Pytania pomocnicze - GIW.03

Palnik wrębowy służy do wykonywania wrębów, czyli szczelin w skale. Umożliwia odcinanie bloków skalnych od calizny.

Palnik kieruje na skałę strumień płomienia o bardzo wysokiej temperaturze. Gwałtowne nagrzewanie powoduje pękanie i odspajanie fragmentów skały.

Metodę tę stosuje się głównie w skałach zwięzłych, np. granitach. Jest przydatna przy pozyskiwaniu bloków kamiennych.

Palnik Bunsena jest małym palnikiem laboratoryjnym do ogrzewania próbek. Palnik wrębowy jest urządzeniem przemysłowym używanym do cięcia i urabiania skał.

Wrąb to szczelina wykonana w caliźnie skalnej. Ułatwia odspojenie wybranego fragmentu skały lub bloku.

Materiały wybuchowe mogą powodować spękania i uszkodzenia bloków. Przy kamieniu blocznym ważne jest zachowanie dużych, nieuszkodzonych fragmentów skały.

Najczęściej widać operatora kierującego długą lancę z silnym płomieniem na ścianę skalną. Urządzenie pracuje w kamieniołomie i wykonuje szczelinę w skale.

Łom górniczy służy do ręcznego podważania i usuwania luźnych fragmentów skały. Stosuje się go m.in. przy ramowaniu skarp oraz likwidacji niebezpiecznych nawisów skalnych.

Manualne ramowanie skarp polega na ręcznym oczyszczaniu, wyrównywaniu i zabezpieczaniu skarpy przez usunięcie luźnych lub niestabilnych fragmentów skały.

Luźne nawisy skalne mogą się niekontrolowanie oderwać i spaść, stanowiąc zagrożenie dla ludzi, maszyn i ciągłości pracy zakładu górniczego.

Łom górniczy służy głównie do podważania i usuwania luźnych fragmentów skały. Klin stosuje się przede wszystkim do rozłupywania lub rozsadzania skały w szczelinie.

Szczotka może służyć do oczyszczenia powierzchni z drobnego pyłu lub okruchów, ale nie ma odpowiedniej wytrzymałości ani kształtu do podważania i odspajania fragmentów skały.

Należy stosować przede wszystkim kask ochronny, rękawice, okulary ochronne i obuwie ochronne. W zależności od miejsca pracy mogą być wymagane także szelki bezpieczeństwa lub dodatkowe zabezpieczenie stanowiska.

Gdy nawisy są duże, wysoko położone lub skarpa jest silnie spękana i niestabilna, prace ręczne mogą być zbyt niebezpieczne. Wtedy stosuje się metody mechaniczne albo wyłącza strefę z użytkowania do czasu zabezpieczenia.

Organem roboczym koparki jednonaczyniowej jest najczęściej łyżka. To ona odspaja, nabiera i przenosi urobek.

Polega na powtarzaniu kolejnych etapów: nabranie urobku, podniesienie, obrót, wysyp i powrót do przodka. Każda porcja urobku jest wydobywana w osobnym cyklu.

W urabianiu cyklicznym urobek pobierany jest porcjami, np. łyżką koparki. W urabianiu ciągłym odspajanie i transport odbywają się bez przerw, np. kołem czerpakowym.

Piaski i żwiry są zwykle materiałami luźnymi lub słabo spoistymi, więc można je urabiać mechanicznie bez strzelania. Koparka łyżkowa może jednocześnie urabiać i ładować urobek.

Typowe są koparki jednonaczyniowe, ładowarki oraz koparki chwytakowe. Ich praca polega na pobieraniu kolejnych porcji urobku.

Należy szukać elementu przypominającego naczynie lub czerpak, czyli łyżkę. Nie należy mylić jej z kołem czerpakowym lub łańcuchem czerpakowym, które są związane z pracą ciągłą.

Służy do kontrolowanego rozdzielania skały wzdłuż linii odwierconych otworów. Umożliwia odspajanie bloków bez użycia materiałów wybuchowych.

Metody bezwybuchowe ograniczają powstawanie spękań i uszkodzeń w kamieniu. Dzięki temu można uzyskać większe i bardziej wartościowe bloki skalne.

Do odwierconego otworu wkłada się klin hydrauliczny, który pod wpływem ciśnienia rozpiera skałę. Powstałe naprężenia powodują pęknięcie skały w zaplanowanym kierunku.

Charakterystyczne są klin środkowy, elementy rozpierające oraz przewód hydrauliczny połączony z pompą. Narzędzie ma wydłużony kształt umożliwiający wsunięcie do otworu.

Klinowanie hydrauliczne rozdziela skałę mechanicznie, bez detonacji. Roboty strzałowe wykorzystują materiały wybuchowe i powodują większe drgania oraz ryzyko spękania bloku.

Najpierw wykonuje się serię otworów wzdłuż planowanej płaszczyzny odspojenia. Następnie w otwory wprowadza się kliny hydrauliczne i rozpiera skałę.

Stosuje się je głównie w skałach blocznych, takich jak granit, marmur, sjenit czy piaskowiec. Warunkiem jest możliwość wykonania otworów i kontrolowanego rozłupania skały.

Polega na odkładaniu nadkładu na zwał znajdujący się powyżej poziomu, z którego pracuje maszyna lub urządzenie zwałujące.

Należy znaleźć poziom, na którym znajduje się sprzęt wykonujący pracę, a następnie odczytać przypisaną do niego rzędną wysokościową.

Ponieważ schemat wskazuje, że zwałowanie nadpoziomowe odbywa się z poziomu roboczego oznaczonego rzędną +105 m.

Poziom roboczy to miejsce pracy maszyny, natomiast poziom docelowy to miejsce, gdzie materiał zostaje odłożony. W zadaniu trzeba wskazać poziom pracy, niekoniecznie poziom składowania.

Rzędne określają wysokość poszczególnych poziomów terenu, wyrobiska lub zwałowiska i pozwalają ustalić położenie maszyn oraz kierunek prowadzenia robót.

Najważniejsze są oznaczenia poziomów, położenie maszyny lub przenośnika, skarpa zwałowa oraz kierunek odkładania materiału.

Oznacza sygnał ostrzegawczy. Informuje osoby w rejonie robót, że zbliżają się czynności związane z odpaleniem ładunku.

Służą do ostrzegania i organizowania przebiegu robót strzałowych. Zwiększają bezpieczeństwo osób znajdujących się w pobliżu strefy zagrożenia.

Sygnały wydaje osoba uprawniona do prowadzenia lub nadzorowania prac strzałowych. Musi ona działać zgodnie z instrukcją obowiązującą w zakładzie.

Ostrzeżenie informuje o zagrożeniu i konieczności opuszczenia lub zabezpieczenia strefy. Zapłon oznacza właściwe zainicjowanie ładunku materiału wybuchowego.

Ponieważ po sygnale ostrzegawczym mogą nastąpić dalsze czynności prowadzące do odpalenia ładunku. Przebywanie w strefie grozi obrażeniami od odłamków, fali uderzeniowej lub drgań.

Najprościej skojarzyć: jeden długi, ciągły dźwięk to ostrzeżenie. Nie oznacza on jeszcze samego zapłonu.

Ponieważ wymaga znajomości budowy złoża, położenia wyrobisk, granic eksploatacji oraz dokładnych pomiarów odległości i kierunków. Są to typowe zadania służby geologicznej i mierniczej.

Filar ochronny to pozostawiona część złoża lub górotworu chroniąca określony obiekt. Strefa ochronna to wyznaczony obszar, w którym roboty mogą być ograniczone lub prowadzone na specjalnych warunkach.

Może dojść do naruszenia stateczności skarp, uszkodzenia obiektów, przekroczenia granic eksploatacji lub zwiększenia ryzyka osuwisk i deformacji terenu.

Dokumentacja miernicza pozwala określić położenie wyrobisk, granic, obiektów chronionych i stref zagrożeń. Dzięki niej można bezpiecznie zaplanować zakres i kierunek robót.

Służba ochrony środowiska zajmuje się głównie wpływem zakładu na środowisko, np. wodę, powietrze, odpady czy rekultywację. Pytanie dotyczy oceny przestrzennej robót, odległości i zasięgu skutków, czyli zadań geologiczno-mierniczych.

Taka ocena powinna być wykonana przed rozpoczęciem robót, szczególnie gdy prace mają być prowadzone w pobliżu filarów ochronnych, stref ochronnych lub innych obiektów wymagających zabezpieczenia.

Najczęściej są to mapy górnicze, mapy sytuacyjno-wysokościowe, dokumentacja geologiczna złoża, wyniki pomiarów terenowych oraz ustalenia planu ruchu zakładu górniczego.

Zapalniki różnych grup mogą mieć inne parametry elektryczne i wymagania prądowe. Ich wspólne połączenie może doprowadzić do niezadziałania części zapalników lub niebezpiecznego przebiegu odpalenia.

Typ zapalnika odnosi się zwykle do jego budowy, przeznaczenia lub opóźnienia działania. Grupa zapalnika dotyczy parametrów elektrycznych ważnych przy łączeniu w obwód strzałowy.

Obwód strzałowy tworzą zapalniki, przewody zapalnikowe i łączeniowe oraz urządzenie odpalające, np. zapalarka. Układ ten służy do bezpiecznego zainicjowania ładunków.

Do jednego obwodu strzałowego należy dobierać zapalniki elektryczne tej samej grupy. Nie wolno mieszać zapalników odmiennych grup.

Może spowodować niewypały, niepełne odpalenie ładunków albo niekontrolowane zadziałanie części zapalników. Stanowi to poważne zagrożenie dla ludzi i sprzętu.

Poprawność obwodu sprawdza się przed odpaleniem, zgodnie z zasadami prowadzenia robót strzałowych. Kontroluje się m.in. połączenia oraz parametry elektryczne obwodu.

Bazalt jest skałą twardą, zwięzłą i często spękaną. Podczas eksploatacji, zwłaszcza po robotach strzałowych, fragmenty skał mogą odrywać się od ścian wyrobiska.

Obryw skał polega na nagłym oderwaniu i spadku bloków skalnych. Osuwisko obejmuje zwykle większą masę gruntu lub skał przemieszczającą się po powierzchni poślizgu.

Ryzyko zwiększają spękania skał, zbyt strome ściany, działanie wody i mrozu, drgania po robotach strzałowych oraz podcinanie skarp.

Metan jest związany głównie z eksploatacją węgla i niektórych złóż osadowych. Bazalt jest skałą magmową, dlatego zagrożenie metanowe nie jest dla niego charakterystyczne.

Pożar endogeniczny dotyczy głównie substancji podatnych na samozapalenie, np. węgla. Bazalt jest skałą niepalną, więc takie zagrożenie nie jest typowe.

Należy kontrolować stan skarp, usuwać luźne bloki, zachowywać bezpieczne kąty nachylenia ścian i wyznaczać strefy niebezpieczne.

Roboty strzałowe służą do urabiania twardej skały bazaltowej. Mogą jednak powodować drgania i naruszenie masywu skalnego, dlatego muszą być prowadzone zgodnie z zasadami bezpieczeństwa.

Po podłużnym, cylindrycznym kształcie oraz pasku lub uchwycie do noszenia. Wygląda jak tuba lub futerał przeznaczony do przenoszenia ładunków.

Służą do przenoszenia materiałów używanych przy ładowaniu otworów strzałowych, głównie naboi materiału wybuchowego. Nie służą do odpalania ładunków.

Ładownica jest pojemnikiem transportowym, a zapalarka jest urządzeniem służącym do inicjowania zapalników elektrycznych. Zapalarka ma funkcję elektryczną, ładownica nie.

Chodzi o bezpieczeństwo, porządek pracy i ograniczenie ryzyka przypadkowego uszkodzenia lub pomieszania środków strzałowych. Sprzęt musi być dostosowany do rodzaju przenoszonych materiałów.

Mogą to być zapalarki, przewody strzałowe, puszki strzałowe, skrzynie strzałowe oraz przyrządy pomocnicze używane przez strzałowego podczas przygotowania i wykonania odstrzału.

Ładownice są zwykle wąskie, cylindryczne i przeznaczone do noszenia przy sobie. Skrzynie strzałowe są sztywniejszymi pojemnikami o formie skrzynki, używanymi do przechowywania lub transportu wyposażenia.