Pytania pomocnicze - GIW.03

Zwałowisko wewnętrzne to miejsce odkładania nadkładu wewnątrz wyrobiska po wybraniu kopaliny. Jest typowe dla dużych kopalń odkrywkowych, np. węgla brunatnego.

Rozpoznaje się go po promienistym lub łukowatym układzie frontów, przypominającym rozłożony wachlarz. Linie skarp nie są proste i równoległe, lecz rozchodzą się lub układają koncentrycznie.

W postępie równoległym kolejne fronty przesuwają się w podobnym kierunku i są do siebie zbliżone układem. W postępie wachlarzowym fronty tworzą układ promienisty lub łukowy.

Eksploatacja węgla brunatnego wymaga zdjęcia dużych ilości nadkładu. Po wybraniu części złoża powstaje przestrzeń w wyrobisku, którą można wykorzystać do odkładania mas skalnych.

Zwałowarka odbiera nadkład z systemu transportowego i odkłada go na zwałowisku. Jej praca kształtuje położenie frontów zwałowych i geometrię skarp.

Układ frontów wpływa na stateczność skarp, organizację ruchu maszyn i odwodnienie zwałowiska. Nieprawidłowe zwałowanie może zwiększać ryzyko osuwisk.

Postęp kombinowany łączy różne sposoby prowadzenia frontów, np. odcinki równoległe, łukowe i krzywoliniowe. Występuje tam, gdzie warunki terenowe lub organizacyjne są złożone.

Codzienną obsługę spycharki wykonuje się przed uruchomieniem silnika, aby wykryć usterki przed rozpoczęciem pracy i ograniczyć ryzyko awarii lub wypadku.

Obejmuje m.in. oględziny maszyny, sprawdzenie poziomu płynów eksploatacyjnych, stanu układu jezdnego, osprzętu roboczego, świateł, sygnału dźwiękowego i ewentualnych wycieków.

Ponieważ niesprawna maszyna mogłaby zostać uruchomiona i skierowana do pracy, co stwarza zagrożenie dla operatora, innych pracowników oraz sprzętu.

Operator powinien sprawdzić m.in. stan lemiesza, gąsienic lub układu jezdnego, poziom oleju i płynu chłodzącego, szczelność instalacji, stan osłon oraz czystość stopni i kabiny.

Powinien nie uruchamiać maszyny, zgłosić usterkę przełożonemu lub służbom technicznym i poczekać na decyzję o naprawie albo dopuszczeniu maszyny do pracy.

Regularna kontrola przed uruchomieniem zmniejsza ryzyko awarii układów hamulcowych, hydraulicznych lub jezdnych, które w warunkach wyrobiska mogłyby doprowadzić do poważnego wypadku.

Woda zwiększa ciężar mas zwałowych i zmniejsza ich wytrzymałość na ścinanie. Może też powodować wzrost ciśnienia porowego oraz rozmywanie materiału.

Polega na regularnym kontrolowaniu poziomu i przepływu wód gruntowych oraz występowania wysięków, zawodnienia i zmian warunków wodnych w rejonie zwałowiska.

Niepokojące są spękania, osiadania, wybrzuszenia, wysięki wody, lokalne obrywy oraz deformacje powierzchni skarpy lub korony zwałowiska.

Naturalny obsiew ma znaczenie głównie rekultywacyjne i przeciwerozyjne. Nie daje bezpośredniej informacji o zawodnieniu i warunkach hydrogeologicznych decydujących o stateczności.

Można poprawić odwodnienie, oczyścić rowy, odprowadzić wodę, ograniczyć zwałowanie w zagrożonej strefie lub zmienić geometrię skarp.

Zagrożenie wodne może bezpośrednio zwiększać ryzyko osuwiska, ponieważ nawodnione masy zwałowe są cięższe i mniej stabilne.

Zwałowarka służy do zwałowania, czyli odkładania urobku lub nadkładu na zwałowisku. Jest elementem ciągu technologicznego transportu i składowania mas ziemnych lub skalnych.

Zwałowanie polega na odkładaniu materiału w wyznaczonym miejscu, tworząc zwałowisko. Wyrównywanie terenu to praca typowa np. dla spycharki lub równiarki, a nie podstawowa funkcja zwałowarki.

Łamanie lub rozdrabnianie kopaliny wykonują urządzenia urabiające albo kruszarki. Zwałowarka nie kruszy materiału, tylko go przyjmuje, transportuje na wysięgniku i odkłada.

W systemie koparka–taśmociąg–zwałowarka zwałowarka jest końcowym urządzeniem ciągu technologicznego. Odbiera materiał z przenośników taśmowych i odkłada go na zwałowisku.

Najczęściej zwałuje się nadkład, skałę płonną lub urobek przeznaczony do składowania. Rodzaj materiału zależy od technologii eksploatacji i organizacji kopalni.

Zwałowarka odkłada materiał na zwałowisku, natomiast kruszarka rozdrabnia kopalinę lub skałę. Są to maszyny o zupełnie innych funkcjach technologicznych.

Do obliczeń przyjmuje się maksymalny opad dobowy występujący raz na 10 lat. W podanej tabeli jest to 70 mm/dobę.

Wybiera się wartość odpowiadającą wymaganemu prawdopodobieństwu obliczeniowemu, a nie największą liczbę. Dla tego przypadku właściwy jest opad raz na 10 lat.

Oznacza opad o określonym prawdopodobieństwie wystąpienia statystycznie raz w ciągu 10 lat. Nie znaczy to, że wystąpi dokładnie co 10 lat.

Aby bezpiecznie odprowadzić wody opadowe i roztopowe, ograniczyć rozmywanie skarp oraz zmniejszyć ryzyko osuwisk i podtopień.

Mogą to być rowy odwadniające, rowy opaskowe, przepusty, drenaże, osadniki i zbiorniki retencyjne.

To obszar, z którego wody opadowe spływają w kierunku danego systemu odwodnienia zwałowiska. Jej powierzchnia wpływa na wielkość dopływu wód.

Nadmierne nawodnienie może obniżyć wytrzymałość materiału zwałowego, zwiększyć ciężar mas ziemnych i sprzyjać osuwaniu się skarp.

Ponieważ często można je skutecznie odspoić mechanicznie, np. zrywakiem. Roboty strzałowe byłyby w takim przypadku zbędne, droższe i bardziej niebezpieczne.

Zrywanie polega na mechanicznym odspajaniu gruntu lub skały zębami zrywaka. Materiał zostaje rozluźniony, a następnie może być ładowany lub przemieszczany.

Do zrywania nadają się skały mało zwięzłe, zwietrzałe, spękane oraz materiały półzwięzłe i sypkie. Ważne jest, aby dały się odspoić bez użycia materiałów wybuchowych.

Najczęściej stosuje się spycharki wyposażone w zrywak lub specjalne zrywaki wibracyjne. Dobór maszyny zależy od rodzaju skały, głębokości zrywania i warunków pracy.

Przy bezpośrednim ładowaniu materiał jest już wystarczająco luźny. Zrywanie wykonuje się wtedy, gdy materiał trzeba najpierw mechanicznie rozluźnić i odspoić.

Selekcja kopaliny oznacza rozdzielanie lub wybieranie materiału według jakości albo rodzaju. Nie jest to sposób odspajania skały od calizny.

To decyzja administracyjna pozwalająca przedsiębiorcy legalnie wydobywać kopalinę ze złoża. Bez koncesji eksploatacja złoża jest niedozwolona.

Węgiel brunatny jest kopaliną o dużym znaczeniu gospodarczym i energetycznym. Dlatego decyzję koncesyjną podejmuje organ centralny, czyli minister właściwy do spraw środowiska.

Tak, ale nie dla wszystkich kopalin. Marszałek województwa może być organem koncesyjnym w przypadku wielu kopalin pospolitych, jeśli przepisy nie wskazują ministra albo starosty.

Starosta może udzielać koncesji przy niewielkiej skali wydobycia i po spełnieniu warunków określonych w Prawie geologicznym i górniczym. Nie dotyczy to wydobycia węgla brunatnego.

Dyrektor OUG sprawuje nadzór górniczy nad bezpieczeństwem i prawidłowością prowadzenia ruchu zakładu górniczego. Nie jest organem udzielającym koncesji na wydobycie węgla brunatnego.

Podstawowym aktem prawnym jest Prawo geologiczne i górnicze. Określa ono między innymi organy koncesyjne, zasady wydawania koncesji oraz obowiązki przedsiębiorcy.

Koncesja określa między innymi rodzaj kopaliny, granice działalności, czas obowiązywania oraz warunki prowadzenia wydobycia. Może być powiązana z ustanowieniem obszaru i terenu górniczego.

Należy pomnożyć odległość zmierzoną na mapie przez mianownik skali. Dla skali 1:1000 każdy 1 cm na mapie odpowiada 1000 cm w terenie, czyli 10 m.

Skala 1:1000 oznacza, że 1 jednostka długości na mapie odpowiada 1000 takich samych jednostek w rzeczywistości. Przykładowo 1 cm na mapie to 1000 cm, czyli 10 m w terenie.

Skala porównuje te same jednostki, np. centymetry do centymetrów. Dopiero po obliczeniu wynik przelicza się na wygodniejsze jednostki, np. metry.

5 cm × 1000 = 5000 cm w terenie. Po przeliczeniu 5000 cm = 50 m.

Służy do odczytywania położenia obiektów terenowych, wyrobisk, dróg, skarp i rzędnych wysokościowych. Pomaga planować roboty górnicze oraz oceniać odległości i ukształtowanie terenu.

Teren górniczy to obszar, na którym mogą wystąpić szkodliwe wpływy robót górniczych zakładu górniczego. Obejmuje więc nie tylko miejsce wydobycia, ale także strefę przewidywanego oddziaływania działalności górniczej.

Obszar górniczy to przestrzeń, w której przedsiębiorca ma prawo wydobywać kopalinę ze złoża. Teren górniczy jest szerszym pojęciem związanym z przewidywanymi negatywnymi skutkami działalności górniczej.

Mogą to być m.in. osiadanie terenu, deformacje powierzchni, zmiany stosunków wodnych, hałas, zapylenie, wibracje lub wpływ na zabudowę i infrastrukturę.

Wyrobisko górnicze to miejsce powstałe w wyniku prowadzenia robót górniczych, np. odkrywka lub jej część. Nie oznacza całego obszaru przewidywanego oddziaływania zakładu górniczego.

Pozwala określić zasięg wpływów działalności górniczej i zaplanować działania zabezpieczające, monitoring oraz ochronę ludzi, środowiska i obiektów budowlanych.

Nie. Teren górniczy może wykraczać poza obszar górniczy, ponieważ skutki działalności górniczej mogą występować także poza miejscem bezpośredniego wydobycia.

Takim dokumentem jest plan ruchu zakładu górniczego. Musi być zatwierdzony przez właściwy organ nadzoru górniczego.

Dokument bezpieczeństwa dotyczy organizacji bezpiecznej pracy i oceny ryzyka, ale sam nie uprawnia do prowadzenia ruchu zakładu górniczego. Nie zastępuje planu ruchu.

Plan ruchu jest dokumentem zatwierdzanym przez organ nadzoru górniczego i stanowi podstawę prowadzenia działalności. Regulamin ruchu określa wewnętrzne zasady organizacji i porządku pracy w zakładzie.

Plan ruchu zatwierdza właściwy organ nadzoru górniczego, najczęściej dyrektor właściwego okręgowego urzędu górniczego.

Projekt zagospodarowania złoża określa sposób racjonalnego wykorzystania złoża kopaliny. Nie jest jednak dokumentem bezpośrednio uprawniającym do prowadzenia ruchu zakładu górniczego.

Kluczowe są zwroty: „zatwierdzany przez organ nadzoru górniczego” oraz „uprawnia do prowadzenia działalności”. Oba wskazują na plan ruchu zakładu górniczego.