Pytania pomocnicze - MEC.06

Mają korpus obejmujący rurę, krążek tnący, rolki prowadzące oraz pokrętło do stopniowego dociskania ostrza. Ich kształt jest przystosowany do pracy wokół elementu cylindrycznego.

Narzędzie pracuje przez obracanie wokół rury i stopniowe nacinanie jej ścianki. Płaskownik nie ma kształtu umożliwiającego takie prowadzenie narzędzia.

Rurę mocuje się między rolkami i krążkiem tnącym, po czym obraca narzędzie wokół rury. Po każdym kilku obrotach zwiększa się docisk, aż rura zostanie przecięta.

Pozwala uzyskać równe, obwodowe cięcie prostopadłe do osi rury. Ogranicza też odkształcenia w porównaniu z nieprawidłowym cięciem ręcznym.

Za prowadzenie odpowiadają rolki prowadzące, które stabilizują rurę podczas obrotu narzędzia. Dzięki nim krążek tnący utrzymuje właściwy tor cięcia.

Zbyt duży docisk od razu może uszkodzić narzędzie, zdeformować rurę lub pogorszyć jakość cięcia. Stopniowe dokręcanie zapewnia czyste i kontrolowane przecięcie.

Środkownik służy do wyznaczania środka powierzchni kołowej, najczęściej na czole wałka lub innego przedmiotu cylindrycznego.

Przykłada się środkownik do obwodu czoła wałka i rysuje linię przechodzącą przez środek. Następnie zmienia się położenie przyrządu i rysuje drugą linię; ich przecięcie wskazuje środek.

Kątownik służy do wyznaczania i sprawdzania kąta prostego, a nie do bezpośredniego znajdowania środka powierzchni kołowej.

Środkownik wyznacza środek elementu okrągłego, natomiast cyrkiel służy do kreślenia okręgów, łuków oraz odkładania odległości.

Jest potrzebne m.in. przed wierceniem otworu osiowego, nakiełkowaniem, toczeniem w kłach oraz innymi operacjami wymagającymi zachowania osiowości.

Trasowanie to nanoszenie na przedmiot linii, punktów i zarysów pomocniczych, które wskazują miejsca przyszłej obróbki lub kontroli.

Litera M oznacza gwint metryczny, liczba 10 średnicę nominalną w milimetrach, a liczba 1 skok gwintu. Jest to gwint drobnozwojowy.

Podczas gwintowania materiał musi pozostać na utworzenie zarysu gwintu. Gdyby otwór miał średnicę równą nominalnej, gwint byłby zbyt płytki lub w ogóle by nie powstał.

Najpewniej korzysta się z tabeli. Można też użyć przybliżenia: średnica otworu = średnica nominalna − skok, czyli 10 mm − 1 mm = 9,0 mm.

M10 bez podanego skoku oznacza zwykle gwint zwykły o skoku 1,5 mm. M10x1 ma skok 1 mm, więc jest gwintem drobnozwojowym.

Gwintowanie będzie wymagało dużej siły, może dojść do zakleszczenia lub złamania gwintownika. Można też uszkodzić obrabiany element.

Gwint będzie miał zbyt małą wysokość zarysu, a połączenie śrubowe będzie słabsze. Może dojść do zerwania gwintu podczas montażu lub pracy.

Tabele podają sprawdzone średnice otworów dla konkretnych gwintów. Zmniejszają ryzyko błędu i ułatwiają dobór właściwego wiertła.

Gwintownik ma część roboczą z naciętym gwintem, rowki do odprowadzania wiórów oraz zwykle kwadratowy chwyt do pokrętła. Służy do nacinania gwintu w otworze.

Komplet umożliwia stopniowe wykonanie gwintu wewnętrznego. Kolejne gwintowniki zdejmują materiał etapami, co zmniejsza opór skrawania i poprawia jakość gwintu.

Gwintownik wykonuje gwinty wewnętrzne w otworach. Narzynka wykonuje gwinty zewnętrzne na wałkach, prętach lub śrubach.

Otwór musi mieć średnicę dobraną do rodzaju i wymiaru gwintu. Zbyt mały otwór może spowodować złamanie gwintownika, a zbyt duży da słaby lub niepełny gwint.

Gwintowanie polega na nacinaniu gwintu w otworze. Rozwieranie służy do dokładnego powiększania i wykańczania otworu, często w celu uzyskania określonej tolerancji.

Gwintowanie tworzy gwint w otworze, aby można było wkręcić śrubę lub wkręt. Pogłębianie wykonuje zagłębienie, np. pod łeb wkrętu lub śruby.

Najczęstsze błędy to brak osiowego prowadzenia gwintownika, źle dobrana średnica otworu, brak smarowania oraz niewycofywanie narzędzia w celu łamania wiórów.

Szczelinomierz służy do sprawdzania szerokości szczelin i luzów między powierzchniami elementów maszyn. Umożliwia szybkie określenie, czy odstęp mieści się w wymaganym zakresie.

Szczelinomierz ma postać zestawu cienkich blaszek/listków o różnych grubościach, zwykle umieszczonych w jednej oprawie. Na każdym listku podana jest jego grubość.

Należy wybrać taki listek, który wchodzi w szczelinę z lekkim oporem. Zbyt luźne wejście oznacza, że listek jest za cienki, a brak możliwości wsunięcia — że jest za gruby.

Wciskanie na siłę może odkształcić cienki listek pomiarowy lub uszkodzić mierzone powierzchnie. Prowadzi to również do błędnego wyniku pomiaru.

Suwmiarka służy do pomiaru wymiarów zewnętrznych, wewnętrznych i głębokości. Szczelinomierz jest przeznaczony głównie do sprawdzania małych szczelin i luzów między powierzchniami.

Stosuje się go m.in. przy regulacji luzu zaworowego, kontroli szczelin montażowych, sprawdzaniu luzów w mechanizmach oraz ocenie przylegania elementów maszyn.

Liniał krawędziowy służy do sprawdzania płaskości powierzchni lub prostoliniowości krawędzi. Nie jest przyrządem do pomiaru długości ani kąta.

Liniał przykłada się krawędzią pomiarową do badanej powierzchni i obserwuje prześwit, najlepiej pod światło. Nierówny lub duży prześwit świadczy o odchyłkach płaskości.

Do sprawdzania kąta prostego używa się kątownika. Liniał krawędziowy ma dokładną krawędź kontrolną, ale nie posiada ramion ustawionych pod kątem 90°.

Sprawdzanie zwykle pozwala ocenić, czy cecha jest prawidłowa, bez podawania dokładnej wartości liczbowej. Pomiar daje konkretny wynik, np. w milimetrach lub stopniach.

Nierówna powierzchnia może powodować złe przyleganie części, nieszczelność, drgania lub nierównomierne obciążenie elementów. Może to przyspieszyć zużycie maszyny.

Do pomiaru długości i szerokości najczęściej używa się suwmiarki, liniału pomiarowego lub mikrometru, zależnie od wymaganej dokładności i kształtu elementu.

Ponieważ umożliwiają obróbkę dużych i ciężkich przedmiotów zamocowanych na długim stole wykonującym ruch posuwisto-zwrotny. Są przydatne przy zdejmowaniu większych naddatków materiału.

W strugarce wzdłużnej ruch roboczy wykonuje zwykle stół z przedmiotem, a w poprzecznej ruch roboczy wykonuje narzędzie. Strugarka wzdłużna jest przeznaczona do większych elementów.

Dłutownica służy głównie do wykonywania rowków, wpustów i powierzchni wewnętrznych. Nie jest typową obrabiarką do wstępnej obróbki dużych płaszczyzn.

Tak, frezarka pionowa może obrabiać powierzchnie płaskie. Jednak przy bardzo dużych powierzchniach i obróbce wstępnej typowo stosuje się strugarkę wzdłużną.

Jest to pierwszy etap obróbki, którego celem jest usunięcie większej ilości materiału i nadanie elementowi przybliżonego kształtu. Po niej często wykonuje się obróbkę dokładniejszą lub wykańczającą.

Na strugarce wzdłużnej obrabia się m.in. łoża obrabiarek, korpusy maszyn, płyty, podstawy i długie prowadnice. Są to elementy o dużych powierzchniach płaskich.

Suwmiarka uniwersalna służy do pomiaru wymiarów zewnętrznych, wewnętrznych oraz mieszanych, np. średnic, szerokości rowków i odległości między powierzchniami.

Do pomiaru wymiarów zewnętrznych używa się dużych szczęk pomiarowych. Obejmują one mierzony przedmiot z dwóch stron.

Wymiary wewnętrzne mierzy się małymi szczękami górnymi. Rozsuwa się je wewnątrz otworu lub rowka, aż dotkną przeciwległych powierzchni.

Wymiary mieszane to pomiary wykonywane między powierzchniami, które nie są typowo wymiarem zewnętrznym ani wewnętrznym, np. odsadzenia, stopnie lub odległości między krawędziami.

Odczyt składa się z wartości na podziałce głównej i wskazania noniusza. Błędne odczytanie noniusza prowadzi do nieprawidłowego wyniku pomiaru.

Najczęstsze błędy to skośne ustawienie suwmiarki, zbyt duży nacisk szczęk, zabrudzenie powierzchni pomiarowych oraz nieprawidłowy odczyt skali.

Konik tokarski służy do podpierania długich przedmiotów obrabianych oraz do mocowania narzędzi pracujących osiowo. Dzięki niemu można ograniczyć ugięcie wałka i poprawić dokładność obróbki.

Konik znajduje się na łożu tokarki naprzeciw wrzeciennika. Ma masywny korpus, pokrętło z tyłu oraz wysuwaną pinolę, w której może być zamocowany kieł lub narzędzie.

W kle obrotowym końcówka obraca się razem z przedmiotem dzięki łożyskom. Kieł stały nie obraca się, dlatego powoduje większe tarcie i wymaga smarowania.

Długi wałek może uginać się pod wpływem sił skrawania. Podparcie konikiem zmniejsza ugięcie, drgania i ryzyko uzyskania niedokładnego wymiaru.

Konik podpiera przedmiot osiowo, najczęściej przez kieł osadzony w nakiełku. Podtrzymka podpiera wałek z boku za pomocą szczęk lub rolek i jest ustawiana przy obrabianej części wałka.

Pinola to wysuwana tuleja robocza konika. W jej gnieździe mocuje się kieł tokarski, wiertło, nawiertak lub inne narzędzie z chwytem stożkowym.

Toczenie w kłach stosuje się przy obróbce wałków, które muszą zachować dobrą współosiowość na całej długości. Przedmiot jest wtedy podparty między kłami, zwykle od strony wrzeciona i konika.

Ponieważ podczas toczenia przedmiot obrabiany wykonuje ruch obrotowy, co idealnie pasuje do kształtu wałków, tulei, osi i pierścieni. Narzędzie skrawa materiał z powierzchni zewnętrznej lub wewnętrznej.

Toczenie zewnętrzne dotyczy obróbki powierzchni zewnętrznej, np. średnicy wałka. Toczenie wewnętrzne wykonuje się wewnątrz otworu, np. w tulei.

Obróbka zgrubna usuwa dużo materiału i nadaje przybliżony kształt. Obróbka wykańczająca służy do uzyskania dokładnego wymiaru i lepszej jakości powierzchni.

Do toczenia stosuje się nóż tokarski. Jego kształt i geometria zależą od rodzaju operacji, np. toczenia zewnętrznego, wewnętrznego, przecinania lub gwintowania.

Frezowanie stosuje się głównie do obróbki płaszczyzn, rowków, powierzchni kształtowych i uzębień. Nie jest podstawową metodą obróbki zgrubnej powierzchni obrotowych wałków i tulei.

Szlifowanie wykonuje się wtedy, gdy wymagana jest bardzo dobra dokładność wymiarowa i mała chropowatość powierzchni. Jest to zwykle obróbka wykańczająca, a nie zgrubna.

Naddatek obróbkowy to warstwa materiału pozostawiona do usunięcia w kolejnych operacjach. Przy toczeniu zgrubnym usuwa się dużą część naddatku, ale często zostawia się niewielką warstwę na obróbkę wykańczającą.