Pytania pomocnicze - SPO.02

Służy do oceny samodzielności w podstawowych czynnościach życia codziennego. Pomaga określić, jakiej pomocy potrzebuje podopieczny.

Obejmuje m.in. kąpiel, ubieranie się, korzystanie z toalety, przemieszczanie się, kontrolę wydalania oraz jedzenie.

Ponieważ ubieranie i rozbieranie się należy do podstawowych czynności samoobsługowych ocenianych w skali Katza.

ADL to podstawowe czynności samoobsługowe, np. jedzenie, higiena i ubieranie się. IADL to bardziej złożone czynności, np. używanie telefonu, zakupy czy przygotowywanie posiłków.

Używanie telefonu jest czynnością instrumentalną, bardziej złożoną społecznie i organizacyjnie. Nie należy do podstawowych czynności samoobsługowych ADL.

Pozwala ustalić zakres samodzielności podopiecznego i zaplanować odpowiednią pomoc. Ułatwia też wspieranie samodzielności bez nadmiernego wyręczania.

Wchodzenie i schodzenie po schodach jest oceniane m.in. w skali Barthel, a nie w skali Katza.

Służy do oceny poziomu samodzielności w podstawowych czynnościach życia codziennego. Pomaga określić zakres potrzebnej pomocy i zaplanować wsparcie.

Wyższy wynik oznacza większą samodzielność podopiecznego. Maksymalny wynik to 100 punktów.

Oznacza to, że osoba korzysta z toalety samodzielnie. Nie wymaga pomocy przy rozbieraniu, podcieraniu się ani poprawianiu odzieży.

Gdy osoba wykonuje część czynności samodzielnie, ale potrzebuje pewnej pomocy, np. przy utrzymaniu równowagi, podcieraniu się lub zakładaniu odzieży.

Oznacza całkowitą zależność od opiekuna podczas korzystania z toalety. Podopieczny nie jest w stanie samodzielnie wykonać tej czynności.

Pozwala dobrać właściwy zakres pomocy i zadbać o bezpieczeństwo oraz godność podopiecznego. Pomaga też unikać zarówno wyręczania, jak i pozostawiania osoby bez potrzebnego wsparcia.

Długie leżenie powoduje płytsze oddychanie i zaleganie wydzieliny w drogach oddechowych. To sprzyja namnażaniu drobnoustrojów i rozwojowi infekcji płuc.

Mogą wystąpić kaszel, duszność, gorączka, osłabienie, senność, ból w klatce piersiowej i przyspieszony oddech. U seniorów objawy bywają nietypowe, np. bez wysokiej temperatury.

Powinien pomagać w zmianie pozycji, układać podopiecznego wyżej, zachęcać do głębszego oddychania i obserwować objawy infekcji. Ważne jest też stosowanie zaleconych ćwiczeń oddechowych i oklepywania.

Pozycja wysoka ułatwia rozszerzanie klatki piersiowej i poprawia wentylację płuc. Zmniejsza też ryzyko zalegania wydzieliny.

Gdy pojawi się duszność, nasilony kaszel, gorączka, ropna wydzielina, znaczne osłabienie lub przyspieszony oddech. Szybka reakcja zmniejsza ryzyko ciężkiego przebiegu infekcji.

Zapalenie płuc jest ostrą infekcją tkanki płucnej. Rozedma płuc jest przewlekłym uszkodzeniem pęcherzyków płucnych, zwykle związanym z przewlekłą chorobą płuc.

Dojście do przychodni wymaga dłuższego wysiłku, wyjścia poza bezpieczne otoczenie i oddalenia się od toalety. Przy anemii i biegunce zwiększa to ryzyko osłabienia, zasłabnięcia lub nagłej potrzeby wypróżnienia.

Anemia zmniejsza tolerancję wysiłku, powoduje osłabienie, duszność wysiłkową i zawroty głowy. Osoba może radzić sobie w domu, ale mieć trudność z dłuższym chodzeniem.

Biegunka wiąże się z częstą lub nagłą potrzebą skorzystania z toalety. Dodatkowo może powodować odwodnienie i osłabienie, co utrudnia bezpieczne przemieszczanie się.

Powinien obserwować ilość stolców, nawodnienie, osłabienie, zawroty głowy, stan skóry oraz obecność gorączki lub krwi w stolcu. Niepokojące objawy należy zgłosić personelowi medycznemu.

Należy rozważyć transport, towarzyszenie opiekuna, zaplanowanie trasy z możliwością odpoczynku oraz upewnienie się, że podopieczna ma dostęp do toalety przed wyjściem. W razie złego stanu warto skontaktować się z przychodnią.

Te czynności odbywają się w mieszkaniu, blisko toalety i z możliwością przerwania na odpoczynek. Dojście do przychodni wymaga większego wysiłku i trwa dłużej.

Osłabienie, odwodnienie i zawroty głowy mogą zaburzać równowagę. Dlatego podczas chodzenia, zwłaszcza poza domem, może być potrzebna asekuracja.

Mogą na nie wskazywać częste wybuchy złości, krzyk, przeklinanie, płaczliwość, drażliwość lub wycofanie. Ważne jest obserwowanie, czy reakcje emocjonalne są adekwatne do sytuacji.

Osoba może prawidłowo mówić, rozumieć wypowiedzi i prowadzić rozmowę, ale nie radzić sobie z napięciem emocjonalnym. Problem dotyczy wtedy sposobu wyrażania emocji, a nie samej mowy.

Jeżeli podopieczny utrzymuje kontakty z rodziną, sąsiadami lub znajomymi, nie świadczy to o problemach w nawiązywaniu relacji. Wybuchy złości wskazują raczej na trudność w regulacji i wyrażaniu emocji.

Powinien zachować spokój, mówić spokojnym tonem i nie eskalować konfliktu. Warto nazwać emocje podopiecznego i dać mu chwilę na uspokojenie.

Nagła niepełnosprawność może powodować poczucie straty, zależności od innych, lęk i frustrację. Takie emocje mogą ujawniać się jako złość lub agresja słowna.

Żona i dzieci pomagają mu w czynnościach samoobsługowych. Oznacza to, że nie występują ograniczenia we wsparciu ze strony rodziny.

Gdy wybuchy złości są częste, nasilone, zagrażają bezpieczeństwu lub utrudniają opiekę. W takiej sytuacji warto skonsultować problem z rodziną, lekarzem, psychologiem lub pracownikiem socjalnym.

Może pomylić preparaty, przyjąć niewłaściwą dawkę leku albo wypić detergent. Dlatego leki i środki chemiczne powinny być przechowywane poza jej zasięgiem, najlepiej w zamykanych szafkach.

Podopieczny może zamknąć się w łazience i nie umieć otworzyć drzwi z powodu dezorientacji. Usunięcie pokrętła zmniejsza ryzyko uwięzienia i paniki.

Pomocne są czujniki ruchu, alarmy przy drzwiach, opaska identyfikacyjna oraz nadzór opiekuna. Takich zabezpieczeń nie należy usuwać, jeśli zwiększają bezpieczeństwo.

Należy zadbać o brak możliwości przypadkowego zamknięcia się, maty antypoślizgowe, uchwyty, dobre oświetlenie i łatwe oznaczenie pomieszczenia. Trzeba też usunąć z zasięgu niebezpieczne środki chemiczne.

Zmiany w otoczeniu mogą nasilać dezorientację i zwiększać ryzyko potknięcia lub lęku. Stały, uporządkowany układ mieszkania pomaga podopiecznemu lepiej funkcjonować.

Należy zabezpieczyć leki, detergenty, ostre narzędzia, zapałki, zapalniczki, urządzenia elektryczne i gazowe. Wszystko, co może spowodować zatrucie, skaleczenie, oparzenie lub pożar, powinno być poza zasięgiem.

Trzeba usuwać realne zagrożenia, ale pozostawiać możliwość wykonywania prostych, bezpiecznych czynności. Celem nie jest całkowite wyręczanie, lecz takie dostosowanie otoczenia, aby podopieczny mógł działać bezpiecznie.

Cukrzyca może powodować zaburzenia czucia i gorsze gojenie ran. Drobne skaleczenie lub otarcie może szybko doprowadzić do infekcji.

Najbezpieczniejsza jest woda o temperaturze około 37°C, czyli zbliżonej do temperatury ciała. Zbyt gorąca woda może spowodować oparzenie.

Długie moczenie rozmiękcza skórę i zwiększa ryzyko uszkodzeń. Sól może dodatkowo podrażniać skórę i sprzyjać pęknięciom.

Należy szukać zaczerwienień, pęknięć, ran, otarć, pęcherzy, obrzęku, sączenia i zmian między palcami. Niepokojące objawy trzeba zgłosić personelowi medycznemu.

Wilgoć między palcami sprzyja maceracji skóry i rozwojowi zakażeń grzybiczych lub bakteryjnych. Skóra powinna być czysta i sucha.

Nie powinien używać ostrych narzędzi do usuwania odcisków, stosować gorącej wody, długo moczyć stóp ani używać drażniących środków. Zabiegi specjalistyczne powinien wykonywać odpowiedni personel.

Pilnego zgłoszenia wymagają rany, które się nie goją, sączenie, narastające zaczerwienienie, obrzęk, ból, ocieplenie skóry lub nieprzyjemny zapach. Mogą to być objawy infekcji.

Gorączka zwiększa utratę wody przez organizm, a seniorzy są szczególnie narażeni na odwodnienie. Płyny należy podawać często, małymi porcjami.

Nawilżone powietrze zmniejsza podrażnienie śluzówek i ułatwia odkrztuszanie wydzieliny. Pomaga też ograniczyć uczucie suchości w nosie i gardle.

Oklepywanie pomaga odrywać zalegającą wydzielinę w drogach oddechowych i ułatwia jej odkrztuszanie. Powinno być wykonywane delikatnie i prawidłową techniką.

Może podrażnić skórę, wywołać wychłodzenie lub inne niepożądane reakcje. Nie jest to bezpieczna ani zalecana metoda postępowania przy infekcji.

Opiekun nie powinien samodzielnie decydować o lekach. Może pomóc w przyjęciu leków zaleconych przez lekarza i zgodnych z dokumentacją lub zaleceniami.

Niepokojące są: duszność, ból w klatce piersiowej, utrzymująca się wysoka gorączka, splątanie, znaczne osłabienie, sinienie ust oraz trudności w przyjmowaniu płynów.

Gorączka i osłabienie zwiększają ryzyko zasłabnięcia, poślizgnięcia i upadku. Bezpieczniejsze są lekkie czynności higieniczne dostosowane do stanu chorego.

Pozycja płaska może utrudniać pracę przepony i nasilać uczucie braku powietrza. Uniesienie głowy i tułowia ułatwia oddychanie.

Najczęściej stosuje się pozycję półwysoką lub wysoką, czyli z uniesionym wezgłowiem łóżka i podparciem pleców oraz głowy.

Opiekun powinien zwrócić uwagę na przyspieszony oddech, trudność w mówieniu, sinienie ust, niepokój, potliwość i używanie dodatkowych mięśni oddechowych.

Należy przerwać wykonywaną czynność, ułożyć podopiecznego wyżej, zapewnić dostęp świeżego powietrza i niezwłocznie poinformować personel medyczny lub wezwać pomoc.

Gorączka wymaga obserwacji, nawodnienia i kontroli temperatury, ale nie powoduje automatycznie konieczności utrzymywania uniesionego wezgłowia. Decydujące znaczenie ma problem z oddychaniem.

Duszność wysiłkowa pojawia się podczas aktywności, na przykład chodzenia. Duszność spoczynkowa występuje nawet bez wysiłku i jest objawem bardziej niepokojącym.

Trzeba zapobiegać zsuwaniu się w łóżku, uciskowi na kość krzyżową i pięty oraz zadbać o stabilne podparcie głowy, pleców i kończyn.

Ponieważ przypomina o porze przyjęcia leku i zmniejsza ryzyko pominięcia dawki. W padaczce regularne przyjmowanie leków ma kluczowe znaczenie dla ograniczenia napadów.

Nie wolno przytrzymywać kończyn pacjenta, wkładać niczego do ust ani podawać leków lub płynów podczas napadu. Takie działania mogą spowodować uraz lub zadławienie.

Należy usunąć niebezpieczne przedmioty z otoczenia, chronić głowę przed urazem i obserwować czas trwania napadu. Po ustąpieniu drgawek warto ułożyć pacjenta w pozycji bezpiecznej, jeśli jest nieprzytomny i oddycha.

Niedobór snu i przemęczenie mogą zwiększać ryzyko napadów padaczkowych. U części osób migające światło może również działać prowokująco.

Nie. Wizyty powinny odbywać się zgodnie z zaleceniami lekarza i realnymi potrzebami pacjenta, a nie automatycznie co tydzień.

Warto zapisać czas trwania napadu, okoliczności jego wystąpienia, objawy, urazy oraz zachowanie pacjenta po napadzie. Takie dane pomagają ocenić skuteczność leczenia.

Może stosować organizer na leki, alarmy, kalendarz wizyt, notatki oraz współpracować z rodziną. Powinien też obserwować, czy pacjent faktycznie przyjmuje leki zgodnie z zaleceniami.