia elementów. Wyrównywanie krawędzi usuwa nierówności i nadaje elementowi właściwy kształt.

Najczęstsze błędy to nakładanie barbotyny na zbyt suche lub gładkie powierzchnie, zbyt słabe dociśnięcie elementów oraz pozostawienie grubej, nierównej spoiny.

Najlepiej łączyć elementy wilgotne lub skórzasto-twarde. Zbyt suche części gorzej przyjmują barbotynę i mogą pękać albo odpadać.

Najczęściej jest to forma wieloczęściowa, spinana opaskami lub klamrami, z otworem wlewowym. Po złożeniu tworzy zamkniętą przestrzeń potrzebną do wykonania wyrobu z pustym wnętrzem.

Gips wchłania wodę z masy lejnej, dzięki czemu przy ściankach formy tworzy się warstwa masy ceramicznej. Ta warstwa staje się ścianką przyszłego wyrobu.

Do formy wlewa się masę lejną, czeka na utworzenie warstwy przy ściankach, a następnie wylewa nadmiar masy. W formie pozostaje wyrób o pustym wnętrzu.

W formowaniu pustym wyrób ma wewnętrzną pustą przestrzeń i ścianki o określonej grubości. W formowaniu pełnym powstaje bryła wypełniona masą ceramiczną.

Tą metodą wykonuje się m.in. wazony, dzbanki, figurki, elementy dekoracyjne oraz niektóre wyroby sanitarne. Są to przedmioty, które nie powinny być pełną bryłą.

Podczas wlewania masy lejnej części formy mogą się rozsunąć, co spowodowałoby wyciek masy lub zniekształcenie wyrobu. Spiêcie zapewnia szczelność i prawidłowy kształt.

Służy do nanoszenia i równomiernego rozprowadzania szkliwa na powierzchni wyrobów ceramicznych za pomocą sprężonego powietrza.

Zbyt gęste szkliwo może zatykać dyszę, a zbyt rzadkie spływać z wyrobu. Odpowiednia konsystencja umożliwia równomierne pokrycie powierzchni.

Najczęściej składa się ze zbiornika na szkliwo, dyszy, iglicy regulacyjnej, spustu oraz przyłącza sprężonego powietrza.

Pozwala uzyskać cienką, równomierną warstwę szkliwa oraz dobrze pokrywać wyroby o skomplikowanych kształtach.

Pistolet natryskowy nakłada szkliwo, natomiast narzędzia do rytowania mechanicznie wykonują wzory lub nacięcia w powierzchni wyrobu.

Przyczyną może być niewłaściwe ciśnienie powietrza, zatkana dysza, zła gęstość szkliwa albo nierówny ruch pistoletu.

Polega na dociskaniu stempla do plastycznej powierzchni wyrobu, aby uzyskać powtarzalny wzór, znak lub fakturę.

Masa powinna być wilgotna i plastyczna, ale wystarczająco stabilna, aby nie deformowała się pod naciskiem stempla.

Przy odciskaniu wzór powstaje przez wgniecenie narzędzia w powierzchnię. Przy doklejaniu do wyrobu dodaje się osobno uformowany element dekoracyjny.

Podparcie zapobiega odkształceniu ścianek naczynia podczas nacisku stempla i pomaga zachować właściwy kształt wyrobu.

Stemple mogą być wykonane z drewna, gipsu, metalu, tworzywa, gumy lub wypalonej ceramiki, zależnie od rodzaju wzoru i technologii pracy.

Wygładzanie usuwa nierówności i zwykle wykonuje się gąbką lub dłonią. Stemplowanie pozostawia wyraźne, powtarzalne odciski na powierzchni.

Sztafaż polega na podkreśleniu farbą wypukłych elementów reliefu. Dzięki temu wzór staje się bardziej widoczny i przestrzenny.

Sztafaż podkreśla farbą wypukłości reliefu, natomiast inkrustacja polega na wypełnianiu wgłębień innym materiałem lub masą dekoracyjną.

Relief ma elementy wypukłe i wklęsłe, więc łatwo można zaakcentować jego wystające części kolorem. Sztafaż poprawia czytelność ornamentu.

Do sztafażu można używać pędzla, gąbki, tamponu lub innych narzędzi pozwalających nanieść barwnik głównie na wypukłości wzoru.

Perforacja oznacza wykonywanie otworów w materiale. Nie dotyczy malarskiego podkreślania wypukłości reliefu.

Moletaż to zdobienie lub odciskanie wzoru za pomocą moletki, czyli narzędzia z fakturą lub ornamentem. Nie oznacza malowania wypukłości reliefu.