Pytania pomocnicze - GIW.06

Oderwany materiał zwęża lub blokuje przestrzeń przepływu płuczki. Pompy muszą wtedy pokonać większy opór, dlatego ciśnienie tłoczenia gwałtownie rośnie.

Typowe objawy to wzrost ciśnienia tłoczenia, pogorszenie cyrkulacji, większa ilość okruchów skalnych w płuczce oraz trudności z obracaniem lub podnoszeniem przewodu.

Przy obsypaniu ścian przewód może zostać mechanicznie zablokowany, a ciśnienie tłoczenia rośnie. Przy urwaniu przewodu zwykle dochodzi do utraty ciągłości przewodu i innych objawów mechanicznych, np. nagłej zmiany obciążenia na haku.

Przyklejenie przewodu, zwłaszcza różnicowe, dotyczy przylegania przewodu do ściany pod wpływem różnicy ciśnień. Nie tłumaczy tak dobrze jednoczesnego gwałtownego wzrostu ciśnienia tłoczenia i utraty cyrkulacji jak obsypanie ścian otworu.

Płuczka wywiera ciśnienie hydrostatyczne na ściany otworu, stabilizuje je i wynosi zwierciny na powierzchnię. Jej niewłaściwa gęstość lub lepkość może sprzyjać zawałom i zasypywaniu otworu.

Należy kontrolować parametry płuczki, próbować przywrócić cyrkulację, ostrożnie manewrować przewodem i unikać gwałtownych działań mogących pogorszyć zawał. Decyzje zależą od procedur i warunków w otworze.

Ryzykowne są skały słabo zwięzłe, spękane, zwietrzałe, ilaste oraz warstwy luźnych piasków i żwirów. Wymagają one starannego doboru płuczki i często szybszego zabezpieczenia otworu rurami.

Wodą termalną jest woda podziemna, która na wypływie z ujęcia ma temperaturę nie mniejszą niż 20°C.

Temperaturę ocenia się w miejscu wypływu z ujęcia, a nie np. w głębi górotworu. To istotne, ponieważ podczas przepływu woda może tracić część ciepła.

Granicą jest 20°C. Woda musi mieć temperaturę co najmniej 20°C na wypływie z ujęcia.

Nie. Definicja wymaga temperatury nie mniejszej niż 20°C, więc 19,9°C nie spełnia warunku.

Wody termalne wyróżnia przede wszystkim podwyższona temperatura na wypływie z ujęcia. Zwykłe wody podziemne nie muszą spełniać tego kryterium temperaturowego.

Wody termalne wykorzystuje się m.in. w ciepłownictwie, rekreacji, balneologii oraz lokalnie w rolnictwie lub technologii. Zakres wykorzystania zależy od temperatury, składu chemicznego i wydajności ujęcia.

Obszar górniczy wyznacza przestrzeń, w której przedsiębiorca może prowadzić działalność górniczą na podstawie koncesji. Teren górniczy obejmuje przestrzeń narażoną na wpływy tej działalności, np. deformacje powierzchni.

Ponieważ koncesja określa zakres praw przedsiębiorcy. Dzięki wyznaczeniu obszaru górniczego wiadomo, gdzie działalność górnicza może być prowadzona legalnie.

Oznacza wykonywanie robót tylko w zakresie, miejscu i na warunkach określonych w decyzji koncesyjnej. Przekroczenie tych warunków może być naruszeniem prawa.

Nie. Zakład górniczy to zorganizowany zespół środków technicznych i organizacyjnych służących do prowadzenia wydobycia, a obszar górniczy to przestrzeń objęta uprawnieniem koncesyjnym.

Jeśli pytanie mówi o przestrzeni, w której przedsiębiorca ma prawo działać na podstawie koncesji, chodzi o obszar górniczy. Jeśli mowa o szkodliwych wpływach robót, chodzi o teren górniczy.

Nie zawsze. Obszar górniczy jest wyznaczany administracyjnie w koncesji i może być związany ze złożem, ale jego granice wynikają z dokumentacji i decyzji koncesyjnej.

Służy do badania właściwości reologicznych płuczki wiertniczej, czyli jej zachowania podczas przepływu. Wyznacza się nim m.in. lepkość pozorną, lepkość plastyczną i granicę płynięcia.

Wiskozymetr mierzy opór płuczki podczas ścinania, czyli parametry przepływu. Gęstość jest parametrem masowo-objętościowym i wyznacza się ją wagą płuczkową.

Gęstość płuczki mierzy się najczęściej wagą płuczkową, np. wagą Baroid. Przyrząd ten pozwala określić masę określonej objętości płuczki.

Lepkość pozorna opisuje ogólny opór płuczki podczas przepływu. W praktyce często oblicza się ją z odczytu wiskozymetru Fann przy 600 obr./min.

Lepkość plastyczna opisuje opór wynikający głównie z tarcia wewnętrznego cieczy i cząstek stałych. Granica płynięcia określa minimalne naprężenie potrzebne do rozpoczęcia przepływu płuczki.

Wpływają na zdolność płuczki do wynoszenia zwiercin, utrzymania ich w zawieszeniu i prawidłowego krążenia w otworze. Nieprawidłowe parametry mogą powodować problemy technologiczne.

Gęstość dotyczy masy płuczki w określonej objętości i mierzy się ją wagą płuczkową. Lepkość dotyczy oporu przepływu i bada się ją wiskozymetrem.

Zwierciny to okruchy skał powstające podczas wiercenia. Są wynoszone z otworu na powierzchnię najczęściej przez płuczkę wiertniczą.

Zwierciny są rozdrobnione, mogą się mieszać i docierają na powierzchnię z opóźnieniem względem rzeczywistej głębokości wiercenia. Dlatego granice warstw określa się na ich podstawie w przybliżeniu.

W otworze rdzeniowym pobiera się ciągły lub odcinkowy rdzeń skały, który pozwala na dokładny opis warstw. W otworze bezrdzeniowym rdzenia się nie pobiera, a rozpoznanie opiera się m.in. na zwiercinach.

Ponieważ są materiałem rozdrobnionym i nie zachowują naturalnej struktury skały. Do takich badań potrzebne są zwykle próbki nienaruszone lub rdzenie.

Opisuje się m.in. rodzaj skały, barwę, uziarnienie, skład mineralny, obecność skamieniałości oraz zmiany litologiczne z głębokością.

Płuczka wynosi zwierciny z dna otworu na powierzchnię. Dzięki temu można je pobrać, oczyścić i opisać.

Polega na umieszczeniu grudki gruntu w wodzie i obserwacji czasu oraz sposobu jej rozpadu. Wynik pomaga ocenić spoistość badanego gruntu.

Świadczy o małej spoistości gruntu. Grunt nie utrzymuje zwartej struktury po kontakcie z wodą.

To grunt, którego cząstki są słabo ze sobą związane i który łatwo rozpada się pod wpływem wody. W próbie rozmakania traci kształt bardzo szybko.

Grunty bardziej spoiste mają silniejsze wiązania między drobnymi cząstkami mineralnymi. Dzięki temu wolniej tracą kształt po zanurzeniu w wodzie.

Długi czas rozmakania oznacza większą spoistość. Grunt może być średnio, bardzo lub zwięzło spoisty, zależnie od stopnia odporności na działanie wody.

Pozwala przewidzieć zachowanie gruntu po nawodnieniu i ocenić jego właściwości inżynierskie. Ma znaczenie przy dokumentowaniu otworów, wykopów i warunków posadowienia.

Jest to próbka pobrana z podłużnego rowka, czyli bruzdy, wyciętej w złożu lub odsłonięciu skalnym. Materiał z całej bruzdy tworzy jedną próbkę.

Stałe wymiary bruzdy pomagają uzyskać próbkę bardziej reprezentatywną. Ogranicza to ryzyko zawyżenia lub zaniżenia udziału określonych składników złoża.

Próbka punktowa pochodzi z jednego konkretnego miejsca. Próbka bruzdowa obejmuje materiał z dłuższego odcinka rowka wyciętego w złożu.

Stosuje się je podczas opróbowania złóż, gdy trzeba zbadać skład kopaliny na określonym odcinku. Są przydatne np. w wyrobiskach, kamieniołomach i odsłonięciach.

Próbka urobkowa jest pobierana z urobku, czyli materiału odspojonego podczas urabiania skały lub kopaliny. Nie pochodzi bezpośrednio z wyciętej bruzdy.

Próbka zdzierkowa powstaje przez zdarcie cienkiej warstwy materiału z powierzchni skały lub złoża. Różni się od bruzdowej sposobem pobrania.

Najprostsze skojarzenie to: rowek w złożu to bruzda, więc próbka z rowka to próbka bruzdowa.

Polega na ocenie wartości obiektu dla turystyki, edukacji i poznania geologicznego. Uwzględnia m.in. atrakcyjność, dostępność, bezpieczeństwo i wartość naukową.

Bliskość ośrodka turystyki ułatwia dojazd, organizację wycieczek i włączenie obiektu do oferty turystycznej. Obiekty położone bliżej są zwykle bardziej praktyczne do zwiedzania.

Gdy obiekt znajduje się w odległości do 5 km od ośrodka turystyki.

Mogą to być np. odsłonięcia geologiczne, skałki, jaskinie, kamieniołomy, stanowiska paleontologiczne, źródła mineralne lub punkty widokowe związane z budową geologiczną.

Wartość naukowa dotyczy znaczenia obiektu dla poznania geologii, np. występowania rzadkich struktur lub skamieniałości. Dostępność turystyczna odnosi się do łatwości dojścia, dojazdu i zwiedzania.

Atrakcyjność zwiększają m.in. dobra widoczność form geologicznych, ciekawy krajobraz, łatwy dostęp, bezpieczeństwo, tablice edukacyjne oraz bliskość szlaków i miejscowości turystycznych.

To obszar wyróżniający się cennym dziedzictwem geologicznym, przeznaczony do ochrony, edukacji i rozwoju geoturystyki. Nie jest to ta sama forma ochrony co park narodowy lub rezerwat.

Do przykładów należą Góra Św. Anny, Łuk Mużakowa oraz Karkonosze. W kontekście egzaminacyjnym trzeba odróżniać je od pojedynczych rezerwatów geologicznych.

Bonarka jest cennym rezerwatem geologicznym w Krakowie, ale nie posiada statusu Geoparku Krajowego. Dlatego w pytaniu z negacją jest odpowiedzią poprawną.

Rezerwat chroni konkretny obiekt lub obszar przyrodniczy na podstawie przepisów ochrony przyrody. Geopark ma szerszy charakter: obejmuje geodziedzictwo, edukację, turystykę i promocję regionu.

Geostanowisko to miejsce, w którym można obserwować ważne lub ciekawe elementy budowy geologicznej, np. skały, odsłonięcia, formy rzeźby, uskoki albo skamieniałości.

Trzeba zwracać uwagę na słowa typu „nie posiada” lub „nie jest”, ponieważ pytanie wymaga wskazania wyjątku. W tym przypadku wyjątkiem jest Bonarka.

Skały węglanowe są bogate w wapń i magnez, co nadaje glebie odczyn obojętny lub zasadowy. Takie warunki sprzyjają powstawaniu rędzin.

Do skał węglanowych należą przede wszystkim wapienie, dolomity, margle i kreda. Zawierają one minerały węglanowe, np. kalcyt lub dolomit.

Rędziny powstają na podłożu wapiennym lub dolomitowym i mają zwykle odczyn zasadowy. Bielice tworzą się najczęściej na ubogich piaskach, w warunkach kwaśnych.

Rędziny mogą być dość żyzne ze względu na dużą zawartość wapnia, ale często są płytkie i kamieniste. To może utrudniać ich rolnicze wykorzystanie.

Skały węglanowe łatwo ulegają rozpuszczaniu przez wodę zawierającą dwutlenek węgla. Dzięki temu powstają formy krasowe, np. jaskinie, leje krasowe i ponory.

Mady to gleby aluwialne powstające z osadów rzecznych, zwykle w dolinach rzek. Nie są typowo związane ze skałami węglanowymi.

Czarnoziemy powstają głównie pod roślinnością stepową na lessach lub utworach lessopodobnych. Ich geneza nie jest bezpośrednio związana ze skałami węglanowymi.