Pytania pomocnicze - CHM.05

Skład granulometryczny określa procentowy udział cząstek gleby o różnych rozmiarach, np. piasku, pyłu i iłu. Na jego podstawie można określić kategorię agronomiczną i właściwości fizyczne gleby.

Badanie sitowe polega na przesiewaniu wysuszonej próbki gleby przez zestaw sit o różnych średnicach oczek. Ilość materiału zatrzymanego na poszczególnych sitach pozwala ustalić udział frakcji o określonej wielkości ziaren.

pH gleby oznacza się metodami chemicznymi lub elektrochemicznymi, najczęściej za pomocą pH-metru. Badanie sitowe dotyczy cech mechanicznych, czyli wielkości cząstek gleby.

Najczęściej wyróżnia się frakcję piasku, pyłu i iłu. Różnią się one wielkością cząstek i wpływają na przepuszczalność, retencję wody oraz żyzność gleby.

Gleby piaszczyste są zwykle przepuszczalne i słabo zatrzymują wodę, a gleby ilaste zatrzymują dużo wody, ale są mniej przewiewne. Skład granulometryczny wpływa więc na warunki wodno-powietrzne i przydatność gleby.

Sorpcja oznacza zdolność gleby do zatrzymywania jonów i cząsteczek, np. składników pokarmowych lub zanieczyszczeń. Skład granulometryczny dotyczy natomiast wielkości i udziału cząstek mineralnych gleby.

Są to parametry opisujące skład chemiczny wody lub obecność substancji wpływających na jej jakość. Przykładami są pH, utlenialność, twardość, chlorki, siarczany, azotany i zawartość tlenu rozpuszczonego.

pH określa odczyn wody, czyli stężenie jonów wodorowych. Jest więc parametrem związanym bezpośrednio z właściwościami chemicznymi wody.

Utlenialność informuje o ilości substancji, głównie organicznych, które mogą zostać utlenione. Wysoka wartość może świadczyć o zanieczyszczeniu wody materią organiczną.

Wskaźniki chemiczne dotyczą składu i reakcji chemicznych, np. pH lub utlenialności. Wskaźniki fizyczne opisują cechy mierzalne fizycznie, np. temperaturę, mętność i przezroczystość.

Aromat, czyli zapach, jest wskaźnikiem organoleptycznym ocenianym zmysłami. Może sugerować zanieczyszczenie, ale nie jest typowym parametrem chemicznym.

Tak, kwasowość i zasadowość są wskaźnikami chemicznymi. W pytaniu egzaminacyjnym odpowiedzi z tymi pojęciami były błędne, ponieważ zestawiono je z cechami niechemicznymi, np. aromatem lub ciepłotą.

Do wskaźników fizycznych należą m.in. temperatura, mętność, przezroczystość, barwa oraz przewodność elektryczna. Nie opisują one bezpośrednio reakcji chemicznych zachodzących w wodzie.

Tlenki azotu i dwutlenek siarki reagują w atmosferze z wodą i tlenem, tworząc kwasy, głównie azotowy i siarkowy. Ich obecność obniża pH wód opadowych.

Z dwutlenku siarki powstają kwas siarkawy i siarkowy, a z tlenków azotu kwas azotawy i azotowy. To one odpowiadają za kwaśny odczyn opadów.

Główne źródła to spalanie paliw kopalnych w energetyce, przemyśle, transporcie oraz procesy technologiczne. Dwutlenek siarki pochodzi głównie ze spalania węgla zawierającego siarkę.

Powodują zakwaszenie gleb, wymywanie składników pokarmowych oraz uwalnianie toksycznych jonów metali, np. glinu. Może to pogarszać warunki wzrostu roślin.

Obniżają pH jezior, rzek i stawów, co może szkodzić organizmom wodnym. Szczególnie wrażliwe są ryby, płazy i bezkręgowce.

Kwaśne deszcze dotyczą zakwaszonych opadów powstających m.in. z SO2 i NOx. Smog fotochemiczny powstaje przy silnym nasłonecznieniu z udziałem tlenków azotu i lotnych związków organicznych, tworząc m.in. ozon troposferyczny.

Kwasy zawarte w opadach reagują z materiałami budowlanymi, zwłaszcza wapieniem i marmurem. Przyspiesza to korozję chemiczną i niszczenie powierzchni.

WIOŚ prowadzi działania kontrolne i monitoringowe związane ze stanem środowiska, w tym jakością powietrza. Na podstawie pomiarów ocenia poziom zanieczyszczeń na obszarze województwa.

Coroczna ocena pozwala śledzić zmiany poziomu zanieczyszczeń i wykrywać przekroczenia norm. Jest podstawą do planowania działań naprawczych, np. programów ochrony powietrza.

Najczęściej ocenia się m.in. pyły PM10 i PM2,5, dwutlenek siarki, tlenki azotu, tlenek węgla, ozon oraz benzen. Porównuje się je z dopuszczalnymi lub docelowymi poziomami określonymi w przepisach.

WIOŚ jest organem administracji kontrolującym i oceniającym stan środowiska. Przedsiębiorstwo może być źródłem emisji i ma obowiązek przestrzegać norm, ale nie jest niezależnym organem oceny jakości powietrza.

Państwowy Monitoring Środowiska dostarcza danych pomiarowych o stanie środowiska. Dane te są wykorzystywane do oceny poziomu zanieczyszczenia powietrza i informowania społeczeństwa.

Oznacza, że stężenie danej substancji jest wyższe niż wartość określona w przepisach. Taka sytuacja może wymagać działań ograniczających emisję zanieczyszczeń.

Dla każdego wskaźnika porównuje się wynik pomiaru z wartościami granicznymi klas. Następnie wybiera się klasę, w której mieści się dana wartość.

Stężenie chlorków wynosi 368 mgCl/l, czyli przekracza granicę klasy III wynoszącą 250 mgCl/l, ale nie przekracza 500 mgCl/l. Odpowiada więc klasie IV.

Zawartość żelaza 0,10 mgFe/l jest niższa niż granica klasy I wynosząca 0,2 mgFe/l. Dla żelaza woda spełnia wymagania klasy I.

O końcowej klasie decyduje wskaźnik najgorszy, czyli ten przypisany do najniższej klasy jakości. W tym przypadku są to chlorki.

Oznacza miligramy chlorków, przeliczone jako chlor, w jednym litrze wody. Jest to jednostka stężenia stosowana przy ocenie zawartości chlorków.

Nie. Jeżeli jeden wskaźnik wskazuje gorszą klasę, to dobra wartość innego wskaźnika nie podnosi końcowej klasy jakości wody.

Są to zmiany powstałe wskutek działalności człowieka, np. przemysłu, rolnictwa, transportu, budownictwa lub górnictwa. Mogą prowadzić do degradacji gleby, wód, powietrza i krajobrazu.

Zmiana antropogeniczna zwykle wiąże się ze śladami działalności człowieka, np. hałdami, wyrobiskami, odpadami, zabudową lub zanieczyszczeniami. Zmiana naturalna wynika z procesów przyrodniczych, np. erozji, meandrowania rzeki czy krasowienia.

Górnictwo odkrywkowe powoduje usunięcie roślinności, zmianę rzeźby terenu, powstawanie wyrobisk i hałd oraz degradację gleb. Często wymaga późniejszej rekultywacji terenu.

Nie. Niektóre zmiany są naturalne lub neutralne, a część działań człowieka może mieć charakter naprawczy, np. rekultywacja, renaturyzacja rzek czy zalesianie.

O degradacji mogą świadczyć m.in. wyrobiska, hałdy, martwa roślinność, zanieczyszczona woda, odpady, dym z kominów, erozja gleby po wycince oraz silnie przekształcony teren.

Rekultywacja to przywracanie wartości użytkowych lub przyrodniczych terenom zniszczonym przez działalność człowieka. Może obejmować wyrównanie terenu, nawiezienie gleby, zalesienie lub utworzenie zbiornika wodnego.

To system pomiarów, ocen i prognoz dotyczących stanu środowiska. Służy do pozyskiwania rzetelnych danych potrzebnych administracji publicznej i społeczeństwu.

Presje to czynniki oddziałujące na środowisko, najczęściej wynikające z działalności człowieka. Przykładami są emisje do powietrza, ścieki, odpady, hałas i pobór wód.

Obszar stanu obejmuje badanie rzeczywistej jakości elementów środowiska, np. powietrza, wód, gleby czy klimatu akustycznego. Dane pochodzą z pomiarów i obserwacji.

Ocena polega na analizie wyników pomiarów i porównaniu ich z normami lub kryteriami jakości. Pozwala określić, czy środowisko spełnia wymagania prawne i czy potrzebne są działania naprawcze.

Emisja, jakość i ilość mogą być mierzone w monitoringu, ale nie są trzema podstawowymi obszarami zbierania i analizy danych w PMŚ. Poprawny podział to presja, stan i ocena.

Presja opisuje przyczynę oddziaływania, np. emisję zanieczyszczeń. Stan opisuje skutek widoczny w środowisku, np. stężenie zanieczyszczeń w powietrzu.

Można zapamiętać schemat: co oddziałuje — jaki jest efekt — jak to oceniamy. Odpowiada to kolejno: presja, stan, ocena.

Służy do bieżącego rejestrowania gospodarowania danym odpadem, np. jego wytworzenia, przyjęcia, przetworzenia lub przekazania.

Dokumentuje przekazanie odpadu innemu podmiotowi, np. firmie transportującej lub odbiorcy odpadów.

Karta ewidencji odpadu obejmuje szerszy zapis gospodarowania odpadem, a karta przekazania odpadu dotyczy konkretnego przekazania odpadu między podmiotami.

Najważniejsze są: kod odpadu, masa odpadu, dane przekazującego, odbierającego i transportującego oraz data przekazania lub operacji.

BDO to Baza danych o produktach i opakowaniach oraz o gospodarce odpadami. System służy m.in. do elektronicznego prowadzenia ewidencji odpadów.

Pozwala kontrolować przepływ odpadów, ogranicza nielegalne gospodarowanie nimi i umożliwia sprawdzenie, czy odpady trafiły do uprawnionych odbiorców.

Główny Inspektor Ochrony Środowiska odpowiada za organizację i nadzór nad Państwowym Monitoringiem Środowiska. To on koordynuje zbieranie, ocenę i udostępnianie danych o stanie środowiska.

To system pomiarów, ocen i prognoz dotyczących stanu środowiska w Polsce. Obejmuje m.in. monitoring powietrza, wód, gleby, hałasu i przyrody.

Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska działa na poziomie województwa i wykonuje zadania kontrolne oraz terenowe. Nadzór nad monitoringiem w skali kraju sprawuje Główny Inspektor Ochrony Środowiska.

GIOŚ działa centralnie i odpowiada za ogólnokrajową koordynację systemu ochrony środowiska, w tym monitoring. WIOŚ działa regionalnie, na obszarze województwa.

Nie w rozumieniu Państwowego Monitoringu Środowiska. Państwowa Inspekcja Sanitarna zajmuje się głównie nadzorem sanitarnym, np. jakością wody do spożycia, higieną środowiska i zdrowiem publicznym.

Wyniki służą do oceny stanu środowiska, wykrywania zagrożeń, planowania działań naprawczych oraz informowania społeczeństwa i organów administracji.

Monitoruje się m.in. powietrze atmosferyczne, wody powierzchniowe i podziemne, gleby, hałas, promieniowanie, odpady oraz wybrane elementy przyrody.

Stacje Bazowe odzwierciedlają wybrane geoekosystemy. Oznacza to, że reprezentują kompleksowe układy środowiska przyrodniczego, a nie tylko pojedyncze siedliska lub zespoły organizmów.

Ekosystem opisuje zależności między organizmami i środowiskiem. Geoekosystem dodatkowo silnie uwzględnia elementy geograficzne, takie jak rzeźba terenu, gleby, skały, wody i klimat.

Biotop oznacza środowisko życia organizmów, czyli część abiotyczną ekosystemu. Stacje Bazowe ZMŚP reprezentują szerszy układ, czyli geoekosystem.

Biocenoza to zespół organizmów żyjących na danym obszarze. ZMŚP bada nie tylko organizmy, ale także wodę, gleby, klimat, rzeźbę terenu i procesy środowiskowe.

Celem jest kompleksowa obserwacja zmian zachodzących w środowisku przyrodniczym. Program pozwala analizować powiązania między różnymi elementami środowiska.

Monitoruje się m.in. atmosferę, opady, wody, gleby, roślinność, warunki meteorologiczne i presję człowieka. Ważne jest badanie ich wzajemnych zależności.

Zmiany w jednym elemencie środowiska wpływają na inne, np. zanieczyszczenia powietrza mogą oddziaływać na gleby, wody i roślinność. Podejście zintegrowane pozwala ocenić cały układ przyrodniczy.