Pytania pomocnicze - CHM.05

Akt normatywny to dokument prawny zawierający ogólne i obowiązujące przepisy, np. ustawa, rozporządzenie lub konstytucja.

Podstawowym aktem jest Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska.

Prawo ochrony środowiska reguluje szeroko korzystanie ze środowiska i ograniczanie zanieczyszczeń. Ustawa o ochronie przyrody dotyczy głównie ochrony gatunków, siedlisk oraz form ochrony przyrody.

Obejmuje m.in. ochronę powietrza, wód, gleby, powierzchni ziemi, ochronę przed hałasem oraz przed polami elektromagnetycznymi.

Pozwala prawidłowo planować działania, oceniać obowiązki przedsiębiorstw i instytucji oraz unikać naruszeń przepisów środowiskowych.

Państwowy Monitoring Środowiska to system pomiarów, ocen i prognoz stanu środowiska. Dostarcza danych potrzebnych do ochrony środowiska i informowania społeczeństwa.

Lokalne sieci monitorujące w poszczególnych podsystemach PMŚ są nadzorowane przez Wojewódzkich Inspektorów Ochrony Środowiska.

WIOŚ działa na poziomie wojewódzkim i lokalnym, natomiast GIOŚ odpowiada za koordynację działań w skali kraju. Na egzaminie lokalne sieci należy kojarzyć z WIOŚ.

Inspekcja sanitarna zajmuje się głównie zdrowiem publicznym i warunkami sanitarnymi. Nadzór nad lokalnymi sieciami monitoringu środowiska należy do Inspekcji Ochrony Środowiska.

Monitorowane mogą być m.in. powietrze, wody, gleby, hałas, promieniowanie elektromagnetyczne i przyroda. Zakres zależy od danego podsystemu monitoringu.

Słowo „lokalne” warto połączyć z poziomem wojewódzkim, czyli WIOŚ. GIOŚ kojarzy się bardziej z nadzorem i koordynacją krajową.

Wartość 64 dB mieści się w przedziale 63 dB < LAeq ≤ 70 dB. Oznacza to dużą uciążliwość hałasu.

To uśredniony w czasie poziom hałasu, który odpowiada energetycznie rzeczywistemu, zmiennemu hałasowi. Stosuje się go m.in. do oceny hałasu komunikacyjnego.

Znaki <, >, ≤ i ≥ decydują, czy dana wartość należy do konkretnego przedziału. Błędne odczytanie granicy może prowadzić do wyboru złej odpowiedzi.

Do hałasu komunikacyjnego zalicza się głównie hałas drogowy, kolejowy i lotniczy. Najczęściej pochodzi on od silników, opon, hamowania i ruchu pojazdów.

Hałas może utrudniać koncentrację, naukę i odpoczynek uczniów. Długotrwała ekspozycja na podwyższony hałas może także negatywnie wpływać na zdrowie.

Najpierw należy odczytać zmierzoną wartość LAeq, potem znaleźć odpowiedni przedział w tabeli, a na końcu przypisać mu opisany stopień uciążliwości.

Należy porównać każdy wynik badania z wartością dopuszczalną dla danej grupy ryb. Woda spełnia wymagania tylko wtedy, gdy wszystkie analizowane wskaźniki mieszczą się w normach.

BZT5 wynosi 5 mg O2/l, a limit dla łososiowatych to ≤ 3 mg O2/l. Azotany(III) wynoszą 0,025 mg/l, a limit dla łososiowatych to ≤ 0,01 mg/l.

Wszystkie trzy wskaźniki mieszczą się w limitach dla karpiowatych: BZT5 5 ≤ 6 mg O2/l, azotany(III) 0,025 ≤ 0,03 mg/l, fosforany(V) 0,15 ≤ 0,4 mg/l.

Oznacza zwiększoną ilość substancji organicznych, których rozkład zużywa tlen. Może to pogarszać warunki życia organizmów wodnych.

Ryby łososiowate są bardziej wrażliwe na zanieczyszczenia i niedobory tlenu. Wymagają zwykle czystszej, chłodniejszej i lepiej natlenionej wody.

Nie. Wszystkie wymagane wskaźniki muszą spełniać normy, ponieważ przekroczenie choć jednego parametru dyskwalifikuje wodę dla danej grupy ryb.

Azotany(III), czyli azotyny, zawierają jon NO2-. Azotany(V) zawierają jon NO3- i są inną formą związków azotu.

Nadmiar fosforanów(V) sprzyja eutrofizacji, czyli nadmiernemu rozwojowi glonów i sinic. Może to prowadzić do spadku zawartości tlenu w wodzie.

Stosuje się wzór: droga = prędkość × czas. Czas musi być podany w jednostkach zgodnych z prędkością, np. przy m/min czas należy zamienić na minuty.

Ponieważ prędkość przepływu wody podano w metrach na minutę. 2 godziny to 120 minut, więc dopiero wtedy można poprawnie wykonać mnożenie.

Zanieczyszczenie jest przenoszone przez nurt rzeki. Dlatego zapora musi znaleźć się w kierunku spływu wody, aby przechwycić substancję.

Im większa prędkość nurtu, tym szybciej zanieczyszczenie przemieszcza się w dół rzeki. Służby muszą wtedy ustawić zabezpieczenia dalej lub działać szybciej.

Olej napędowy jest substancją ropopochodną i zwykle utrzymuje się na powierzchni wody. Dzięki temu może być ograniczany przez zapory przeciwrozlewowe.

Znaczenie mają m.in. szerokość rzeki, siła nurtu, wiatr, dostęp do brzegu, ilość zanieczyszczenia i czas dojazdu służb ratunkowych.

Monitoring pozwala ocenić, czy woda może być wykorzystana jako surowiec do produkcji wody pitnej oraz jakie procesy uzdatniania będą potrzebne. Umożliwia też szybkie wykrycie zanieczyszczeń.

Zawiesiny ogólne to nierozpuszczone cząstki mineralne i organiczne obecne w wodzie. Ich duża ilość może powodować mętność i utrudniać uzdatnianie.

Tlen rozpuszczony jest potrzebny organizmom wodnym i procesom samooczyszczania. Niskie stężenie tlenu może świadczyć o zanieczyszczeniu materią organiczną.

Żelazo rozpuszczone może pogarszać cechy użytkowe wody, np. barwę, smak i zapach. Po utlenieniu może tworzyć brunatne osady.

pH informuje o kwasowości lub zasadowości wody. Zbyt niskie lub zbyt wysokie pH może wpływać na organizmy wodne, korozję instalacji i skuteczność uzdatniania.

Tak, azotany(V) są ważnym wskaźnikiem chemicznym. Ich podwyższone stężenie może wskazywać na dopływ zanieczyszczeń rolniczych lub ściekowych.

Tlenek węgla(II) nie jest standardowym wskaźnikiem stosowanym w ocenie jakości wód powierzchniowych do zaopatrzenia ludności. W pytaniach egzaminacyjnych pojawia się jako dystraktor.

Polega na ocenie stanu wód na podstawie organizmów żyjących w środowisku wodnym. Analizuje się m.in. ich obecność, liczebność, skład gatunkowy i wrażliwość na zanieczyszczenia.

Organizmy reagują na warunki środowiska przez dłuższy czas, dlatego pokazują nie tylko chwilowe zanieczyszczenie, ale też jego skutki biologiczne. Uzupełniają pomiary chemiczne i fizyczne.

Mogą to być m.in. makrobezkręgowce bentosowe, ryby, glony, okrzemki, fitoplankton i makrofity. Dobór zależy od celu badań i rodzaju ocenianej wody.

Bioindykatory to organizmy wskazujące stan środowiska. Biogeny to substancje odżywcze, np. związki azotu i fosforu, które w nadmiarze mogą powodować eutrofizację.

Bioindykatory służą do oceny jakości środowiska. Biofiltry są urządzeniami lub układami wykorzystującymi organizmy do oczyszczania, np. powietrza lub ścieków.

Zwykle świadczy o dobrej jakości wody, odpowiednim natlenieniu i niewielkim stopniu zanieczyszczenia. Przykładem są larwy jętek, widelnic i chruścików.

Analiza chemiczna pokazuje skład wody w chwili poboru próbki. Organizmy wodne odzwierciedlają dłuższe oddziaływanie czynników środowiskowych i skutki zanieczyszczeń dla ekosystemu.

Erozja boczna polega na podcinaniu i niszczeniu brzegów rzeki przez płynącą wodę. Jest szczególnie intensywna przy zewnętrznym brzegu zakola.

Przy wewnętrznym brzegu zakola nurt jest wolniejszy, dlatego rzeka traci część energii transportowej. W efekcie osadza piasek, żwir i muł.

Meander jest zakolem rzeki powstającym w jej korycie. Delta tworzy się u ujścia rzeki, gdy osadzany materiał buduje rozgałęzioną formę akumulacyjną.

Meandry najczęściej występują w rzekach nizinnych, które mają mały spadek terenu i wolniejszy przepływ. Sprzyja to erozji bocznej oraz akumulacji.

Silnie rozwinięty meander może zostać odcięty od głównego koryta rzeki. Powstaje wtedy starorzecze, czyli fragment dawnego koryta w kształcie łuku.

Meandry zwiększają różnorodność siedlisk w dolinie rzecznej. Sprzyjają występowaniu roślin, bezkręgowców, ryb, ptaków i innych organizmów związanych z wodą.

Abrazja morska polega na niszczeniu brzegu przez fale, prądy przybrzeżne i materiał skalny niesiony przez wodę. Powoduje stopniowe cofanie się linii brzegowej.

W wyniku abrazji mogą powstać klify, nisze abrazyjne i platformy abrazyjne. Są to formy związane z niszczeniem stromych brzegów przez fale.

Abrazja jest procesem niszczenia brzegu, natomiast akumulacja polega na odkładaniu osadów. Są to przeciwstawne procesy kształtujące wybrzeża.

Fale podcinają podstawę klifu, tworząc niszę abrazyjną. Górna część brzegu traci podparcie i może się osuwać lub obrywać.

Abrazję nasilają silne falowanie, sztormy, duża energia fal, mała odporność skał oraz brak naturalnej ochrony brzegu, np. plaży lub roślinności.

Najczęściej mówi się o abrazji morskiej, ale podobny proces może zachodzić także nad dużymi jeziorami. Warunkiem jest występowanie falowania zdolnego do niszczenia brzegu.

Polega na określeniu udziału cząstek gleby o różnych rozmiarach. W metodzie sitowej próbkę przesiewa się przez sita o coraz mniejszych oczkach.

Taki układ pozwala rozdzielić próbkę na frakcje według wielkości ziaren. Największe cząstki zatrzymują się na górnych sitach, a drobniejsze przechodzą niżej.

Próbkę zwykle suszy się, rozdrabnia większe grudki i usuwa zanieczyszczenia, np. kamienie lub resztki roślin. Dzięki temu wynik lepiej odzwierciedla rzeczywisty skład granulometryczny.

Wyniki podaje się najczęściej jako masę lub procentowy udział frakcji zatrzymanych na poszczególnych sitach. Można je także przedstawić w tabeli lub na wykresie uziarnienia.

Od składu granulometrycznego zależą m.in. przepuszczalność wody, pojemność wodna, napowietrzenie, podatność na erozję i zdolność zatrzymywania zanieczyszczeń.

Psychrometr służy do pomiaru wilgotności powietrza, a nie do rozdzielania cząstek gleby według wielkości. Dlatego nie jest właściwym sprzętem do analizy granulometrycznej.

Anemometr mierzy prędkość przepływu powietrza, np. wiatru, a rotametr mierzy natężenie przepływu cieczy lub gazu. Zestaw sit służy natomiast do mechanicznego rozdzielania materiału sypkiego na frakcje.