Pytania pomocnicze - GIW.06

Klinometr służy do pomiaru kątów pionowych, głównie nachylenia powierzchni skalnych, warstw geologicznych, stoków lub skarp.

Kąt pionowy określa nachylenie obiektu lub powierzchni względem poziomu albo pionu. Przykładem jest kąt upadu warstwy skalnej.

Klinometr mierzy kąty nachylenia, natomiast długości linii krzywych na mapie mierzy się np. krzywomierzem.

Pozwala określić kąt upadu warstwy, czyli jedną z podstawowych cech jej położenia przestrzennego.

Klinometr często jest częścią kompasu geologicznego, który umożliwia pomiar kierunku biegu i kąta upadu warstw.

Przepływ cieku to objętość wody przepływająca przez przekrój koryta w jednostce czasu. Oznacza się go zwykle symbolem Q.

Ponieważ przepływ jest wielkością objętościową odniesioną do czasu. Jednostka dm³/s oznacza, ile decymetrów sześciennych wody przepływa w ciągu jednej sekundy.

Prędkość przepływu informuje, jak szybko porusza się woda, np. w dm/s lub m/s. Przepływ cieku określa ilość wody przepływającą w czasie, np. w dm³/s lub m³/s.

Należy pomnożyć pole przekroju poprzecznego koryta przez średnią prędkość przepływu wody. Stosuje się wzór Q = A · v.

Nie trzeba wykonywać dodatkowego przeliczenia, ponieważ 1 dm³ to 1 litr. Zatem 1 dm³/s = 1 l/s.

Jednostka dm/s opisuje prędkość, czyli drogę przebytą w jednostce czasu. Przepływ musi uwzględniać objętość wody, dlatego poprawna jednostka to np. dm³/s.

Aparatem Casagrande’a wyznacza się granicę płynności gruntu spoistego, czyli wilgotność odpowiadającą przejściu gruntu ze stanu plastycznego w płynny.

Na wykresie odczytuje się wilgotność odpowiadającą 25 uderzeniom aparatu Casagrande’a. Ta wilgotność jest granicą płynności wL.

Kilka pomiarów dla różnych wilgotności pozwala wyznaczyć linię zależności między wilgotnością a liczbą uderzeń. Dzięki temu można dokładniej odczytać wartość przy 25 uderzeniach.

Granica płynności określa przejście gruntu ze stanu plastycznego w płynny, a granica plastyczności przejście ze stanu zwartego lub półzwartego w plastyczny.

Wskaźnik plastyczności określa zakres wilgotności, w którym grunt zachowuje się plastycznie. Oblicza się go jako różnicę między granicą płynności i granicą plastyczności.

Lejek Marsha służy do badania lepkości umownej płuczki wiertniczej, a nie do oznaczania granicy płynności gruntu spoistego.

Kolba Le Chateliera służy do oznaczania gęstości właściwej materiałów, np. cementu lub ziaren mineralnych, a nie do badania granicy płynności.

Służy do graficznego przedstawiania wyników analiz chemicznych wód podziemnych. Pokazuje zawartość wybranych jonów w formie wykresu promienistego.

Ponieważ wartości poszczególnych składników chemicznych przedstawia się na ramionach wychodzących promieniście ze środka wykresu. Długość ramienia odpowiada wielkości stężenia danego składnika.

Najczęściej przedstawia się główne kationy i aniony, np. wapń, magnez, sód, potas, wodorowęglany, siarczany i chlorki. Dobór składników zależy od celu analizy.

Analiza chemiczna dotyczy składu wody i zawartości rozpuszczonych substancji. Pomiar położenia warstw określa bieg i upad warstw skalnych w terenie.

Wykresy ułatwiają szybkie porównanie wielu próbek oraz rozpoznanie dominujących składników chemicznych. Są czytelniejsze niż same tabele liczbowe.

Nie. Wykres Tickela jest stosowany do wód podziemnych, a nie do minerałów. Skład chemiczny minerałów bada się innymi metodami laboratoryjnymi.

Można ocenić jakość wody, wykryć zanieczyszczenia oraz określić typ hydrochemiczny wody. Wyniki są przydatne przy dokumentowaniu zasobów i ochronie wód podziemnych.

Spoistość gruntu to zdolność jego cząstek do wzajemnego wiązania się. Im większa spoistość, tym trudniej grunt rozpada się pod wpływem wody lub nacisku.

Niewielką grudkę gruntu umieszcza się w wodzie i obserwuje czas jej rozpadu. Szybkość rozmakania pozwala orientacyjnie ocenić stopień spoistości.

Świadczy o tym, że grunt jest mało spoisty. Cząstki gruntu są słabo związane i łatwo ulegają rozpadowi w wodzie.

Grunt bardzo spoisty długo zachowuje kształt i nie rozpada się natychmiast. Wynika to z silniejszego wiązania cząstek, zwłaszcza przy dużej zawartości frakcji ilastej.

Ponieważ opiera się na obserwacji zachowania grudki gruntu, a nie na dokładnym pomiarze laboratoryjnym. Daje szybkie rozpoznanie, ale nie zastępuje pełnych badań geotechnicznych.

Woda może osłabiać wiązania między cząstkami gruntu i powodować jego pęcznienie, uplastycznienie lub rozpad. Skala tych zmian zależy od rodzaju i spoistości gruntu.

Należy sprawdzić, w którym przedziale średnic ziaren krzywa ma największy przyrost procentowy. Ten przedział odpowiada frakcji dominującej.

Oznacza udział ziaren o średnicach typowych dla piasku, najczęściej około 0,063–2,0 mm. Grunt z przewagą tej frakcji określa się jako piaszczysty.

Frakcja pyłowa ma drobniejsze ziarna niż piaskowa. Pyły są słabiej wyczuwalne jako pojedyncze ziarna, natomiast piasek jest zwykle wyraźnie ziarnisty.

Oś pozioma pokazuje średnicę ziaren, a oś pionowa najczęściej procent cząstek mniejszych lub większych od danej średnicy. Bez poprawnego odczytania osi można błędnie wskazać dominującą frakcję.

Najczęściej wyróżnia się frakcję iłową, pyłową, piaskową, żwirową i kamienistą. Różnią się one przede wszystkim średnicą ziaren.

Stromy odcinek oznacza, że duża część ziaren ma średnice mieszczące się w wąskim zakresie. Jeśli ten odcinek leży w polu frakcji piaskowej, próbka jest zdominowana przez piasek.

Wpływa między innymi na przepuszczalność, zagęszczalność, nośność i podatność na erozję. Grunty piaszczyste zwykle przepuszczają wodę lepiej niż grunty ilaste.

Ponieważ jej podłoże budują głównie wapienie jurajskie, które łatwo ulegają rozpuszczaniu przez wodę. Dzięki temu powstały liczne jaskinie, ostańce, leje i doliny krasowe.

Najbardziej podatne na krasowienie są skały węglanowe, zwłaszcza wapienie i dolomity. Kras może rozwijać się także w gipsach i solach.

Ostańce wapienne to izolowane skałki zbudowane z odporniejszych fragmentów wapieni. Powstają wskutek nierównomiernego wietrzenia i rozpuszczania skał.

Formy powierzchniowe występują na powierzchni terenu, np. leje krasowe i ostańce. Formy podziemne rozwijają się pod ziemią, np. jaskinie, korytarze krasowe i nacieki.

Woda opadowa zawiera rozpuszczony dwutlenek węgla, przez co tworzy słaby kwas węglowy. Taki roztwór reaguje z węglanem wapnia i stopniowo rozpuszcza skałę.

Do znanych jaskiń należą między innymi Jaskinia Łokietka, Jaskinia Ciemna i Jaskinia Wierzchowska Górna. Są one przykładami krasu podziemnego.

Na innych wyżynach również mogą występować formy krasowe, ale nie są one tak liczne i zróżnicowane jak na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej. Jura Krakowsko-Częstochowska jest najbardziej klasycznym regionem krasowym w Polsce.

W okolicach Kielc odsłaniają się liczne skały dewońskie, głównie wapienie i dolomity. Zawierają one skamieniałości organizmów morskich żyjących w paleozoicznych morzach.

Najczęściej są to skały węglanowe, czyli wapienie i dolomity. Powstały one w dawnych płytkich morzach sprzyjających rozwojowi fauny.

Typowe są koralowce, stromatoporoidy, ramienionogi, trylobity oraz szczątki ryb pancernych. Wskazują one na środowisko morskie.

Kazimierz Dolny kojarzy się przede wszystkim z utworami kredowymi, zwłaszcza opokami i skałami wapiennymi z młodszej ery mezozoicznej. Nie jest klasycznym rejonem poszukiwania skamieniałości dewońskich.

Dewon należy do paleozoiku i jest znacznie starszy, trwał około 419–359 mln lat temu. Kreda należy do mezozoiku i trwała około 145–66 mln lat temu.

Góry Świętokrzyskie są jednym z najważniejszych obszarów geologicznych w Polsce, ponieważ odsłaniają skały paleozoiczne różnych okresów. Są bardzo przydatne do nauki stratygrafii i rozpoznawania skamieniałości.

Kwarc ma zwykle szklisty połysk, brak wyraźnej łupliwości, przełam muszlowy i twardość 7 w skali Mohsa. Często tworzy słupowe kryształy zakończone ścianami piramidalnymi.

Kwarc ma skład chemiczny SiO₂ i jest zbudowany z sieci tetraedrów krzemotlenowych. Należy do krzemianów przestrzennych.

Kwarc jest najczęściej bezbarwny, biały lub szary i ma szklisty połysk, natomiast oliwin zwykle ma barwę oliwkowozieloną. Oliwin występuje głównie w skałach zasadowych i ultrazasadowych.

Turmalin często tworzy ciemne, wydłużone, prążkowane kryształy, najczęściej czarne lub brunatne. Kwarc jest zwykle jaśniejszy, przezroczysty lub półprzezroczysty i nie ma tak wyraźnego podłużnego prążkowania.

Kwarc ma twardość 7 w skali Mohsa. Oznacza to, że rysuje szkło, co jest prostą cechą diagnostyczną przy oznaczaniu minerałów.

Do odmian kwarcu należą m.in. kryształ górski, ametyst, cytryn, kwarc różowy, morion i kwarc mleczny. Różnią się głównie barwą i stopniem przezroczystości.

Kwarc występuje m.in. w granitach, pegmatytach, piaskowcach, kwarcytach i gnejsach. Jest bardzo odporny na wietrzenie, dlatego często tworzy ziarna piasku.

Erozja boczna polega na podcinaniu i niszczeniu brzegów koryta rzecznego. Prowadzi do poszerzania doliny oraz powstawania meandrów.

W środkowym biegu spadek rzeki jest mniejszy niż w górnym, więc słabnie pogłębianie koryta. Energia nurtu działa głównie na boki, powodując podcinanie brzegów.

W górnym biegu dominuje erozja denna. Rzeka ma duży spadek i silnie wcina się w podłoże, pogłębiając dolinę.

Erozja boczna sprzyja powstawaniu meandrów, czyli zakoli rzecznych. Może też prowadzić do poszerzania doliny rzecznej.

Erozja denna pogłębia koryto rzeki, a erozja boczna poszerza je przez niszczenie brzegów. Denna jest typowa dla górnego biegu, boczna dla środkowego.

W dolnym biegu najczęściej dominuje akumulacja, czyli osadzanie transportowanego materiału. Rzeka ma mały spadek i mniejszą zdolność transportową.