Pytania pomocnicze - SPO.02

ADL oznacza podstawowe czynności życia codziennego, takie jak jedzenie, mycie, ubieranie się, korzystanie z toalety i kontrola wydalania. Ocena ADL pokazuje poziom samodzielności podopiecznego.

Ponieważ obejmuje podstawowe czynności samoobsługowe, w tym korzystanie z toalety i kontrolowanie czynności fizjologicznych. Dlatego może być używana podobnie jak skala Barthel do oceny samodzielności w tym zakresie.

ADL dotyczy podstawowej samoobsługi, np. mycia, jedzenia i toalety. IADL ocenia bardziej złożone czynności, np. zakupy, gotowanie, korzystanie z telefonu czy gospodarowanie pieniędzmi.

Skala Barthel ocenia samodzielność w podstawowych czynnościach, takich jak jedzenie, przemieszczanie się, higiena, korzystanie z toalety, kontrola moczu i stolca oraz chodzenie po schodach.

Test Berga służy do oceny równowagi i ryzyka upadku. Nie ocenia kontroli oddawania moczu ani wypróżniania.

Test Lovetta ocenia siłę mięśniową, najczęściej kończyn lub wybranych grup mięśni. Nie jest narzędziem do oceny samoobsługi ani czynności fizjologicznych.

Wynik pomaga określić, przy których czynnościach podopieczny wymaga pomocy. Na tej podstawie planuje się wsparcie, dobór sprzętu pomocniczego i zakres opieki.

Osoba z zaawansowaną chorobą Alzheimera może mieć zaburzenia pamięci, orientacji i rozumienia. Może nieprawidłowo oceniać swoje możliwości lub nie pamiętać, jak wykonuje codzienne czynności.

Opiekun ocenia, czy podopieczny potrafi rozpocząć czynność, wykonać ją w odpowiedniej kolejności, użyć potrzebnych przyborów i zachować bezpieczeństwo. Sprawdza też, jakiego zakresu pomocy wymaga.

Dokumentacja medyczna opisuje stan zdrowia, rozpoznania i leczenie. Obserwacja uczestnicząca pokazuje aktualne, praktyczne funkcjonowanie podopiecznego w codziennych czynnościach.

U osoby z cukrzycą szczególnie ważna jest prawidłowa pielęgnacja skóry i stóp, ponieważ istnieje większe ryzyko infekcji, trudno gojących się ran i powikłań. Opiekun powinien zwracać uwagę na czystość, stan skóry i bezpieczeństwo zabiegów higienicznych.

Powinien pomagać tylko w takim zakresie, w jakim jest to konieczne. Może przypominać kolejność czynności, przygotować przybory, asekurować i zachęcać podopiecznego do wykonywania tego, co nadal potrafi.

Sygnałami są m.in. pomijanie etapów mycia, nieumiejętne używanie przyborów, brudna odzież, nieprzyjemny zapach, lęk przed kąpielą, dezorientacja oraz ryzyko upadku w łazience.

Czynności higieniczne dotyczą intymnej sfery życia. Opiekun powinien zapewnić prywatność, takt, spokojną komunikację i pomoc bez zawstydzania osoby starszej.

Orzeczenie o niepełnosprawności dotyczy dzieci do 16. roku życia. Osoby dorosłe, w tym seniorzy, otrzymują orzeczenie o stopniu niepełnosprawności.

Może być wymagane przy ubieganiu się o świadczenia, ulgi, usługi opiekuńcze oraz dofinansowania, np. ze środków PFRON.

PFRON to Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. Wspiera osoby z niepełnosprawnościami m.in. przez dofinansowania do sprzętu i likwidacji barier.

Samo zaświadczenie lekarskie zwykle nie wystarcza. Kluczowym dokumentem potwierdzającym uprawnienia osoby dorosłej jest orzeczenie o stopniu niepełnosprawności.

Wyróżnia się stopień lekki, umiarkowany i znaczny. Stopień określa zakres ograniczeń w codziennym funkcjonowaniu i potrzebę wsparcia.

Aparat słuchowy pomaga osobie z niedosłuchem w komunikacji i codziennym funkcjonowaniu. Może być traktowany jako wyrób medyczny lub sprzęt wspierający osobę z niepełnosprawnością.

Brak ruchu zmniejsza naturalne pobudzanie jelit do pracy. Treść pokarmowa przesuwa się wolniej, co sprzyja zaparciom i wzdęciom.

Najczęściej są to zaparcia, wzdęcia, uczucie pełności w brzuchu i zmniejszony apetyt. Wynikają głównie ze spowolnienia perystaltyki jelit.

Powinien dbać o nawodnienie, dietę bogatszą w błonnik, regularność wypróżnień oraz aktywizację ruchową dostosowaną do stanu podopiecznego.

Mogą wystąpić odleżyny, przykurcze stawowe, osłabienie mięśni, zapalenie płuc, zakrzepica oraz pogorszenie samodzielności.

Zmiana pozycji zmniejsza ryzyko odleżyn, poprawia wentylację płuc i krążenie oraz pośrednio wspiera pracę organizmu, w tym układu pokarmowego.

Gdy trwają kilka dni, towarzyszy im silny ból brzucha, wymioty, zatrzymanie gazów, krew w stolcu lub nagłe pogorszenie stanu ogólnego.

Przyssawka stabilizuje talerz lub miseczkę na stole. Dzięki temu naczynie nie przesuwa się podczas jedzenia, mimo drżenia rąk lub osłabionej koordynacji.

Najczęściej są to drżenie rąk, sztywność mięśni, spowolnienie ruchowe oraz trudności z koordynacją. Objawy te utrudniają trzymanie sztućców, kubka i precyzyjne nabieranie pokarmu.

Kubek z dzióbkiem ogranicza ryzyko rozlania płynu i pozwala pić bardziej kontrolowanie. Jest pomocny szczególnie przy drżeniu dłoni lub osłabionym chwycie.

Wyręczanie może zmniejszać samodzielność i poczucie sprawczości podopiecznego. Lepiej najpierw zastosować ułatwienia, np. odpowiednie naczynia, spokojne tempo i właściwe ustawienie przy stole.

Należy zapewnić stabilny stół, wygodne krzesło, antypoślizgową podkładkę oraz naczynia adaptacyjne. Warto też ograniczyć pośpiech i rozpraszające bodźce.

Pomoc w jedzeniu może oznaczać bezpośrednie karmienie osoby. Wspieranie samodzielności polega na takim dobraniu warunków i sprzętu, aby osoba mogła jak najwięcej wykonać sama.

Ograniczenie cholesterolu i tłuszczów nasyconych zmniejsza ryzyko postępu miażdżycy. Dzięki temu obniża się ryzyko kolejnego zawału lub innych powikłań sercowo-naczyniowych.

Należy ograniczać tłuste mięsa, wędliny, smalec, masło, tłuste sery, potrawy smażone, fast foody i słodycze z tłuszczami utwardzonymi. Ważne jest też ograniczenie soli.

Podwyższone ciśnienie obciąża serce i naczynia krwionośne. Regularne pomiary pomagają szybko wykryć nieprawidłowości i przekazać je lekarzowi.

Opiekun pomaga planować posiłki, wybierać właściwe produkty i obserwuje, czy senior stosuje zalecenia. Nie ustala jednak samodzielnie specjalistycznej diety leczniczej bez konsultacji z personelem medycznym.

Niepokojące są ból w klatce piersiowej, duszność, nagłe osłabienie, zimne poty, omdlenie, kołatanie serca oraz bardzo wysokie lub bardzo niskie ciśnienie. W takich sytuacjach należy pilnie skontaktować się z pomocą medyczną.

Po zawale najważniejsze jest odciążenie układu krążenia i profilaktyka miażdżycy, a nie zwiększanie kaloryczności diety. Nadmiar energii może sprzyjać nadwadze, która dodatkowo obciąża serce.

Monitorowanie glukozy jest szczególnie ważne u osób z cukrzycą lub zaburzeniami gospodarki węglowodanowej. W pytaniu kluczowe dla stanu po zawale są jednak dieta ubogocholesterolowa i nadzór nad ciśnieniem tętniczym.

Zakaz może niepotrzebnie ograniczać samodzielność i poczucie sprawczości osoby starszej. W początkowej fazie demencji należy łączyć bezpieczeństwo z możliwie dużym zachowaniem niezależności.

Największym zagrożeniem jest zgubienie się z powodu zaburzeń pamięci i orientacji. Osoba może nie pamiętać adresu, drogi powrotnej ani numeru telefonu do bliskich.

Robienie zakupów za podopiecznego wyręcza go i ogranicza aktywność. Opaska pozwala mu nadal wykonywać znaną czynność, ale zwiększa szansę szybkiej pomocy w razie zagubienia.

Najważniejsze są imię i nazwisko oraz numer telefonu do opiekuna lub rodziny. Można dodać krótką informację o problemach z pamięcią, aby ułatwić osobom postronnym właściwą reakcję.

Powinien obserwować zmiany, informować rodzinę i lekarza oraz modyfikować plan wsparcia. Przy większym ryzyku zagubienia konieczne może być towarzyszenie podczas wyjść.

Należy wybierać rozwiązania najmniej ograniczające, a jednocześnie skuteczne. Podopieczny powinien być traktowany z szacunkiem i w miarę możliwości włączany w decyzje dotyczące opieki.

Kluczowe jest prawo do wyrażenia świadomej zgody albo odmowy zgody na świadczenie zdrowotne.

Osoba starsza zachowuje prawo do samostanowienia, jeśli jest świadoma i zdolna do wyrażenia swojej woli.

Pacjent powinien otrzymać zrozumiałe informacje o stanie zdrowia, proponowanym świadczeniu, możliwych skutkach, ryzyku i alternatywach.

Rzecznik Praw Pacjenta zajmuje się ochroną praw osób korzystających ze świadczeń zdrowotnych, a Rzecznik Praw Obywatelskich szerzej chroni prawa i wolności obywatelskie.

Takie rozporządzenia określają zakres świadczeń finansowanych ze środków publicznych, a nie podstawowe prawa pacjenta do zgody lub odmowy leczenia.

Opiekun może wspierać seniora w zrozumieniu informacji, przypominać o jego prawach i pomagać w kontakcie z personelem, ale nie powinien podejmować decyzji za osobę zdolną do wyrażenia zgody.

Są to objawy związane z zaburzeniem autonomicznego układu nerwowego, który kontroluje czynności niezależne od woli, np. pocenie się, ciśnienie krwi, trawienie i oddawanie moczu.

Choroba Parkinsona może zaburzać regulację autonomicznego układu nerwowego, co prowadzi m.in. do napadowego lub nadmiernego pocenia się.

Oprócz zaburzeń ruchu mogą występować zaparcia, ślinotok, zaburzenia snu, obniżenie nastroju, zaburzenia oddawania moczu, spadki ciśnienia i nadmierne pocenie się.

Powinien zadbać o higienę skóry, suchą odzież i pościel, odpowiednie nawodnienie oraz obserwować, czy objaw nie nasila się lub nie towarzyszy mu gorączka.

Najczęściej występują zaparcia, spowolnienie pracy jelit oraz czasem trudności w połykaniu. Biegunka nie jest typowym objawem wegetatywnym tej choroby.

To spadek ciśnienia tętniczego po zmianie pozycji, np. z leżącej na stojącą. Może powodować zawroty głowy, osłabienie i zwiększać ryzyko upadku.

Najważniejsze objawy to ból, zaczerwienienie, obrzęk, miejscowe podwyższenie temperatury oraz ograniczenie funkcji danej części ciała.

Objawy miejscowe dotyczą konkretnego miejsca, np. skóry stopy. Objawy ogólne dotyczą całego organizmu, np. gorączka, dreszcze, osłabienie lub przyspieszone tętno.

W stanie zapalnym zwiększa się przepływ krwi w danym miejscu, dlatego skóra staje się cieplejsza, zaczerwieniona i często obrzęknięta.

Należy obserwować zaczerwienienia, obrzęki, otarcia, rany, pęcherze, ocieplenie skóry, wysięk, ból oraz trudności w chodzeniu.

U osób starszych gojenie bywa wolniejsze, a zakażenia mogą szybciej się rozwijać. Nieleczony stan zapalny może prowadzić do pogorszenia sprawności i powikłań.

Opiekun nie powinien przekłuwać pęcherzy, wycinać zmian, stosować maści leczniczych ani leków bez zalecenia lekarza lub pielęgniarki.