Pytania pomocnicze - GIW.03

System KTZ tworzą: koparka, taśmociąg oraz zwałowarka. Razem odpowiadają za urabianie, transport i zwałowanie materiału.

Ponieważ urobek lub nadkład jest przemieszczany w sposób ciągły przenośnikami taśmowymi, bez cyklicznego załadunku i rozładunku pojazdów.

Koparka urabia kopalinę albo nadkład i przekazuje materiał do dalszego transportu taśmociągiem.

Taśmociąg transportuje urobiony materiał od koparki w kierunku zwałowarki lub innego punktu odbioru.

Zwałowarka odbiera materiał z przenośnika taśmowego i odkłada go na zwałowisku, formując zwał.

Najczęściej stosuje się go w dużych kopalniach odkrywkowych, gdzie transportuje się duże ilości nadkładu lub kopaliny, np. w kopalniach węgla brunatnego.

Ponieważ istnieje ryzyko pochwycenia odzieży lub części ciała przez taśmę, bęben albo rolki. Może to prowadzić do ciężkich urazów, w tym zmiażdżeń i amputacji.

Minimalna odległość wynosi 0,5 m. Zbliżanie się na mniejszą odległość podczas pracy przenośnika jest niedozwolone.

Najbardziej niebezpieczne są miejsca styku taśmy z bębnami, rolkami, urządzeniami czyszczącymi oraz złączami taśmy. W tych punktach może dojść do wciągnięcia lub zmiażdżenia.

Przenośnik należy zatrzymać i zabezpieczyć przed przypadkowym uruchomieniem. Nie wolno czyścić ani poprawiać elementów przy pracującej taśmie.

Stosuje się osłony części ruchomych, barierki, wygrodzenia, wyznaczone przejścia oraz tablice ostrzegawcze. Są to środki ochrony zbiorowej.

Złącze porusza się razem z taśmą i może zahaczyć o odzież, narzędzie lub rękę pracownika. Dlatego nie wolno zbliżać się do niego podczas pracy przenośnika.

Oznacza, że na 1 część grubości nadkładu przypada 5 części miąższości złoża. Jeśli złoże ma 10 m, to nadkład ma 10 ÷ 5 = 2 m.

Należy potraktować stosunek jako proporcję. Przy stosunku 1:5 grubość nadkładu stanowi 1/5 miąższości złoża.

Nadkład to warstwy skał lub gruntu zalegające nad kopaliną. Złoże to nagromadzenie kopaliny, które może być przedmiotem eksploatacji.

Pozwala ocenić, ile materiału trzeba usunąć, aby wydobyć określoną ilość kopaliny. Im większy nadkład w stosunku do złoża, tym eksploatacja jest zwykle droższa.

Wynik można pomnożyć przez 5 i sprawdzić, czy daje miąższość złoża. Dla nadkładu 2 m: 2 × 5 = 10 m, więc wynik jest poprawny.

Pomiar rezystancji pozwala sprawdzić, czy obwód jest ciągły i poprawnie połączony. Dzięki temu można wykryć przerwy, zwarcia lub błędy montażowe przed odpaleniem.

Wskaźnik WRZOS służy do kontroli i pomiaru rezystancji obwodu strzałowego. Zapalarka służy do dostarczenia impulsu elektrycznego potrzebnego do odpalenia zapalników.

Pomiar może wskazać przerwę w przewodach, zwarcie, błędne połączenie zapalników albo uszkodzenie elementów obwodu. Wynik niezgodny z oczekiwanym wymaga sprawdzenia instalacji.

Przyrząd musi być bezpieczny dla zapalników elektrycznych i nie może wytworzyć prądu zdolnego do ich zainicjowania. Dlatego stosuje się urządzenia przeznaczone do robót strzałowych.

Kontrolę wykonuje się po przygotowaniu i połączeniu obwodu, ale przed jego odpaleniem. Jest to element sprawdzenia poprawności i bezpieczeństwa robót strzałowych.

Prawidłowa rezystancja potwierdza, że obwód ma oczekiwane parametry i może zadziałać zgodnie z projektem. Nieprawidłowy wynik zwiększa ryzyko niewypału lub niekontrolowanego przebiegu robót.

Służy do mechanicznego rozłupywania i odspajania bloków skalnych wzdłuż zaplanowanej płaszczyzny podziału. Jest używany szczególnie przy eksploatacji kopalin blocznych.

Najczęściej ma postać środkowego stalowego klina współpracującego z dwoma bocznymi piórami lub wkładkami. Elementy te razem tworzą narzędzie wkładane do otworu w skale.

Klin wbija się w otwór wykonany w skale, co powoduje nacisk boczny na ściany otworu. W wyniku tego skała pęka wzdłuż wyznaczonej linii.

Pozwalają uzyskać bardziej regularne bloki i ograniczają uszkodzenia surowca. Jest to ważne przy skałach przeznaczonych na płyty, elementy budowlane lub kamień dekoracyjny.

Klin rozłupujący służy do rozsadzania skały przez nacisk boczny w otworze. Szpic jest narzędziem ostro zakończonym, używanym raczej do punktowego kucia lub rozbijania materiału.

Klin rozłupujący rozdziela skałę, natomiast pogłębiacz służy do powiększania lub pogłębiania otworów. Są to narzędzia o innym przeznaczeniu.

Ograniczenie masy zmniejsza ryzyko niekontrolowanego zadziałania ładunku, uszkodzenia otworu lub zagrożenia dla pracowników. Ma też znaczenie dla bezpiecznego i zgodnego z przepisami prowadzenia robót strzałowych.

Pojedynczy ładunek udarowy wrzucany do otworu strzałowego nie powinien przekraczać 10 kg.

Otwór strzałowy to wywiercony otwór w skale, do którego wprowadza się materiał wybuchowy w celu odspojenia lub rozdrobnienia górotworu.

Czynności te mogą wykonywać wyłącznie osoby posiadające odpowiednie uprawnienia i działające zgodnie z dokumentacją oraz instrukcją robót strzałowych.

Może dojść do zagrożenia wybuchem, powstania niewypału, uszkodzenia instalacji strzałowej albo niekontrolowanego rozrzutu skał.

Roboty strzałowe służą do odspajania i rozdrabniania skał zwięzłych, aby umożliwić ich załadunek, transport i dalszą przeróbkę.

Zabiór to odległość określająca część calizny skalnej przypadającą do odstrzelenia przez dany otwór strzałowy. Oznacza się go zwykle literą z.

Należy pomnożyć średnicę otworu d przez 30. Trzeba zachować zgodność jednostek, np. jeśli d jest w milimetrach, wynik najpierw też będzie w milimetrach.

Ponieważ 1000 mm to 1 m. Dlatego 3000 mm po przeliczeniu daje 3 m.

Najczęściej błędnie przelicza się jednostki albo całkowicie pomija ich przeliczenie. Może to prowadzić np. do wyboru odpowiedzi 30 m zamiast 3 m.

Zależy między innymi od średnicy otworu, rodzaju skały, materiału wybuchowego, geometrii siatki otworów oraz wymaganej granulacji urobku.

Prawidłowy zabiór zapewnia skuteczne urabianie skały, odpowiednie rozdrobnienie urobku i ograniczenie zagrożeń, takich jak nadmierny rozrzut odłamków.

Koparka zgarniakowa ma narzędzie robocze w postaci zgarniaka prowadzonego linami. Typowo pracuje na linie podnoszącej i ciągnącej.

Lina podnosząca umożliwia unoszenie i opuszczanie zgarniaka. Dzięki niej narzędzie robocze może być transportowane w cyklu pracy.

Lina ciągnąca przyciąga zgarniak w kierunku maszyny. Podczas tego ruchu zgarniak napełnia się urobkiem.

Maszyna chwytakowa pracuje chwytakiem, czyli narzędziem zamykanym szczękami. Nie jest rozpoznawana po układzie liny podnoszącej i ciągnącej typowym dla zgarniaka.

Zgarniak jest opuszczany na materiał, następnie ciągnięty i napełniany, podnoszony, przemieszczany oraz opróżniany. Jest to praca cykliczna.

Koparka zgarniakowa ma zgarniak prowadzony linami, natomiast koparka łyżkowa pracuje łyżką zamocowaną na układzie wysięgnika i ramienia.

Najczęściej jest to otwarty zbiornik wodny w wyrobisku lub przy poziomie roboczym, służący do czasowego gromadzenia wody. Często współpracuje ze stanowiskiem pompowym.

Zbiornik retencyjny ma za zadanie czasowo zatrzymywać i regulować odpływ wody. Zbiornik stały ma bardziej trwały charakter i nie służy wyłącznie chwilowej retencji.

Ponieważ zbiornik gromadzi wodę z wyrobiska, a pompy mogą ją następnie kontrolowanie odprowadzać. Ułatwia to utrzymanie bezpiecznego poziomu wody.

Jest to poziom roboczy związany z usuwaniem nadkładu, czyli skał lub gruntów zalegających nad złożem użytecznym. Na takim poziomie pracują m.in. koparki, przenośniki i sprzęt odwadniający.

Może powodować podtopienia, utrudnienia w transporcie, awarie maszyn oraz pogorszenie stateczności skarp. Dlatego stosuje się rowy, zbiorniki retencyjne i pompy.

Widać zwykle pompę, platformę lub ponton, przewody tłoczne, pływaki albo infrastrukturę energetyczną. Elementy te znajdują się bezpośrednio przy wodzie lub na jej powierzchni.

Na fotografii otoczenie przypomina poziom robót nadkładowych: widoczne są skarpy i maszyny pracujące w partii nadkładu, a nie bezpośrednio w pokładzie węgla. Zbiornik pełni funkcję retencyjną dla wód z tego poziomu.

Oznacza, że na 1 m wysokości skarpy przypada 2 m odległości poziomej. Skarpa przy głębokości 20 m powinna więc mieć rzut poziomy 40 m.

Należy pomnożyć głębokość lub wysokość skarpy przez drugi człon proporcji nachylenia. Dla 1:2 i głębokości 20 m: 20 × 2 = 40 m.

Zbyt mała odległość może spowodować podcięcie skarpy i utratę jej stateczności. Grozi to osunięciem gruntu oraz zagrożeniem dla ludzi i maszyny.

Nachylenie 1:1 oznacza 1 m poziomo na 1 m pionowo, czyli skarpę bardziej stromą. Nachylenie 1:2 oznacza 2 m poziomo na 1 m pionowo, czyli skarpę łagodniejszą.

Odległość pozioma wynosi 15 × 3 = 45 m. Drugi człon proporcji wskazuje, ile metrów poziomo przypada na 1 m głębokości.

Wpływ mają m.in. rodzaj gruntu lub skały, nawodnienie, głębokość wyrobiska, sposób urabiania oraz obciążenia w pobliżu krawędzi skarpy.