Pytania pomocnicze - ELM.06
Eksploatacja i programowanie urządzeń i systemów mechatronicznych - pytania pomocnicze rozwijające tematy z pytań egzaminacyjnych. Łącznie: 1511. Strona 6 z 24.
Na czym polega regulacja dwupołożeniowa?
Polega na sterowaniu elementem wykonawczym tylko w dwóch stanach, np. włączony albo wyłączony. Regulator nie zmienia sygnału płynnie, lecz przełącza go skokowo.
Dlaczego w regulacji dwupołożeniowej występują oscylacje?
Oscylacje wynikają z tego, że regulator reaguje dopiero po przekroczeniu określonych progów. Wartość regulowana rośnie i maleje wokół wartości zadanej zamiast utrzymywać się dokładnie na niej.
Co oznacza wartość zadana w układzie regulacji?
Wartość zadana to wartość, którą układ ma osiągnąć i utrzymywać, np. temperatura 22°C albo ciśnienie 6 bar. Regulator porównuje ją z wartością zmierzoną.
Jaką rolę pełni histereza w regulacji dwupołożeniowej?
Histereza wyznacza różnicę między progiem załączenia i wyłączenia. Ogranicza zbyt częste przełączanie elementu wykonawczego, ale zwiększa zakres wahań wartości regulowanej.
Czy w regulacji dwupołożeniowej można uzyskać idealnie stałą wartość regulowaną?
Zwykle nie. Ze względu na skokowe przełączanie wartość regulowana w stanie ustalonym oscyluje wokół wartości zadanej.
Gdzie stosuje się regulację dwupołożeniową?
Stosuje się ją m.in. w termostatach, lodówkach, układach grzewczych, sprężarkach, pompach i prostych systemach utrzymania poziomu cieczy lub ciśnienia.
Czym regulacja dwupołożeniowa różni się od regulacji ciągłej?
W regulacji dwupołożeniowej sygnał sterujący ma tylko dwa stany. W regulacji ciągłej sygnał może przyjmować wiele wartości, co pozwala dokładniej wpływać na obiekt.
Do czego służy prądnica tachometryczna w układach mechatronicznych?
Prądnica tachometryczna służy do pomiaru prędkości obrotowej wału maszyny. Wytwarza napięcie proporcjonalne do prędkości obrotowej.
Jaki sygnał wyjściowy daje prądnica tachometryczna?
Najczęściej daje sygnał napięciowy, którego wartość rośnie wraz ze wzrostem prędkości obrotowej. W prądnicach tachometrycznych DC może też wskazywać kierunek obrotów przez zmianę polaryzacji.
Dlaczego prądnica tachometryczna nie służy do pomiaru wydłużeń ani naprężeń?
Wydłużenia, odkształcenia i naprężenia mierzy się innymi czujnikami, np. tensometrami. Prądnica tachometryczna jest elementem obrotowym i mierzy prędkość obrotową.
W jakich jednostkach podaje się prędkość obrotową?
Prędkość obrotową najczęściej podaje się w obrotach na minutę, czyli obr/min lub rpm. W obliczeniach technicznych stosuje się też rad/s.
Gdzie stosuje się prądnice tachometryczne?
Stosuje się je w napędach elektrycznych, układach regulacji prędkości, serwonapędach oraz systemach automatyki. Umożliwiają sprzężenie zwrotne informujące sterownik o rzeczywistej prędkości wału.
Czym różni się prądnica tachometryczna od enkodera?
Prądnica tachometryczna daje zwykle analogowy sygnał napięciowy proporcjonalny do prędkości. Enkoder generuje impulsy cyfrowe, które pozwalają określić prędkość, położenie lub kierunek ruchu.
Do czego służy resolver w serwomechanizmie?
Resolver dostarcza informacji o położeniu kątowym wału silnika. Dzięki temu sterownik serwonapędu może precyzyjnie kontrolować ruch.
Jaką wielkość mierzy resolver bezpośrednio?
Resolver mierzy bezpośrednio przemieszczenie kątowe, czyli kąt obrotu wału względem położenia odniesienia.
Czy resolver mierzy prędkość kątową?
Nie jest to jego podstawowa funkcja. Prędkość kątową można wyznaczyć pośrednio na podstawie zmian położenia kątowego w czasie.
Dlaczego w resolverze wykorzystuje się sygnały sinus i cosinus?
Sygnały sinusowy i cosinusowy pozwalają jednoznacznie określić kąt obrotu wału. Na ich podstawie układ elektroniczny oblicza aktualne położenie.
Czym różni się przemieszczenie kątowe od przemieszczenia liniowego?
Przemieszczenie kątowe opisuje obrót wokół osi, zwykle w stopniach lub radianach. Przemieszczenie liniowe opisuje przesunięcie po linii prostej, np. w milimetrach.
W jakich urządzeniach stosuje się resolvery?
Resolvery stosuje się w serwonapędach, obrabiarkach CNC, robotach przemysłowych i układach, w których wymagany jest dokładny pomiar położenia wału.
Do czego służy zespół przygotowania powietrza w pneumatyce?
Służy do oczyszczania, regulacji ciśnienia i ewentualnego smarowania sprężonego powietrza przed podaniem go do elementów roboczych układu.
Z jakich podstawowych elementów składa się typowy zespół przygotowania powietrza?
Najczęściej składa się z filtra, reduktora ciśnienia i smarownicy. Taki zestaw bywa nazywany zespołem FRL.
Dlaczego filtr jest ważny w instalacji pneumatycznej?
Filtr zatrzymuje zanieczyszczenia stałe i wodę, które mogłyby uszkodzić zawory, siłowniki lub inne elementy pneumatyczne.
Jaką funkcję pełni reduktor ciśnienia w zespole przygotowania powietrza?
Reduktor obniża i stabilizuje ciśnienie sprężonego powietrza do wartości wymaganej przez układ pneumatyczny.
Kiedy stosuje się smarownicę pneumatyczną?
Smarownicę stosuje się wtedy, gdy elementy układu wymagają smarowania mgłą olejową. W nowoczesnych układach nie zawsze jest konieczna.
Czym zespół przygotowania powietrza różni się od akumulatora pneumatycznego?
Zespół przygotowania powietrza uzdatnia sprężone powietrze, natomiast akumulator pneumatyczny magazynuje energię sprężonego gazu.
Dlaczego zespołu przygotowania powietrza nie należy utożsamiać z pompą hydrauliczną?
Zespół przygotowania powietrza pracuje w układach pneumatycznych ze sprężonym powietrzem, a pompa hydrauliczna wytwarza przepływ cieczy w układzie hydraulicznym.
Dlaczego w instalacji sprężonego powietrza powstaje kondensat?
Powietrze atmosferyczne zawiera parę wodną. Podczas sprężania i późniejszego ochładzania część tej pary skrapla się, tworząc wodę w instalacji.
Po co przewody sprężonego powietrza układa się ze spadkiem?
Spadek ułatwia przemieszczanie się kondensatu do punktów odwadniania. Dzięki temu woda nie zalega w przewodach i nie trafia do elementów pneumatycznych.
Ile wynosi typowy spadek przewodu sprężonego powietrza w instalacji bez osuszacza?
Typowy spadek wynosi około 1% w kierunku przepływu powietrza. Odpowiada to około 1 cm różnicy wysokości na każdy 1 m długości przewodu.
Jakie skutki może powodować woda w instalacji pneumatycznej?
Woda może powodować korozję, zacinanie zaworów, uszkodzenia siłowników oraz niestabilną pracę układu. W niskiej temperaturze może również zamarzać.
Gdzie powinny znajdować się punkty spustowe kondensatu?
Punkty spustowe umieszcza się w najniższych miejscach instalacji oraz tam, gdzie kondensat naturalnie się gromadzi. Umożliwiają one okresowe lub automatyczne odprowadzanie wody.
Dlaczego odejścia do odbiorników pneumatycznych wykonuje się często od góry przewodu głównego?
Odejście od góry ogranicza zasysanie kondensatu do przewodu zasilającego odbiornik. Dzięki temu do zaworów i siłowników trafia czystsze, bardziej suche powietrze.
Do czego służy falownik w układzie napędowym?
Falownik służy głównie do regulacji prędkości obrotowej silnika prądu przemiennego. Robi to przez zmianę częstotliwości napięcia zasilającego silnik.
Dlaczego zmiana częstotliwości zasilania wpływa na prędkość silnika indukcyjnego?
Prędkość pola wirującego w silniku zależy od częstotliwości napięcia zasilającego. Im większa częstotliwość, tym większa prędkość synchroniczna, a więc zwykle także większa prędkość wirnika.
Czy falownik reguluje prędkość silnika przez zmianę samego prądu?
Nie. Podstawowym sposobem regulacji jest zmiana częstotliwości napięcia zasilającego. Prąd zmienia się zależnie od obciążenia i warunków pracy, ale nie jest główną wielkością sterującą prędkością.
Czy zmiana częstotliwości napięcia zasilającego służy bezpośrednio do zmiany kierunku obrotów silnika?
Nie. Zmiana częstotliwości wpływa przede wszystkim na prędkość obrotową. Kierunek obrotów silnika trójfazowego zmienia się przez zmianę kolejności faz.
Jaka jest zależność między częstotliwością a prędkością synchroniczną silnika?
Prędkość synchroniczna jest wprost proporcjonalna do częstotliwości zasilania i odwrotnie proporcjonalna do liczby par biegunów silnika. W uproszczeniu: większa częstotliwość oznacza większą prędkość pola wirującego.
Dlaczego w falownikach często zmienia się jednocześnie częstotliwość i napięcie?
Aby zachować odpowiednie warunki pracy silnika i nie dopuścić do przeciążenia magnetycznego, stosuje się zależność U/f. Oznacza to, że przy zmianie częstotliwości odpowiednio dobiera się także wartość napięcia.
Dlaczego bramka NOR z połączonymi wejściami działa jak negator?
Bramka NOR wykonuje operację NOT OR. Gdy oba wejścia mają ten sam sygnał A, wyrażenie przyjmuje postać NOT(A OR A), czyli NOT A.
Jaka jest tabela prawdy bramki NOT?
Dla wejścia 0 wyjście ma wartość 1, a dla wejścia 1 wyjście ma wartość 0. Bramka NOT zawsze odwraca stan logiczny.
Czym różni się bramka NOR od bramki OR?
Bramka OR daje 1, gdy co najmniej jedno wejście ma wartość 1. Bramka NOR daje wynik przeciwny do OR, czyli 1 tylko wtedy, gdy wszystkie wejścia mają wartość 0.
Co oznacza połączenie wejść bramki logicznej?
Połączenie wejść oznacza, że na oba wejścia podawany jest ten sam sygnał. W analizie logicznej można wtedy przyjąć, że A i B mają zawsze tę samą wartość.
Jak zapisać funkcję dwuwejściowej bramki NOR?
Funkcję bramki NOR zapisuje się jako Y = NOT(A OR B), czyli Y = ¬(A + B). Jest to negacja sumy logicznej.
Czy z bramki NAND również można uzyskać bramkę NOT?
Tak. Jeśli wejścia dwuwejściowej bramki NAND zostaną połączone, otrzymujemy NOT(A AND A), czyli NOT A.
Jaką funkcję pełni ciecz robocza w układzie hydraulicznym?
Ciecz robocza przenosi energię hydrauliczną z pompy do odbiorników, np. siłowników. Dodatkowo smaruje elementy, chłodzi układ i chroni przed korozją.
Dlaczego oleje mineralne są najczęściej stosowane w hydraulice?
Oleje mineralne mają dobre właściwości smarne, są łatwo dostępne i zapewniają stabilną pracę większości układów hydraulicznych. Są też korzystne ekonomicznie.
Kiedy stosuje się ciecze niepalne w hydraulice?
Ciecze niepalne stosuje się tam, gdzie istnieje zwiększone ryzyko pożaru, np. przy wysokich temperaturach, w hutnictwie lub w górnictwie.
Jakie cechy powinna mieć dobra ciecz hydrauliczna?
Powinna mieć odpowiednią lepkość, dobre właściwości smarne, odporność na pienienie i utlenianie oraz zgodność z uszczelnieniami układu.
Co może się stać po zastosowaniu niewłaściwej cieczy roboczej?
Może dojść do spadku sprawności układu, przegrzewania, przyspieszonego zużycia pompy, uszkodzenia uszczelnień lub korozji elementów.
Dlaczego sama woda nie jest typową cieczą roboczą w hydraulice siłowej?
Woda ma słabe właściwości smarne i może powodować korozję elementów metalowych. W praktyce stosuje się specjalne ciecze wodne lub wodno-glikolowe, ale tylko w określonych zastosowaniach.
Na czym polega działanie regulatora D?
Regulator D reaguje na szybkość zmian sygnału wejściowego. Jego wyjście jest proporcjonalne do pochodnej sygnału wejściowego.
Jak wygląda odpowiedź regulatora D na sygnał liniowo narastający?
Sygnał liniowo narastający ma stałe nachylenie, więc jego pochodna jest stała. Wyjście regulatora D ma wtedy postać stałej wartości, czyli poziomej linii.
Dlaczego regulator D nie reaguje na sygnał stały?
Sygnał stały nie zmienia się w czasie, więc jego pochodna wynosi zero. W idealnym regulatorze D wyjście również wynosi zero.
Od czego zależy wartość wyjściowa regulatora D przy wymuszeniu rampowym?
Zależy od nachylenia rampy oraz współczynnika różniczkowania Kd. Im szybciej narasta sygnał wejściowy, tym większy sygnał wyjściowy.
Jak odróżnić odpowiedź regulatora D od odpowiedzi regulatora P na rampę?
Regulator P powtarza kształt sygnału wejściowego ze wzmocnieniem, więc dla rampy daje rampę. Regulator D daje dla rampy wartość stałą.
Jaką odpowiedź daje idealny regulator D na skok jednostkowy?
Teoretycznie daje impuls o bardzo dużej wartości w chwili skoku, ponieważ skok oznacza nagłą zmianę sygnału. W praktycznych układach impuls jest ograniczony przez właściwości rzeczywistego regulatora.
Dlaczego człon D stosuje się zwykle w regulatorach PD lub PID, a nie samodzielnie?
Sam człon D reaguje tylko na zmiany sygnału i nie usuwa uchybu statycznego. W połączeniu z członem P lub I poprawia dynamikę i stabilność regulacji.
Czym jest rezystancja wewnętrzna ogniwa?
To opór występujący wewnątrz rzeczywistego źródła napięcia. Powoduje spadek napięcia, gdy z ogniwa pobierany jest prąd.
Dlaczego napięcie na zaciskach ogniwa spada po podłączeniu obciążenia?
Po podłączeniu obciążenia płynie prąd, który wywołuje spadek napięcia na rezystancji wewnętrznej ogniwa. Dlatego napięcie zaciskowe jest mniejsze od siły elektromotorycznej.
Od czego zależy napięcie wskazywane przez woltomierz podłączony do ogniwa?
Zależy od siły elektromotorycznej ogniwa, rezystancji wewnętrznej oraz prądu pobieranego przez obciążenie. Im większy prąd, tym mniejsze napięcie zaciskowe.
Kiedy woltomierz pokaże wartość najbliższą sile elektromotorycznej ogniwa?
Gdy przez ogniwo płynie bardzo mały prąd lub nie płynie prawie wcale. Dzieje się tak przy pomiarze bez obciążenia albo przy bardzo dużej rezystancji obciążenia.
Jak rezystancja obciążenia wpływa na napięcie zaciskowe ogniwa?
Większa rezystancja obciążenia powoduje mniejszy prąd, a więc mniejszy spadek napięcia na rezystancji wewnętrznej. Wtedy napięcie zaciskowe jest większe.
Dlaczego woltomierz powinien mieć dużą rezystancję wewnętrzną?
Duża rezystancja woltomierza sprawia, że pobiera on bardzo mały prąd z badanego obwodu. Dzięki temu mniej zaburza mierzony układ i wskazuje napięcie bliższe rzeczywistemu.