Pytania pomocnicze - GIW.09

Metanonośność określa ilość metanu zawartego w węglu, zwykle w m³ CH₄/Mg czystej substancji węglowej. Jest ważnym parametrem przy ocenie zagrożenia metanowego.

Wartość 6,5 m³/Mg mieści się w zakresie powyżej 4,5 do 8 m³/Mg, dlatego pokład zalicza się do III kategorii zagrożenia metanowego.

I kategoria obejmuje wartości powyżej 0,1 do 2,5 m³/Mg, II powyżej 2,5 do 4,5 m³/Mg, III powyżej 4,5 do 8 m³/Mg, a IV powyżej 8 m³/Mg.

Odniesienie do czystej substancji węglowej pozwala porównywać wyniki niezależnie od zawartości popiołu, wilgoci i innych domieszek w próbce węgla.

Metanonośność opisuje ilość metanu zawartego w pokładzie węgla, a stężenie metanu określa zawartość CH₄ w powietrzu kopalnianym. Są to różne wielkości, choć obie dotyczą zagrożenia metanowego.

Wyższa kategoria oznacza większe prawdopodobieństwo wydzielania metanu do wyrobisk. Wymaga to skuteczniejszej wentylacji, częstszych kontroli i stosowania urządzeń oraz procedur ograniczających ryzyko wybuchu.

Zagrożenie tąpaniami polega na możliwości gwałtownego zniszczenia skał lub pokładu wskutek nagłego wyzwolenia energii nagromadzonej w górotworze. Może powodować uszkodzenia wyrobisk, maszyn i zagrożenie dla ludzi.

Strzelanie wstrząsowe powoduje kontrolowane odprężenie górotworu. Dzięki temu część energii zostaje uwolniona w sposób zaplanowany, zanim dojdzie do niekontrolowanego tąpnięcia.

Strzelanie torpedujące polega na wykonywaniu długich otworów strzałowych i odpalaniu ładunków w celu osłabienia oraz odprężenia calizny. Jest stosowane jako metoda profilaktyki tąpaniowej.

Nawadnianie calizny węglowej zmienia właściwości mechaniczne węgla i może zmniejszać jego skłonność do gwałtownego pękania. W efekcie ogranicza ryzyko wystąpienia tąpnięcia.

Ukierunkowane hydroszczelinowanie polega na wtłaczaniu cieczy pod ciśnieniem w celu wytworzenia szczelin w określonym kierunku. Pozwala to sterować rozkładem naprężeń w górotworze.

Profilaktyka tąpaniowa dotyczy naprężeń, wstrząsów i odprężania górotworu. Profilaktyka metanowa koncentruje się na przewietrzaniu, odmetanowaniu i kontroli stężeń metanu.

Zagrożenie pożarowe ogranicza się przez zapobieganie samozapaleniu, izolację rejonów, kontrolę atmosfery i zwalczanie źródeł ognia. Strzelanie wstrząsowe czy hydroszczelinowanie służą przede wszystkim odprężeniu górotworu.

Ponieważ przechowuje się tam substancje łatwopalne, których pary mogą zapalić się od iskry, wysokiej temperatury lub otwartego ognia.

Pozwala szybko podać środek gaśniczy w miejsce pożaru bez konieczności ręcznego przygotowywania sprzętu. Ogranicza rozwój pożaru w jego początkowej fazie.

Piasek służy do zasypywania rozlanych cieczy palnych, ograniczania ich rozprzestrzeniania i tłumienia małych ognisk pożaru.

Woda może rozprzestrzeniać palącą się ciecz po powierzchni, przez co pożar może się powiększyć zamiast zostać ugaszony.

Gaśnica przenośna wymaga ręcznego użycia przez pracownika. Stała instalacja jest zamontowana na stałe i może chronić całe pomieszczenie lub określoną strefę.

Należy unikać źródeł zapłonu, dbać o porządek, natychmiast usuwać rozlewy paliwa i znać lokalizację sprzętu przeciwpożarowego.

Jest to stężenie niedopuszczalne do bezpiecznej pracy i świadczy o poważnym zagrożeniu metanowym. Priorytetem jest natychmiastowe usunięcie ludzi ze strefy zagrożenia.

Nie. Powiadomienie jest ważne, ale najpierw trzeba zabezpieczyć ludzi, czyli przerwać pracę i wycofać załogę z zagrożonego wyrobiska.

Metan tworzy mieszaninę wybuchową z powietrzem zwykle w zakresie około 5–15% CH₄. Wzrost stężenia w wyrobisku jest więc sygnałem poważnego zagrożenia.

Górnik przodowy odpowiada za bezpośrednią organizację pracy załogi w przodku. W razie zagrożenia powinien podjąć natychmiastowe działania ochronne, w tym wycofać pracowników.

Przy stężeniu 3,1% CH₄ nie wolno kontynuować pracy nawet przez skrócony czas. Należy przerwać roboty i wycofać pracowników.

Najczęściej należy poprawić przewietrzanie, sprawdzić działanie urządzeń wentylacyjnych i prowadzić dalsze pomiary stężenia metanu. Działania te wykonuje się zgodnie z procedurami zakładu górniczego.

Należy umieścić minimum 45 kg pyłu kamiennego na każdy 1 metr bieżący regału.

Mb oznacza metr bieżący, czyli długość elementu liczona wzdłuż jego przebiegu.

Pył kamienny ogranicza możliwość rozprzestrzeniania się płomienia i zmniejsza skutki zagrożeń związanych z pyłem węglowym.

Suchy i sypki pył może zostać łatwo poderwany przez podmuch i spełnić funkcję ochronną. Pył zawilgocony lub zbrylony działa mniej skutecznie.

Należy pomnożyć długość regału w metrach bieżących przez wymaganą ilość pyłu na 1 mb. Dla desek 0,50 m stosuje się 45 kg/mb.

Konwergencja to zbliżanie się do siebie elementów obrysu wyrobiska, np. stropu i spągu albo przeciwległych ociosów. Powoduje zmniejszenie przekroju poprzecznego wyrobiska.

Konwergometr służy do pomiaru zaciskania wyrobiska. Pozwala kontrolować deformacje wyrobiska i ocenę pracy obudowy.

Nadmierne zaciskanie może świadczyć o dużym ciśnieniu górotworu i ryzyku uszkodzenia obudowy. Wczesne wykrycie deformacji umożliwia podjęcie działań zabezpieczających.

Konwergometr mierzy zmiany wymiarów wyrobiska, czyli konwergencję. Penetrometr służy do badania oporu penetracji lub właściwości mechanicznych skał i gruntów.

Teodolit jest instrumentem geodezyjnym do pomiaru kątów poziomych i pionowych. Konwergometr mierzy zmianę odległości między punktami w wyrobisku.

Mogą wskazywać na narastające naciski górotworu, pracę obudowy lub pogarszanie się stateczności wyrobiska. Wymagają obserwacji i często działań profilaktycznych.

Dolna granica wybuchowości to najmniejsze stężenie gazu w powietrzu, przy którym mieszanina może wybuchnąć. Górna granica wybuchowości to największe stężenie, powyżej którego mieszanina jest zbyt bogata w gaz, aby nastąpił wybuch.

Tlenek węgla wykazuje właściwości wybuchowe w zakresie około 12,5–74,0% objętości w powietrzu. Ten zakres jest charakterystyczny dla CO w pytaniach egzaminacyjnych.

Tlenek węgla jest silnie toksyczny, bezbarwny i bezwonny, dlatego trudno go wykryć bez przyrządów. Dodatkowo w odpowiednim stężeniu tworzy mieszaniny wybuchowe z powietrzem.

Obecność CO może świadczyć o pożarze podziemnym, samozagrzewaniu węgla lub niecałkowitym spalaniu. Jest ważnym gazem wskaźnikowym zagrożenia pożarowego.

Metan ma znacznie niższą dolną granicę wybuchowości, około 5%, i górną około 15%. Tlenek węgla ma zakres szerszy i przesunięty wyżej: około 12,5–74%.

Wodór ma bardzo szeroki zakres wybuchowości, około 4–75%, więc jego górna granica jest podobna do CO. Różni się jednak wyraźnie dolną granicą, która dla wodoru jest dużo niższa.

Katatermometr służy do określania natężenia chłodzenia organizmu przez otaczające powietrze. Uwzględnia wpływ temperatury, ruchu powietrza i warunków cieplnych środowiska.

Ponieważ mierzy szybkość oddawania ciepła do otoczenia. Dzięki temu pozwala ocenić, jak silnie powietrze chłodzi ciało lub ogrzany element pomiarowy.

Termometr górniczy mierzy temperaturę powietrza. Katatermometr ocenia natomiast zdolność otoczenia do odbierania ciepła, czyli intensywność chłodzenia.

Anemometr mierzy prędkość przepływu powietrza. Sama prędkość powietrza nie określa jeszcze natężenia chłodzenia, dlatego nie zastępuje katatermometru.

Psychrometr służy do określania wilgotności powietrza na podstawie wskazań termometru suchego i wilgotnego. Nie jest przyrządem do bezpośredniego pomiaru intensywności chłodzenia.

Najważniejsze czynniki to temperatura powietrza, prędkość jego przepływu, wilgotność oraz temperatura otaczających skał i urządzeń. Katatermometr pozwala ująć wpływ tych warunków na wymianę ciepła.

ŁP oznacza obudowę łukową podatną. Jest to stalowa obudowa wyrobisk korytarzowych, której elementy mogą pracować podatnie pod naciskiem górotworu.

Pełny komplet składa się z 2 łuków ociosowych, 2 łuków stropnicowych oraz 6 strzemion SD.

Odrzwia czteroelementowe mają 3 połączenia zakładkowe między łukami. Każde połączenie mocuje się zwykle 2 strzemionami, co daje łącznie 6 strzemion.

Łuki ociosowe stanowią boczne części odrzwi. Podpierają ociosy wyrobiska i współpracują z łukami stropnicowymi w przenoszeniu obciążeń górotworu.

Łuki stropnicowe tworzą górną część odrzwi i podpierają strop wyrobiska. W wersji czteroelementowej występują dwa takie łuki.

V25 oznacza typ i wielkość kształtownika stalowego, z którego wykonano elementy odrzwi. Jest to informacja istotna dla nośności i zastosowania obudowy.

Niepełny lub źle dobrany zestaw elementów może obniżyć stateczność obudowy. Ma to bezpośredni wpływ na bezpieczeństwo pracy w wyrobisku.

Planimetr służy do wyznaczania pola powierzchni figur płaskich, zwłaszcza o nieregularnych kształtach. Używa się go przez obwiedzenie konturu mierzonego obiektu.

Skala mapy pozwala przeliczyć powierzchnię zmierzoną na papierze na rzeczywistą powierzchnię w terenie. Bez skali wynik dotyczy tylko rysunku, a nie obiektu rzeczywistego.

Planimetr mierzy lub oblicza powierzchnię figury na mapie, natomiast dalmierz służy do pomiaru odległości. Są to urządzenia do różnych wielkości pomiarowych.

Planimetr wyznacza powierzchnię na planie lub mapie. Niwelator służy do pomiaru różnic wysokości i wyznaczania poziomów.

Tachimetr jest instrumentem geodezyjnym wykorzystywanym do pomiaru kątów, odległości oraz wyznaczania położenia punktów w terenie. Nie służy bezpośrednio do obliczania powierzchni z obrysu na mapie.

Można mierzyć np. powierzchnie pól eksploatacyjnych, granice parcel, obszary złoża, filary ochronne lub inne nieregularne obszary zaznaczone na planie.