Pytania pomocnicze - GIW.06

Korazja to mechaniczne ścieranie skał przez ziarna piasku i pyłu niesione przez wiatr. Jest procesem eolicznym, czyli związanym z działalnością wiatru.

Wiatr przenosi najwięcej piasku nisko nad powierzchnią gruntu, dlatego dolna część skały jest ścierana silniej niż górna. Powoduje to podcięcie podstawy i powstanie kształtu grzyba.

Korazja polega na ścieraniu skał przez materiał niesiony przez wiatr. Deflacja to wywiewanie luźnego materiału skalnego, np. piasku lub pyłu, z powierzchni terenu.

Żłobki krasowe powstają przez chemiczne rozpuszczanie skał, najczęściej wapieni, przez wodę. Korazja jest procesem mechanicznym związanym z wiatrem.

Najsilniej działa na obszarach suchych, wietrznych, pozbawionych zwartej roślinności i bogatych w luźny materiał piaszczysty. Typowe są pustynie i półpustynie.

Formy eoliczne wiążą się z działalnością wiatru, np. grzyby skalne, wydmy i graniaki wiatrowe. Formy lodowcowe powstają przez lód, np. rysy i wygłady lodowcowe.

Oznacza bieg warstwy 30°, kąt upadu 60° oraz stronę lub kierunek upadu N. Na rysunku należy więc uwzględnić zarówno orientację linii, jak i położenie krótkiej kreski.

Bieg warstwy przedstawia długa linia symbolu. Jej ustawienie na rysunku odpowiada kierunkowi biegu podanemu w stopniach.

Krótka kreska wskazuje stronę, w którą warstwa zapada. Jest ona rysowana prostopadle lub prawie prostopadle do linii biegu.

Liczba wpisana przy symbolu na mapie oznacza zazwyczaj kąt upadu warstwy. W zapisie 30/60/N kątem upadu jest 60°.

Bieg określa kierunek poziomej linii w obrębie warstwy, natomiast upad określa nachylenie warstwy i kierunek jej zapadania.

Najpierw należy rozdzielić zapis na bieg, kąt upadu i kierunek upadu. Następnie sprawdzić kolejno ustawienie długiej linii, wartość liczbową przy symbolu i stronę krótkiej kreski.

Do pomiaru kąta upadu używa się klinometru, często połączonego z kompasem geologicznym. Pozwala on określić nachylenie warstwy względem poziomu.

Są to umowne znaki graficzne służące do oznaczania rodzaju skał. Pozwalają rozpoznać litologię warstw na mapie, przekroju lub profilu geologicznym.

Zwykle mają wzór wapieni, często przypominający mur z cegieł, uzupełniony dodatkowymi krótkimi kreskami wskazującymi domieszkę marglistą. W tym pytaniu odpowiada temu szrafura 3.

Wapienie margliste zawierają domieszkę materiału ilastego, podczas gdy czyste wapienie składają się głównie z węglanu wapnia. Ta różnica może być zaznaczana w szrafurze dodatkowymi elementami.

Legenda wyjaśnia znaczenie znaków użytych w konkretnym opracowaniu. Bez niej można pomylić podobne wzory litologiczne.

Można odczytać następstwo warstw, ich miąższość, nachylenie, kontakty geologiczne oraz obecność struktur tektonicznych, takich jak uskoki lub fałdy.

Ich właściwości zależą od udziału węglanów i minerałów ilastych, co wpływa na wytrzymałość, przepuszczalność i zachowanie skały podczas wierceń oraz dokumentowania profilu.

Poziomice, czyli warstwice, to linie łączące punkty o tej samej wysokości bezwzględnej. Służą do przedstawiania rzeźby terenu na płaskiej mapie.

Należy odjąć ich wysokości, a następnie podzielić wynik przez liczbę odstępów między tymi poziomicami. Otrzymana wartość to cięcie poziomicowe.

Cięcie poziomicowe oznacza różnicę wysokości, a nie odległość poziomą. Odległość między poziomicami pokazuje nachylenie terenu.

Gęsto ułożone poziomice oznaczają stromy stok, ponieważ wysokość zmienia się szybko na krótkim odcinku.

Rzadko rozmieszczone poziomice wskazują na łagodnie nachylony teren, gdzie zmiana wysokości następuje powoli.

Cięcie poziomicowe to różnica wysokości między sąsiednimi poziomicami. Wysokość bezwzględna to wysokość konkretnego punktu nad poziomem morza.

Punkty wysokościowe podają dokładną wysokość wybranego miejsca. Pomagają ustalić, jakie wartości mogą mieć pobliskie poziomice.

Najbardziej stromy stok znajduje się tam, gdzie poziomice są położone najbliżej siebie. Duże zagęszczenie poziomic oznacza dużą zmianę wysokości na krótkim odcinku.

Poziomice łączą punkty o tej samej wysokości nad poziomem morza. Dzięki nim można odczytać kształt i nachylenie terenu.

Stok stromy ma gęsto rozmieszczone poziomice, a stok łagodny ma poziomice szeroko rozstawione. Im większe odstępy, tym mniejsze nachylenie.

Nie. Najwyższy punkt wskazuje wysokość bezwzględną, ale stromizna zależy od odległości między poziomicami, a nie od samej wysokości.

Cięcie poziomicowe to różnica wysokości między sąsiednimi poziomicami. Pozwala określić, o ile metrów zmienia się wysokość terenu między kolejnymi liniami.

Teren opada od wyższych wartości wysokości ku niższym. Pomagają w tym opisy poziomic oraz wysokości punktowe zaznaczone na mapie.

Jasny fototon oznacza powierzchnię silnie odbijającą światło. W geologii może wskazywać m.in. na suche, jasne osady piaszczyste, takie jak piaski wydmowe.

Piaski wydmowe są zwykle suche, przepuszczalne i często bogate w jasny kwarc. Dzięki temu dobrze odbijają światło i dają jasny obraz fotograficzny.

Ciemny fototon mają najczęściej obszary wilgotne, podmokłe, porośnięte roślinnością lub pokryte wodą. Przykładami są bagna, torfowiska i wilgotne gleby.

Nie. Fototon należy analizować razem z kształtem form terenu, teksturą obrazu, układem obiektów i położeniem geomorfologicznym.

Piaski wydmowe często tworzą łukowate lub wałowe formy eoliczne i mają jasny fototon. Tarasy rzeczne są związane z doliną rzeki i mają zwykle bardziej płaskie, stopniowe powierzchnie.

Bagna i torfowiska są wilgotne oraz często pokryte roślinnością, przez co pochłaniają więcej światła. Na zdjęciach lotniczych dają raczej ciemny fototon.

Oś fałdu to linia przebiegająca przez przeguby fałdu, czyli miejsca największego wygięcia warstw skalnych. Na mapie odpowiada zwykle środkowej linii struktury fałdowej.

Bieg osi określa jej kierunek na powierzchni mapy, np. NW-SE. Zapadanie osi wskazuje, w którą stronę ta oś obniża się przestrzennie, np. ku NE.

W fałdzie warstwy tworzą powtarzające się, łukowate lub zamykające się pasy wychodni. Ich symetria i kolejność stratygraficzna pozwalają wyznaczyć oś fałdu.

Kolejność stratygraficzna pozwala ustalić, które warstwy są starsze, a które młodsze. Dzięki temu można odróżnić antyklinę od synkliny i poprawnie zinterpretować kierunek struktury.

Jeżeli północ znajduje się u góry mapy, to kierunek północno-wschodni prowadzi ukośnie ku górnemu prawemu narożnikowi.

Fałd zanurzający się ma oś nachyloną, a nie poziomą. Oznacza to, że jego oś zapada w określonym kierunku, co wpływa na kształt wychodni warstw na mapie.

Fałdowanie jest młodsze od najmłodszych skał, które zostały sfałdowane. Jest natomiast starsze od skał, które leżą na nich niezgodnie i nie są sfałdowane.

Skoro w strukturze fałdowej uczestniczą osady karbonu, to fałdowanie musiało nastąpić dopiero po ich powstaniu. Dlatego jest młodsze niż karbon.

Na fragmencie mapy trias nie jest częścią sfałdowanej struktury. Jeśli trias przykrywa starsze osady bez fałdowania, deformacja jest starsza od triasu, a nie młodsza.

Wyznacza ona dolną granicę wieku fałdowania. Fałd musi być młodszy od tej warstwy, ponieważ nie mogła zostać sfałdowana przed swoim powstaniem.

Od najstarszego do najmłodszego: sylur, dewon, karbon, trias. Ta kolejność pomaga ustalić, które odpowiedzi są geologicznie możliwe.

Oznacza to, że pierwotnie ułożone warstwy skalne zostały wygięte pod wpływem ruchów tektonicznych. Na mapie objawia się to zwykle zakrzywionym lub powtarzającym się układem wychodni warstw.

Wiek skały mówi, kiedy powstał osad lub skała. Wiek deformacji określa, kiedy już istniejące skały zostały sfałdowane, przesunięte lub spękane.

Struktura geologiczna, która przecina skały lub inne struktury, jest od nich młodsza. Dlatego uskok przecinający warstwy dewońskie musiał powstać po dewonie.

Jeżeli linia uskoku przecina wydzielenie geologiczne lub przesuwa jego granice, to uskok jest młodszy od tej warstwy.

Na fragmencie mapy uskok przecina utwory oznaczone literą D, czyli dewon. Skoro je przecina, musiał powstać po ich utworzeniu.

Nie. Uskok przecinający daną warstwę musiał powstać później niż ta warstwa, ponieważ najpierw musiała istnieć skała, która została przecięta.

S oznacza zwykle sylur, a D dewon. Są to okresy geologiczne, których utwory mogą być wykorzystane do określania wieku względnego struktur.

Sprawdza się relację przestrzenną: jeśli uskok przecina lub przesuwa warstwę, jest młodszy; jeśli warstwa przykrywa uskok bez zaburzeń, jest od niego młodsza.

Oznacza aktywne pływanie w toni wodnej. Organizmy nektoniczne potrafią przemieszczać się niezależnie od prądów wodnych.

Belemnity były morskimi głowonogami zdolnymi do aktywnego pływania. Ich budowa i pokrewieństwo ze współczesnymi kałamarnicami wskazują na ruchliwy, drapieżny tryb życia.

Najczęściej zachowuje się rostrum, czyli twarda, wydłużona część wewnętrznego szkieletu. Ma kształt stożkowaty lub przypominający pocisk.

Nekton obejmuje organizmy aktywnie pływające w toni wodnej. Bentos to organizmy żyjące na dnie lub przytwierdzone do podłoża, np. liliowce i ramienionogi.

Liliowce prowadziły głównie denny tryb życia, często były przytwierdzone do podłoża za pomocą łodygi. Nie pływały aktywnie w toni wodnej.

Do aktywnie pływających kopalnych głowonogów należały między innymi belemnity i amonity. Obie grupy zalicza się do organizmów nektonicznych.

Skamieniałości organizmów dennych wskazują na warunki panujące przy dnie zbiornika, a nektoniczne na środowisko wodne z organizmami żyjącymi w toni. Pomaga to odtwarzać dawne morza i warunki osadzania skał.