Pytania pomocnicze - GIW.09

Pochylnia to nachylone wyrobisko korytarzowe, które łączy partie kopalni znajdujące się na różnych wysokościach. Służy m.in. do transportu, komunikacji i przewietrzania.

Chodnik ma przebieg poziomy lub prawie poziomy, natomiast pochylnia jest wyrobiskiem nachylonym. Kluczową cechą pochylni jest zmiana wysokości na jej przebiegu.

Pochylnia może służyć do transportu urobku, dojścia załogi, przewozu materiałów oraz prowadzenia powietrza wentylacyjnego. Często łączy różne rejony lub poziomy eksploatacyjne.

W wielu zadaniach trzeba rozpoznać element kopalni na schemacie, mapie lub przekroju. Poprawna interpretacja oznaczeń pozwala wskazać właściwe wyrobisko albo urządzenie.

Najczęściej z chodnikiem, upadową lub szybikiem. Różnica polega głównie na przebiegu wyrobiska, jego nachyleniu i funkcji w układzie kopalni.

Należy zwrócić uwagę na przebieg wyrobiska, jego połączenia z innymi wyrobiskami, kierunek nachylenia oraz podpisy lub numery na ilustracji. Dopiero potem dopasowuje się nazwę wyrobiska do oznaczenia.

Metan jest lżejszy od powietrza, dlatego unosi się i może gromadzić w górnych częściach wyrobisk. Z tego powodu pomiary pod stropem są szczególnie ważne dla bezpieczeństwa.

Takie pomiary wykonują metaniarze. Jest to ich wyspecjalizowane zadanie związane z profilaktyką zagrożenia metanowego.

Pomiary wykonuje się codziennie w dniach, w których odbywa się wydobycie. Ma to związek ze zwiększonym ryzykiem uwalniania metanu podczas eksploatacji.

Przodowy kieruje pracą zespołu w przodku i odpowiada za organizację robót, ale wskazane w pytaniu codzienne pomiary metanu pod stropem należą do metaniarzy.

Strzałowy odpowiada za wykonywanie robót strzałowych i związane z nimi kontrole bezpieczeństwa. Pytanie dotyczy jednak rutynowych pomiarów metanu w obszarach metanowych, które wykonują metaniarze.

Przenośne metanomierze służą do sprawdzania stężenia metanu bezpośrednio w wyrobisku. Pozwalają szybko wykryć niebezpieczne nagromadzenia gazu.

Metan w odpowiednim stężeniu z powietrzem tworzy mieszaninę wybuchową. Dlatego jego obecność musi być kontrolowana, a przekroczenia wymagają natychmiastowych działań.

Są to zagrożenia wynikające z właściwości górotworu, złoża lub naturalnych warunków geologiczno-górniczych. Przykładami są zagrożenia wodne, metanowe, tąpaniami, wyrzutami gazów i skał oraz wybuchem pyłu węglowego.

Pył węglowy powstaje w związku z eksploatacją złoża węgla i w odpowiednich warunkach może tworzyć mieszaninę wybuchową z powietrzem. Dlatego jest traktowany jako jedno z naturalnych zagrożeń górniczych.

Ponieważ dotyczą głównie oddziaływania zapylenia na zdrowie pracownika, czyli czynnika szkodliwego środowiska pracy. Nie są klasyfikowane tak jak zagrożenia wodne, erupcyjne czy wybuchem pyłu węglowego.

Pył węglowy wybuchowy stanowi zagrożenie pożarowo-wybuchowe. Pył szkodliwy dla zdrowia stanowi zagrożenie chorobowe, np. może powodować pylicę płuc.

Polega na możliwości dopływu lub nagłego wdarcia się wody do wyrobisk. Może prowadzić do zalania, przerwania robót i zagrożenia dla załogi.

Jest to możliwość nagłego, niekontrolowanego wypływu gazów lub cieczy z górotworu albo złoża. Wynika zwykle z wysokiego ciśnienia mediów złożowych.

Stosuje się zraszanie, odpylanie, wentylację, pomiary stężeń pyłu oraz środki ochrony dróg oddechowych. Ważne jest też przestrzeganie najwyższych dopuszczalnych stężeń.

Ponieważ takie stężenie jest traktowane jako dopuszczalne w rejonie pracy. Nie stanowi podstawy do wycofania załogi ani przerwania robót.

Dwutlenek węgla wypiera tlen z powietrza, przez co może powodować niedotlenienie ludzi. Nie jest gazem wybuchowym, ale przy wysokim stężeniu jest niebezpieczny dla zdrowia i życia.

CO₂ jest cięższy od powietrza, więc może gromadzić się w obniżeniach, zagłębieniach spągu oraz miejscach słabo przewietrzanych.

Dwutlenek węgla ogranicza ilość tlenu w powietrzu, natomiast tlenek węgla jest silnie trujący i często świadczy o procesach pożarowych. Nie należy mylić symboli CO₂ i CO.

Wentylacja rozcieńcza i usuwa gazy z wyrobiska, utrzymując skład powietrza w granicach bezpiecznych dla załogi.

Należy powiadomić osoby odpowiedzialne za nadzór, sprawdzić przewietrzanie i podjąć działania zabezpieczające. W razie zagrożenia załogę wycofuje się z wyrobiska.

Tlenek węgla jest typowym produktem niepełnego spalania i ważnym wskaźnikiem rozwijającego się pożaru. Dwutlenek węgla może występować z różnych przyczyn i sam nie jest tak jednoznacznym kryterium pożaru.

Oznacza objętość tlenku węgla wynoszoną z danego rejonu przez przepływające powietrze w ciągu minuty. Jest to wartość zależna zarówno od stężenia CO, jak i od wydatku powietrza.

Ponieważ definicja pożaru podziemnego odnosi się do ilości CO w strumieniu powietrza, a nie wyłącznie do stężenia procentowego. Poprawne kryterium to przekroczenie 25 dm3/min CO.

W uproszczeniu mnoży się stężenie CO przez wydatek powietrza przepływającego przez dany rejon. Wynik można przeliczyć na dm3/min.

Tlenek węgla jest silnie toksyczny i ogranicza transport tlenu we krwi. Może powodować zatrucie, utratę przytomności i śmierć.

Pożar endogeniczny powstaje wskutek samozagrzewania i samozapalenia, np. węgla. Pożar egzogeniczny jest wywołany zewnętrznym źródłem zapłonu, np. awarią urządzenia, zwarciem lub pracami technicznymi.

Produkty spalania, zwłaszcza CO, mogą pojawić się zanim pożar będzie widoczny. Stały pomiar gazów umożliwia szybkie wykrycie zagrożenia i podjęcie działań ochronnych.

Bliska odległość zapewnia skuteczne usuwanie metanu i innych zanieczyszczeń z rejonu przodka. Zmniejsza to ryzyko powstania mieszaniny wybuchowej.

Maksymalna odległość wynosi 6 m. Jest to wartość często sprawdzana w pytaniach egzaminacyjnych.

Wentylacja ssąca polega na zasysaniu powietrza zanieczyszczonego z rejonu przodka do lutniociągu. Dzięki temu metan i pyły są odprowadzane z miejsca pracy.

Zbyt duża odległość pogarsza przewietrzanie przodka i może prowadzić do nagromadzenia metanu. W polach metanowych zwiększa to ryzyko wybuchu.

Lutniociąg to przewód wentylacyjny złożony z lutni, służący do doprowadzania lub odprowadzania powietrza w wyrobiskach przewietrzanych wentylacją oddzielną.

W polach metanowych istnieje ryzyko wydzielania się metanu, który w odpowiednim stężeniu z powietrzem tworzy mieszaninę wybuchową. Dlatego wymagania dotyczące przewietrzania są zaostrzone.

Dym i toksyczne gazy pożarowe przemieszczają się zwykle zgodnie z kierunkiem przepływu powietrza. Wycofanie pod prąd zmniejsza ryzyko wejścia w strefę zadymienia.

„Szturm” oznacza serię krótkich sygnałów dźwiękowych. W połączeniu z 4 długimi sygnałami informuje o alarmie pożarowym.

Najważniejsze zagrożenia to dym, wysoka temperatura, niedobór tlenu oraz toksyczne gazy, szczególnie tlenek węgla. Mogą one szybko doprowadzić do utraty przytomności.

Ponieważ z prądem powietrza mogą przemieszczać się dymy i produkty spalania. Taki kierunek może prowadzić pracownika w bardziej niebezpieczną strefę.

Drogi ewakuacyjne umożliwiają bezpieczne opuszczenie zagrożonego rejonu. Powinny być znane pracownikom i utrzymywane w stanie pozwalającym na sprawne wycofanie.

Powinien natychmiast przerwać pracę i rozpocząć wycofywanie pod prąd powietrza, zgodnie z obowiązującymi instrukcjami bezpieczeństwa.

To najmniejsze stężenie gazu palnego w powietrzu, przy którym mieszanina może ulec zapłonowi. Poniżej tej wartości gazu jest za mało, aby doszło do wybuchu.

To największe stężenie gazu palnego w powietrzu, przy którym mieszanina może się jeszcze zapalić. Powyżej tej wartości mieszanina ma za mało tlenu do spalania.

Wodór ma bardzo szeroki zakres wybuchowości, około 4–75% objętości w powietrzu. Oznacza to, że może tworzyć mieszaniny wybuchowe w wielu różnych stężeniach.

Wodór ma zakres około 4–75%, natomiast metan około 5–15%. Zakres wodoru jest znacznie szerszy, dlatego liczby 4–75% są charakterystyczne dla wodoru.

Podstawowe działania to skuteczna wentylacja, regularny pomiar stężeń gazów oraz eliminacja źródeł zapłonu. Ważne jest też stosowanie urządzeń dopuszczonych do pracy w atmosferach zagrożonych wybuchem.

Jeżeli stężenie przekracza górną granicę wybuchowości, mieszanina może być zbyt bogata w gaz i mieć za mało tlenu do zapłonu. Ryzyko pojawia się szczególnie wtedy, gdy stężenie znajduje się między DGW a GGW.

Litera A oznacza, że gaśnica nadaje się do gaszenia pożarów ciał stałych, które podczas spalania tworzą żar i ulegają zwęgleniu, np. drewna, papieru lub węgla.

Pożar klasy A dotyczy ciał stałych ulegających zwęgleniu. Pożar klasy B dotyczy cieczy palnych lub substancji, które topią się pod wpływem temperatury.

Płonące gazy, takie jak metan, propan czy acetylen, zalicza się do klasy C.

Różne materiały palą się w różny sposób i wymagają innych środków gaśniczych. Niewłaściwa gaśnica może nie ugasić pożaru albo zwiększyć zagrożenie.

Klasa F obejmuje pożary tłuszczów i olejów kuchennych, najczęściej występujące w kuchniach i punktach gastronomicznych.

Pozwala szybko dobrać właściwy sprzęt gaśniczy do rodzaju pożaru. Ma to znaczenie dla bezpieczeństwa załogi i ograniczenia rozwoju pożaru.

Metanomierz służy do pomiaru stężenia metanu w powietrzu kopalnianym. Pozwala ocenić, czy atmosfera w wyrobisku jest bezpieczna dla ludzi i prowadzenia robót.

Metan tworzy z powietrzem mieszaniny wybuchowe, dlatego jego kontrola jest podstawowym elementem bezpieczeństwa. Przekroczenie dopuszczalnych stężeń wymaga podjęcia określonych działań zabezpieczających.

MG-3 ma charakterystyczny cylindryczny kształt, starszą mechaniczną konstrukcję i często występuje w skórzanym futerale z paskiem. To odróżnia go od nowszych elektronicznych metanomierzy.

Pomiary wykonują osoby uprawnione, między innymi metaniarze oraz inni pracownicy zobowiązani do kontroli atmosfery kopalnianej. Wyniki pomiarów są dokumentowane zgodnie z obowiązującymi zasadami.

Należy postępować zgodnie z instrukcją zakładową, m.in. przerwać zagrożone roboty, wycofać ludzi z rejonu zagrożenia i powiadomić osoby dozoru. Często konieczne jest też wyłączenie urządzeń elektrycznych.

Przenośny metanomierz służy do wykonywania pomiarów przez pracownika w konkretnym miejscu. System stacjonarny pracuje ciągle i automatycznie kontroluje atmosferę w wyznaczonych punktach kopalni.