Pytania pomocnicze - GIW.06
Wykonywanie prac geologicznych - pytania pomocnicze rozwijające tematy z pytań egzaminacyjnych. Łącznie: 777. Strona 11 z 13.
Po czym można rozpoznać wulkan na zdjęciu satelitarnym?
Najczęściej po stożkowatym kształcie, centralnym kraterze oraz promienistym układzie dolin i żlebów na zboczach. Często wyróżnia się też barwą od otaczającego terenu.
Czym różni się wulkan od huraganu na obrazie satelitarnym?
Wulkan jest formą terenu, zwykle stożkiem lub masywem z kraterem. Huragan to układ chmur o spiralnej budowie, często z widocznym „okiem” w centrum.
Dlaczego niektóre wulkany mają jasny szczyt na zdjęciach satelitarnych?
Jasny szczyt może wynikać z obecności śniegu, lodu, jasnych popiołów wulkanicznych lub silnego odbicia światła od odsłoniętych skał.
Jakie produkty wydostają się z wulkanu podczas erupcji?
Podczas erupcji wydostają się lawa, gazy wulkaniczne oraz materiały piroklastyczne, takie jak popiół, lapille i bomby wulkaniczne.
Gdzie najczęściej występują wulkany?
Najczęściej występują na granicach płyt litosfery, zwłaszcza w strefach subdukcji i ryftów. Mogą też powstawać nad plamami gorąca, np. na Hawajach.
Czym różni się stratowulkan od wulkanu tarczowego?
Stratowulkan ma strome zbocza i jest zbudowany z warstw lawy oraz materiałów piroklastycznych. Wulkan tarczowy jest szeroki, niski i powstaje głównie z płynnej lawy bazaltowej.
Dlaczego Smocza Jama w Tatrach jest zaliczana do jaskiń krasowych?
Ponieważ powstała w skałach węglanowych, głównie wapieniach, w wyniku rozpuszczania skały przez wodę zawierającą dwutlenek węgla. Jest więc efektem procesów krasowych.
Czym jest jaskinia krasowa?
Jaskinia krasowa to podziemna pustka powstała przez chemiczne rozpuszczanie skał, najczęściej wapieni, dolomitów lub gipsów, przez krążące wody.
Jakie skały najczęściej ulegają krasowieniu?
Najczęściej krasowieją skały węglanowe, takie jak wapienie i dolomity. Kras może rozwijać się również w gipsach oraz soli kamiennej.
Czym jaskinia krasowa różni się od jaskini tektonicznej?
Jaskinia krasowa powstaje głównie przez rozpuszczanie skał, natomiast tektoniczna tworzy się wskutek pęknięć, uskoków i przemieszczeń mas skalnych.
Czym jaskinia krasowa różni się od jaskini lodowcowej?
Jaskinia krasowa powstaje w skale przez działanie wody rozpuszczającej minerały, a jaskinia lodowcowa tworzy się w lodzie lub pod lodowcem wskutek przepływu wody i topnienia lodu.
Jakie formy krasowe mogą towarzyszyć jaskiniom?
Do form krasowych należą m.in. leje krasowe, ponory, wywierzyska, żłobki krasowe oraz nacieki jaskiniowe, takie jak stalaktyty i stalagmity.
Czym jest kras gipsowy?
Kras gipsowy to formy terenu i pustki podziemne powstające przez rozpuszczanie gipsu przez wodę. Rozwija się szybciej niż kras wapienny, ponieważ gips jest bardziej rozpuszczalny.
Dlaczego kras gipsowy w Polsce kojarzy się z Niecką Nidziańską?
W Niecce Nidziańskiej występują płytko zalegające utwory gipsowe wieku mioceńskiego. Dzięki temu rozwinęły się tam liczne formy krasu gipsowego.
Jakie formy krasowe mogą powstawać w gipsach?
W gipsach mogą powstawać leje krasowe, zapadliska, jaskinie, ponory, wywierzyska oraz żłobki krasowe. Są one efektem rozpuszczania skały przez wodę.
Czym kras gipsowy różni się od krasu wapiennego?
Kras gipsowy rozwija się w skałach siarczanowych, głównie gipsach, a kras wapienny w wapieniach i dolomitach. Gips rozpuszcza się łatwiej, dlatego procesy krasowe mogą przebiegać szybciej.
Dlaczego Góry Stołowe nie są typowym obszarem krasu gipsowego?
Góry Stołowe są znane głównie z piaskowcowych form rzeźby, takich jak labirynty skalne i grzyby skalne. Nie są klasycznym obszarem występowania krasu gipsowego.
Jaką rolę odgrywa woda w powstawaniu krasu gipsowego?
Woda rozpuszcza gips i wynosi produkty rozpuszczania, powiększając szczeliny oraz pustki. Z czasem prowadzi to do powstawania form powierzchniowych i podziemnych.
Po czym najłatwiej rozpoznać świder PDC na ilustracji?
Po stałym korpusie z łopatkami oraz ciemnymi płytkami tnącymi PDC na ich krawędziach. Świder PDC nie ma ruchomych stożków ani spiralnego ślimaka.
Czym świder PDC różni się od świdra gryzowego?
Świder PDC skrawa skałę stałymi ostrzami, natomiast świder gryzowy kruszy ją obracającymi się stożkami z zębami lub wkładkami. Gryzowy ma części ruchome, a PDC ich nie ma.
Co oznacza skrót PDC w nazwie świdra?
PDC oznacza Polycrystalline Diamond Compact, czyli spiek polikrystalicznego diamentu. Są to bardzo twarde elementy tnące osadzone na łopatkach świdra.
W jakich skałach najczęściej stosuje się świdry PDC?
Najlepiej sprawdzają się w skałach miękkich i średnio twardych, stosunkowo jednorodnych. Pozwalają wtedy uzyskać dużą prędkość wiercenia.
Dlaczego świder PDC nie jest tym samym co świder diamentowy impregnowany?
Świder PDC ma wyraźne płytki tnące z diamentu polikrystalicznego. Świder diamentowy impregnowany ma drobne ziarna diamentu rozmieszczone w matrycy roboczej, a nie pojedyncze duże ostrza.
Jaką rolę pełni płuczka w pracy świdra PDC?
Płuczka chłodzi ostrza, usuwa zwierciny z dna otworu i transportuje je ku powierzchni. Pomaga też ograniczyć zużycie narzędzia.
Dlaczego świder PDC może być mniej skuteczny w skałach bardzo twardych lub spękanych?
W takich warunkach ostrza mogą ulegać wykruszeniu, ścieraniu lub nierównomiernym obciążeniom. Może to obniżyć prędkość wiercenia i trwałość świdra.
Czym jest koncesja w pracach geologicznych?
Koncesja to decyzja administracyjna zezwalająca na prowadzenie określonej działalności, np. poszukiwanie lub rozpoznawanie złóż kopalin. Określa zakres, obszar i warunki prowadzenia prac.
Kto wydaje koncesję na poszukiwanie lub rozpoznawanie niekonwencjonalnych złóż gazu ziemnego?
Właściwym organem jest Minister Środowiska. To odpowiedź wymagana w tym pytaniu egzaminacyjnym.
Dlaczego koncesji na niekonwencjonalne złoża gazu nie wydaje burmistrz ani starosta?
Gaz ziemny jest kopaliną o dużym znaczeniu gospodarczym i strategicznym. Dlatego decyzje koncesyjne w tym zakresie należą do organu centralnego, a nie do administracji lokalnej.
Jaka jest różnica między poszukiwaniem a rozpoznawaniem złoża?
Poszukiwanie służy ustaleniu, czy złoże występuje. Rozpoznawanie polega na dokładniejszym określeniu jego budowy, zasobów, jakości kopaliny i warunków geologicznych.
Co oznacza określenie niekonwencjonalne złoże gazu ziemnego?
To złoże, w którym gaz jest uwięziony w skałach o małej przepuszczalności lub nietypowych warunkach występowania. Jego rozpoznanie i eksploatacja są trudniejsze niż w przypadku złóż konwencjonalnych.
Jakie prace mogą być wykonywane podczas poszukiwania gazu ziemnego?
Mogą to być badania geofizyczne, wiercenia poszukiwawcze, pobór próbek, profilowanie otworów oraz analiza rdzeni i zwiercin. Zakres prac musi być zgodny z koncesją i projektem robót geologicznych.
Z jakim aktem prawnym wiąże się udzielanie koncesji geologicznych i górniczych?
Podstawowe zasady określa Prawo geologiczne i górnicze. Reguluje ono m.in. koncesje, roboty geologiczne, dokumentowanie złóż i obowiązki przedsiębiorcy.
Czym jest strefa saturacji w przekroju hydrogeologicznym?
To część gruntu lub skał, w której wszystkie pory i szczeliny są wypełnione wodą. Znajduje się poniżej zwierciadła wód podziemnych.
Jak odróżnić strefę aeracji od strefy saturacji?
Strefa aeracji leży powyżej zwierciadła wód podziemnych i zawiera wodę oraz powietrze. Strefa saturacji leży poniżej zwierciadła i jest całkowicie nasycona wodą.
Co oznacza zwierciadło wód podziemnych na przekroju?
Jest to powierzchnia oddzielająca strefę aeracji od strefy saturacji. Poniżej niej grunt jest nasycony wodą.
Dlaczego zakreskowanie poniżej zwierciadła wód podziemnych oznacza strefę saturacji?
Ponieważ poniżej zwierciadła wszystkie wolne przestrzenie w gruncie lub skale są wypełnione wodą. To podstawowa cecha strefy saturacji.
Gdzie znajduje się strefa wzniosu kapilarnego?
Bezpośrednio nad zwierciadłem wód podziemnych. Woda jest tam podciągana ku górze przez drobne pory gruntu.
Czy strefa wzniosu kapilarnego należy do strefy saturacji?
Nie, zazwyczaj zalicza się ją do strefy aeracji. Mimo obecności wody pory nie muszą być całkowicie nasycone.
Czym różnią się wody artezyjskie od zwykłych wód gruntowych?
Wody artezyjskie są pod ciśnieniem i występują zwykle między warstwami nieprzepuszczalnymi. Zwykłe wody gruntowe mają swobodne zwierciadło.
Dlaczego Jaskinia Raj jest zaliczana do jaskiń krasowych?
Ponieważ powstała w wapieniach w wyniku rozpuszczania skał węglanowych przez wodę zawierającą dwutlenek węgla. Jest to typowy proces krasowy.
Jakie skały najczęściej ulegają krasowieniu?
Najczęściej krasowieją skały łatwo rozpuszczalne, zwłaszcza wapienie, dolomity, gipsy i sole. Jaskinia Raj rozwinęła się w wapieniach.
Czym różni się jaskinia krasowa od tektonicznej?
Jaskinia krasowa powstaje głównie przez chemiczne rozpuszczanie skał. Jaskinia tektoniczna jest związana przede wszystkim z pęknięciami, uskokami i ruchami tektonicznymi skał.
Dlaczego odpowiedź „lodowcowa” nie pasuje do Jaskini Raj?
Jaskinie lodowcowe powstają w lodzie lub w wyniku działalności lodowców. Jaskinia Raj znajduje się w wapieniach i ma genezę krasową.
Jakie formy naciekowe można spotkać w jaskiniach krasowych?
W jaskiniach krasowych występują m.in. stalaktyty, stalagmity, stalagnaty, draperie i polewy naciekowe. Powstają one najczęściej z kalcytu wytrącanego z wody.
Jaka informacja w treści pytania wskazuje na krasowy charakter Jaskini Raj?
Najważniejszą wskazówką jest określenie „wapienna”. Wapienie są skałami węglanowymi podatnymi na procesy krasowe.
Na czym polega deflacja w geologii i geomorfologii?
Deflacja to proces wywiewania przez wiatr luźnego materiału skalnego, głównie piasku, pyłu i drobnego żwiru. Prowadzi do obniżania powierzchni terenu i powstawania zagłębień deflacyjnych.
Czym różni się deflacja od korazji?
Deflacja polega na wywiewaniu materiału przez wiatr, natomiast korazja to ścieranie i szlifowanie skał przez niesione wiatrem ziarna piasku. Deflacja tworzy zagłębienia, a korazja może tworzyć np. grzyby skalne.
W jakich warunkach najłatwiej powstają nisze deflacyjne?
Najłatwiej powstają tam, gdzie występują luźne, suche osady oraz słaba pokrywa roślinna. Sprzyjają im silne wiatry i klimat suchy lub półsuchy.
Dlaczego roślinność ogranicza powstawanie nisz deflacyjnych?
Korzenie roślin stabilizują grunt, a części nadziemne zmniejszają prędkość wiatru przy powierzchni. Dzięki temu materiał jest trudniej wywiewany.
Czym nisza deflacyjna różni się od niszy abrazyjnej?
Nisza deflacyjna powstaje wskutek działalności wiatru, natomiast nisza abrazyjna jest efektem niszczącej działalności fal morskich u podstawy brzegu klifowego.
Jak odróżnić niszę niwalną od deflacyjnej?
Nisza niwalna jest związana z zaleganiem i topnieniem śniegu, a nisza deflacyjna z wywiewaniem materiału przez wiatr. Kluczowy jest więc czynnik rzeźbotwórczy.
Co oznacza, że góry powstały w tej samej orogenezie?
Oznacza to, że zostały uformowane w tej samej fazie ruchów górotwórczych, związanej z określonym etapem rozwoju tektoniki płyt. Nie muszą leżeć blisko siebie ani na tym samym kontynencie.
Dlaczego Himalaje i Andy zalicza się do orogenezy alpejskiej?
Są to młode góry związane z późnymi, głównie kenozoicznymi ruchami górotwórczymi. Himalaje powstały przez kolizję Indii z Eurazją, a Andy przez subdukcję płyty oceanicznej pod Amerykę Południową.
Jakie pasma górskie najczęściej kojarzy się z orogenezą alpejską?
Do orogenezy alpejskiej zalicza się m.in. Alpy, Karpaty, Himalaje, Andy, Kaukaz, Atlas i Pireneje. Są to przeważnie młode, wysokie i aktywne tektonicznie pasma.
Dlaczego para Ural i Góry Skandynawskie nie jest poprawna?
Góry Skandynawskie są związane głównie z orogenezą kaledońską, a Ural z późnopaleozoicznymi ruchami górotwórczymi, często zaliczanymi do orogenezy waryscyjskiej lub uralskiej. Nie powstały więc w tej samej orogenezie.
Dlaczego para Sajany i Atlas nie pasuje do jednej orogenezy?
Atlas jest pasmem związanym z orogenezą alpejską, natomiast Sajany mają starsze, paleozoiczne założenia tektoniczne. Dlatego nie tworzą typowej pary gór tej samej orogenezy.
Czy Kaukaz i Atlas powstały w orogenezie alpejskiej?
Tak, oba pasma są zwykle zaliczane do orogenezy alpejskiej. W odpowiedzi C problemem są jednak Góry Smocze, które nie należą do tej samej klasycznej fazy górotwórczej co Kaukaz.
Jak najprościej odróżniać orogenezę alpejską od kaledońskiej i waryscyjskiej?
Alpejska jest najmłodsza i obejmuje m.in. Himalaje, Andy, Alpy i Kaukaz. Kaledońska jest starsza i kojarzy się z Górami Skandynawskimi, a waryscyjska z wieloma starymi pasmami paleozoicznymi Europy.
Czy góry z tej samej orogenezy mogą leżeć na różnych kontynentach?
Tak. Orogeneza jest etapem globalnych lub rozległych procesów tektonicznych, dlatego góry tej samej orogenezy mogą występować w różnych częściach świata, np. Himalaje w Azji i Andy w Ameryce Południowej.
Dlaczego żwiry mają większą przepuszczalność niż piaski, gliny i iły?
Żwiry mają większe ziarna i większe przestrzenie międzyziarnowe. Dzięki temu woda może przepływać przez nie znacznie łatwiej niż przez grunty drobnoziarniste.
Jak uziarnienie wpływa na współczynnik przepuszczalności gruntu?
Im grubsze ziarna i większe pory, tym większy współczynnik przepuszczalności. Drobne frakcje, zwłaszcza ilaste, silnie ograniczają przepływ wody.
Które grunty są zwykle słabo przepuszczalne?
Słabo przepuszczalne są głównie grunty spoiste, takie jak gliny i iły. Ich drobne cząstki tworzą bardzo małe pory, przez które woda przepływa wolno.
Jaką rolę odgrywa współczynnik przepuszczalności w hydrogeologii?
Pozwala ocenić, jak łatwo woda podziemna przemieszcza się przez warstwę gruntu lub skały. Jest ważny przy ocenie zasobów wodnych, projektowaniu studni i odwodnień.
Dlaczego iły mogą pełnić funkcję warstwy izolującej?
Iły mają bardzo małe cząstki i słabo połączone pory, dlatego przepuszczają wodę bardzo wolno. Mogą ograniczać migrację wód podziemnych i zanieczyszczeń.
Czym różnią się grunty przepuszczalne od nieprzepuszczalnych w praktyce terenowej?
Grunty przepuszczalne, jak żwiry i piaski, szybko przyjmują i przewodzą wodę. Grunty słabo przepuszczalne, jak gliny i iły, zatrzymują wodę lub znacznie spowalniają jej przepływ.