Pytania pomocnicze - SPO.03

Tętnica promieniowa jest łatwo dostępna na nadgarstku, a pomiar jest prosty i mało krępujący dla podopiecznego. Pozwala szybko ocenić częstość i miarowość tętna.

Do pomiaru używa się opuszek dwóch lub trzech palców, najczęściej wskazującego i środkowego. Kciuka nie używa się, ponieważ ma własne wyczuwalne tętno i może zafałszować wynik.

Ocenia się także miarowość, czyli regularność uderzeń, oraz napięcie i wypełnienie tętna. Te cechy pomagają ocenić stan krążenia podopiecznego.

Przez pełną minutę liczy się tętno wtedy, gdy jest niemiarowe, słabo wyczuwalne albo gdy stan podopiecznego budzi niepokój. Daje to dokładniejszy wynik.

U osoby dorosłej prawidłowe tętno spoczynkowe wynosi zwykle 60–100 uderzeń na minutę. Wynik należy interpretować z uwzględnieniem wieku, aktywności, chorób i przyjmowanych leków.

Tętnicę szyjną ocenia się głównie w sytuacjach nagłych, np. przy podejrzeniu utraty krążenia lub bardzo słabym tętnie obwodowym. Nie jest to rutynowe miejsce pomiaru u osoby stabilnej i przytomnej.

Najczęstsze objawy to suchość jamy ustnej i języka, mała ilość ciemnego moczu, osłabienie, senność, zawroty głowy oraz przyspieszone tętno.

Błony śluzowe szybko reagują na niedobór płynów w organizmie. Suchy język i sucha jama ustna są łatwe do zauważenia podczas codziennej opieki.

Ryzyko rośnie przy gorączce, biegunce, wymiotach, upałach, małej podaży płynów, trudnościach w połykaniu oraz stosowaniu leków moczopędnych.

Powinien zachęcać do picia małych porcji płynów, obserwować stan chorego, kontrolować mocz i zgłosić objawy pielęgniarce lub lekarzowi.

Podstawowe objawy to głównie suchość śluzówek, pragnienie i osłabienie. Objawy alarmowe to zaburzenia świadomości, bardzo niskie ciśnienie, brak moczu, zimna spocona skóra i znaczne osłabienie.

U osób starszych często występuje słabsze odczuwanie pragnienia, choroby przewlekłe, ograniczona samodzielność oraz przyjmowanie leków wpływających na gospodarkę wodną.

Do metod wewnętrznych zalicza się pomiar w odbycie, w ustach oraz w przewodzie słuchowym zewnętrznym.

Pomiar pod pachą ocenia temperaturę powierzchni skóry, a nie temperaturę wnętrza organizmu. Dlatego jest uznawany za metodę powierzchniową.

Nie należy wykonywać tego pomiaru u osób nieprzytomnych, splątanych, niewspółpracujących oraz bezpośrednio po jedzeniu, piciu lub paleniu papierosów.

Wynik może być zaburzony przez zalegającą woskowinę, stan zapalny ucha, nieprawidłowe ułożenie termometru lub zbyt płytkie wprowadzenie końcówki.

Odbytnica znajduje się blisko wnętrza organizmu, dlatego wynik dobrze odzwierciedla temperaturę głęboką ciała. Pomiar wymaga jednak szczególnej higieny i poszanowania intymności podopiecznego.

Powinien odnotować wynik, obserwować stan podopiecznego, zapewnić komfort i nawodnienie oraz poinformować osobę odpowiedzialną, np. pielęgniarkę lub lekarza zgodnie z procedurą placówki.

Za prawidłową temperaturę ciała zdrowej osoby dorosłej przyjmuje się zwykle zakres 36°C–37°C.

Pomiar temperatury pozwala wcześnie zauważyć infekcję, stan zapalny, przegrzanie lub wychłodzenie organizmu. Jest ważnym elementem obserwacji stanu zdrowia.

Stan podgorączkowy to niewielkie podwyższenie temperatury, zwykle około 37°C–38°C. Gorączka oznacza wyraźniejsze podwyższenie temperatury, najczęściej powyżej 38°C.

Na wynik mogą wpływać pora dnia, wysiłek fizyczny, gorący lub zimny napój, kąpiel, stres, miejsce pomiaru oraz sposób użycia termometru.

Należy zapisać wartość temperatury, godzinę pomiaru oraz najlepiej miejsce pomiaru. Ułatwia to ocenę zmian stanu zdrowia w czasie.

Niepokojąca jest temperatura utrzymująca się, szybko rosnąca lub połączona z objawami takimi jak dreszcze, osłabienie, duszność, splątanie albo ból. W takiej sytuacji należy poinformować odpowiednią osobę lub personel medyczny.

Ocenia się częstotliwość oddechów w ciągu minuty, rytm oddechu oraz jego charakter. To właśnie te elementy są podstawą analizy oddechu.

Podopieczny, który wie, że jego oddech jest liczony, może świadomie lub nieświadomie zmienić sposób oddychania. Może to zafałszować wynik obserwacji.

Częstotliwość oddechów to liczba pełnych oddechów, czyli wdechów i wydechów, wykonanych w ciągu jednej minuty.

Ocena rytmu polega na sprawdzeniu, czy oddechy są regularne, czy występują przerwy, nieregularność albo nagłe zmiany tempa oddychania.

Charakter oddechu opisuje sposób oddychania, np. oddech płytki, głęboki, przyspieszony, zwolniony, wysiłkowy, świszczący lub charczący.

Niepokojące są m.in. duszność, sinienie ust, bezdech, bardzo szybki lub bardzo wolny oddech, świsty, charczenie oraz widoczny wysiłek przy oddychaniu.

Zapach oddechu może być ważną informacją, np. w cukrzycy lub zatruciach, ale podstawowa ocena oddechu dotyczy częstotliwości, rytmu i charakteru oddychania.

Prawidłowa częstotliwość oddechów u osoby dorosłej wynosi zwykle 15–20 oddechów na minutę.

Należy obserwować ruchy klatki piersiowej lub brzucha i liczyć przez pełną minutę. Jeden wdech i jeden wydech traktuje się jako jeden oddech.

Osoba świadoma pomiaru może zacząć oddychać nienaturalnie, szybciej lub wolniej. Dyskretna obserwacja daje bardziej wiarygodny wynik.

Ważne są także rytm, głębokość, wysiłek oddechowy, obecność duszności, świstów, charczenia lub sinienia skóry.

Należy zgłosić oddech bardzo szybki, bardzo wolny, nieregularny, duszność, sinicę lub nagłe pogorszenie stanu podopiecznego.

Tak. Wysiłek fizyczny, ból, gorączka, lęk lub stres mogą przejściowo zwiększyć liczbę oddechów.

Świadomość pozwala szybko określić, czy poszkodowany reaguje i czy może samodzielnie utrzymywać drożność dróg oddechowych. Brak reakcji oznacza konieczność pilnej oceny oddechu i wezwania pomocy.

Oznacza ocenę, czy powietrze może swobodnie przepływać do płuc. Drogi oddechowe mogą być zablokowane np. przez język, wymiociny, krew lub ciało obce.

Należy obserwować ruchy klatki piersiowej, słuchać szmeru oddechu i wyczuwać powietrze na policzku. Ocena powinna trwać około 10 sekund.

Temperatura ciała nie decyduje zwykle o natychmiastowym zagrożeniu życia po wypadku. Priorytetem są oddech, krążenie i ciężkie obrażenia.

Obejmuje szybkie sprawdzenie widocznych ran, krwotoków, złamań, oparzeń, deformacji ciała i innych urazów. Celem jest wykrycie obrażeń zagrażających życiu.

Niepokojące są: bladość, zimna i spocona skóra, brak reakcji, brak prawidłowego oddechu, bardzo słabe tętno lub objawy wstrząsu. Wymagają szybkiego wezwania pomocy.

Ocena poszkodowanego w nagłym wypadku ma wykryć bezpośrednie zagrożenie życia. Rutynowe monitorowanie parametrów, np. ciśnienia czy temperatury, jest dokładniejsze, ale mniej pilne w pierwszych sekundach zdarzenia.

Chłodzenie zatrzymuje dalsze uszkadzanie tkanek, zmniejsza ból i ogranicza obrzęk. Jest to podstawowe działanie w pierwszej pomocy przy oparzeniu termicznym.

Najlepiej użyć chłodnej, bieżącej wody. Nie należy stosować lodu ani bardzo zimnej wody, ponieważ mogą pogorszyć uszkodzenie tkanek.

Maści i tłuszcze mogą zatrzymywać ciepło w tkankach i utrudniać ocenę rany. Świeże oparzenie najpierw wymaga chłodzenia, a nie smarowania.

Nie. Spirytus podrażnia uszkodzoną skórę, nasila ból i może pogłębić uszkodzenie tkanek.

Luźną odzież można ostrożnie usunąć, ale nie wolno odrywać materiału przyklejonego do skóry. Należy wtedy schładzać miejsce i wezwać pomoc medyczną.

Gdy jest rozległe, głębokie, obejmuje twarz, dłonie, stopy, krocze lub drogi oddechowe. Szczególnej ostrożności wymagają też osoby starsze, dzieci i osoby przewlekle chore.

Nie jest to pierwsze działanie w przypadku oparzenia. Najpierw należy schłodzić miejsce urazu, a leki można rozważyć później zgodnie z zasadami i uprawnieniami opiekuna.

Odchylenie głowy do tyłu powoduje spływanie krwi do gardła. Może to wywołać zakrztuszenie, kaszel, nudności lub wymioty.

Najbezpieczniej posadzić osobę i lekko pochylić jej głowę do przodu. Taka pozycja ułatwia wypływ krwi na zewnątrz i zmniejsza ryzyko zachłyśnięcia.

Należy delikatnie ucisnąć miękką część nosa, czyli skrzydełka nosa, zwykle przez kilka–kilkanaście minut. Ucisk powinien być stały, ale nie nadmiernie silny.

Pomoc należy wezwać, gdy krwawienie jest obfite, nie ustępuje po 15–20 minutach ucisku, wystąpiło po urazie albo osoba ma objawy osłabienia, zawroty głowy lub zaburzenia świadomości.

Pozycja leżąca nie jest zalecana przy typowym krwawieniu z nosa, ponieważ utrudnia kontrolę krwawienia i może sprzyjać spływaniu krwi do gardła. Bezpieczniejsza jest pozycja siedząca z głową pochyloną do przodu.

Opiekun powinien ocenić ilość krwi, czas trwania krwawienia, przyczynę, ogólny stan podopiecznego oraz ewentualne objawy takie jak bladość, osłabienie czy zawroty głowy.

Pozycja płaska może nasilać uczucie duszności i utrudniać pracę mięśni oddechowych. Osoba z dusznością zwykle oddycha łatwiej w pozycji siedzącej lub wysokiej.

Najkorzystniejsza jest pozycja wysoka lub siedząca z lekkim pochyleniem tułowia do przodu. Ręce warto oprzeć o kolana, stół lub poręcze, aby wspomóc pracę mięśni oddechowych.

Typowe objawy to duszność, świszczący oddech, kaszel, ucisk w klatce piersiowej i trudność w wypowiadaniu pełnych zdań. Może wystąpić także niepokój i przyspieszony oddech.

Opiekun może pomóc osobie przyjąć wygodną pozycję i ułatwić użycie inhalatora zgodnie z zaleceniami lekarza. Nie powinien samodzielnie podawać leków, które nie są zalecone tej osobie.

Pogotowie należy wezwać, gdy duszność jest silna, narasta, lek wziewny nie pomaga, pojawia się sinica, zaburzenia świadomości lub osoba ma trudność z mówieniem. Są to objawy zagrożenia życia.

Lęk i panika mogą nasilać duszność oraz przyspieszać oddech. Spokojne wsparcie pomaga zmniejszyć napięcie i ułatwia współpracę z podopiecznym.

Nie należy zmuszać osoby do leżenia, podawać nieprzepisanych leków ani zostawiać jej samej. Nie wolno też bagatelizować narastającej duszności.