Pytania pomocnicze - SPO.05

Najbardziej typowe są drżenie spoczynkowe, wzmożone napięcie mięśniowe, spowolnienie ruchów oraz zaburzenia chodu. Często objawy zaczynają się jednostronnie, np. od jednej ręki.

To trudność w rozpoczęciu chodu mimo zamiaru ruszenia z miejsca. Podopieczny może sprawiać wrażenie, jakby „przykleił się” do podłogi.

Powoduje spowolnienie ruchów, sztywność mięśni, drobne kroki i zaburzenia równowagi. Opiekun powinien usuwać przeszkody z otoczenia i asekurować podopiecznego podczas przemieszczania.

Powinien zapewnić spokojne tempo, dobrą organizację przestrzeni, stabilne obuwie i asekurację. Pomocne bywa także wydawanie prostych poleceń, np. „proszę zrobić pierwszy krok”.

W chorobie Parkinsona dominują zaburzenia ruchowe, takie jak drżenie, sztywność i spowolnienie. W chorobie Alzheimera na pierwszy plan wysuwają się zaburzenia pamięci i funkcji poznawczych.

Depresja może powodować spowolnienie psychoruchowe i obniżenie aktywności. Nie tłumaczy jednak typowego zestawu: drżenia spoczynkowego, sztywności mięśni i zahamowania startu chodu.

Należy zgłaszać nasilanie drżenia, częstsze upadki, trudności w połykaniu, nagłe pogorszenie chodu, splątanie oraz problemy z przyjmowaniem leków. Takie zmiany mogą wymagać konsultacji lekarskiej.

Mogą o niej świadczyć brak pieniędzy na jedzenie, leki i opłaty, brak podstawowego wyposażenia mieszkania oraz zaległości finansowe. Ważny jest też niski dochód w stosunku do stałych kosztów utrzymania.

Brak gospodarności oznacza niewłaściwe zarządzanie pieniędzmi. W pytaniu podopieczna po opłaceniu stałych wydatków ma zbyt mało środków na żywność, co wskazuje raczej na zbyt niski dochód.

Trudna sytuacja materialna dotyczy braku środków finansowych i zasobów. Trudna sytuacja rodzinna wiąże się z relacjami rodzinnymi, np. samotnością, konfliktem, zaniedbaniem lub brakiem wsparcia bliskich.

Powinna zgłosić problem przełożonemu, pracownikowi socjalnemu lub właściwej instytucji pomocy społecznej. Nie powinna samodzielnie osądzać podopiecznego ani ignorować sytuacji.

Do podstawowych potrzeb należą żywność, leki, środki higieniczne, odzież, bezpieczne mieszkanie, ogrzewanie oraz opłaty niezbędne do codziennego funkcjonowania.

Renta bywa niska, a osoba chora lub starsza często ponosi wysokie koszty leczenia, leków, opłat mieszkaniowych i specjalnej diety. Po uregulowaniu stałych wydatków może zabraknąć pieniędzy na bieżące potrzeby.

W niedowładzie problemem jest osłabienie siły mięśniowej. W apraksji siła może być zachowana, ale zaburzone jest planowanie i wykonanie celowego ruchu.

Udar może uszkodzić obszary mózgu odpowiedzialne za planowanie, koordynację i kontrolę ruchów. Skutkiem może być trudność w wykonywaniu wyuczonych czynności.

Trudne mogą być czynności wymagające sekwencji ruchów, np. ubieranie się, jedzenie sztućcami, mycie zębów, czesanie się czy zapinanie guzików.

Powinien dzielić czynność na proste etapy, pokazywać ruch, wydawać krótkie polecenia i dawać podopiecznemu czas. Ważne jest zachęcanie do samodzielności w bezpiecznych granicach.

Apraksja dotyczy trudności w wykonywaniu celowych ruchów. Afazja dotyczy zaburzeń mowy, rozumienia, nazywania lub wypowiadania słów.

Splątanie oznacza zaburzenie świadomości, orientacji i uwagi. Nie jest nazwą zaburzenia polegającego na trudnościach w wykonywaniu precyzyjnych ruchów.

Podawanie leków i wykonywanie zabiegów leczniczych wymaga zlecenia lekarza. Nieprawidłowe działanie może pogorszyć stan pacjenta, np. przy uszkodzeniu błony bębenkowej.

Pilnej konsultacji wymagają m.in. silny ból, gorączka, wyciek z ucha, nagłe pogorszenie słuchu, zawroty głowy, uraz ucha lub ból u osoby starszej w złym stanie ogólnym.

Powinna podać, od kiedy trwa ból, czy jest stały czy napadowy, czy występuje gorączka, wyciek, niedosłuch, zawroty głowy oraz jakie leki pacjent przyjmuje.

Lekarz POZ dokonuje wstępnej oceny, wdraża podstawowe leczenie i decyduje, czy potrzebna jest konsultacja laryngologiczna. Jest to właściwa ścieżka postępowania w typowych dolegliwościach.

Nie zawsze. Ciepło może nasilić niektóre stany zapalne lub być niewskazane przy nieznanej przyczynie bólu, dlatego opiekunka nie powinna stosować go samodzielnie bez zaleceń.

Może pomóc pacjentowi przyjąć wygodną pozycję, ograniczyć hałas, obserwować objawy, zapewnić spokój i dopilnować kontaktu z lekarzem. Nie powinna jednak podejmować leczenia na własną rękę.

Sprawy urzędowe wymagają rozumienia dokumentów, przepisów, terminów i konsekwencji decyzji. Dla osoby z lekką niepełnosprawnością intelektualną mogą być to czynności zbyt złożone bez wsparcia.

Często są to proste, znane i powtarzalne czynności, np. higiena osobista, zakupy w lokalnym sklepie lub podstawowe porządki. Stopień samodzielności zależy jednak od indywidualnych możliwości osoby.

Opiekunka powinna tłumaczyć, przypominać, pomagać w organizacji czynności i nadzorować ich przebieg. Nie powinna wykonywać wszystkiego za osobę, jeśli ta może uczestniczyć w działaniu.

Może pomóc zebrać dokumenty, wyjaśnić cel wizyty prostym językiem, zapisać najważniejsze pytania i przypomnieć o terminie. W czasie wizyty może wspierać komunikację z pracownikiem urzędu.

Zakupy w znanym sklepie są konkretne, powtarzalne i oparte na prostych wyborach. Sprawy urzędowe są bardziej abstrakcyjne i wymagają rozumienia dokumentów oraz procedur.

Problemem może być trudny język, długie zdania, specjalistyczne pojęcia i konieczność wyciągania wniosków. Osoba może nie zrozumieć, co powinna zrobić i w jakim terminie.

Mogą o niej świadczyć osamotnienie, smutek, wycofanie, tęsknota za rodziną, częste mówienie o braku odwiedzin oraz poczucie bycia niepotrzebnym.

Utrata małżonka często oznacza utratę najbliższej relacji, codziennego wsparcia i poczucia bezpieczeństwa emocjonalnego. Może to prowadzić do izolacji i obniżenia nastroju.

Może inicjować rozmowy, wspierać kontakty z rodziną, zachęcać do udziału w życiu społecznym oraz pomagać w korzystaniu z telefonu lub komunikatorów.

Potrzeba miłości i przynależności dotyczy bliskości, więzi i akceptacji. Potrzeba szacunku i uznania dotyczy docenienia, godności, niezależności i poczucia własnej wartości.

Kontakty społeczne zmniejszają poczucie samotności, poprawiają nastrój i mogą ograniczać ryzyko depresji oraz wycofania społecznego.

Ignorowanie wypowiedzi podopiecznego, pośpiech, brak rozmowy, traktowanie wyłącznie zadaniowe oraz nieuwzględnianie jego potrzeb emocjonalnych mogą nasilać samotność.

Mogą się przesuwać, podwijać lub zaczepiać o kule, co zwiększa ryzyko potknięcia i upadku. Szczególnie groźne są w miejscach wilgotnych, np. w łazience i kuchni.

Powinny być szerokie, dobrze oświetlone i wolne od przeszkód. Należy usunąć kable, zbędne meble, stojaki, dywaniki oraz przedmioty leżące na podłodze.

Mata antypoślizgowa ma zapobiegać poślizgnięciu i powinna stabilnie przylegać do podłoża. Luźny dywanik może się przesuwać lub zawijać, dlatego stanowi zagrożenie.

W tych pomieszczeniach często występuje wilgoć, śliska podłoga i ograniczona przestrzeń. To zwiększa ryzyko utraty równowagi podczas chodzenia o kulach.

Dobre oświetlenie ułatwia zauważenie przeszkód i nierówności podłoża. Oświetlenie nocne jest szczególnie ważne na trasie z łóżka do toalety.

Krzesełka mogą zawężać przejście i same stać się przeszkodą. Pomocne są tylko wtedy, gdy są ustawione celowo w bezpiecznym miejscu do odpoczynku.

Najlepsze jest stabilne, dobrze dopasowane obuwie z podeszwą antypoślizgową. Należy unikać luźnych kapci i śliskich skarpet.

Powinna ocenić ryzyko upadku: stan podłóg, progi, dywaniki, oświetlenie, ustawienie mebli, dostęp do łazienki i kuchni oraz możliwość swobodnego używania kul.

Pomagają podopiecznemu wyrażać emocje, zmniejszają poczucie samotności i dają poczucie, że nie został pozostawiony sam ze stratą.

Rozmowa wspierająca polega na obecności, słuchaniu i dawaniu wsparcia emocjonalnego. Psychoterapia jest specjalistyczną formą pomocy prowadzoną przez osobę z odpowiednimi kwalifikacjami.

Powinna zachować spokój, okazać akceptację i nie przerywać emocji. Płacz po stracie jest naturalną reakcją i nie należy go zawstydzać ani bagatelizować.

Należy unikać oceniania i banalizowania, np. „musi się pan wziąć w garść”, „inni mają gorzej”, „czas zapomnieć”. Takie komunikaty mogą pogłębiać osamotnienie.

Gdy pojawiają się myśli samobójcze, długotrwała odmowa jedzenia, zaniedbywanie podstawowych potrzeb, silne wycofanie lub objawy depresji utrudniające codzienne funkcjonowanie.

Opiekunka nie prowadzi ani samodzielnie nie organizuje sesji psychoterapeutycznych jako podstawowego działania opiekuńczego. Jej właściwą rolą jest codzienne wsparcie emocjonalne i ewentualne zgłoszenie potrzeby pomocy specjalisty.

Aktywne słuchanie pokazuje podopiecznemu, że jego uczucia są ważne. Obejmuje kontakt wzrokowy, cierpliwość, parafrazowanie i nieprzerywanie wypowiedzi.

Etap planowania polega na rozpoznaniu problemów, potrzeb, wymagań, zasobów i oczekiwań podopiecznego oraz ustaleniu celów i działań pomocowych.

Ocena potrzeb pozwala dobrać pomoc do realnej sytuacji osoby. Dzięki temu działania są celowe, bezpieczne i zgodne z oczekiwaniami podopiecznego.

Należy uwzględnić m.in. sprawność fizyczną, samodzielność, umiejętności, wsparcie rodziny, warunki mieszkaniowe, środki finansowe i dostęp do instytucji pomocowych.

Planowanie polega na rozpoznaniu sytuacji i ustaleniu działań. Wdrażanie to praktyczne wykonywanie zaplanowanych czynności opiekuńczych i wspierających.

Na etapie planowania ustala się cele i sposoby pomocy. Na etapie oceny sprawdza się, czy działania przyniosły oczekiwane efekty i czy plan wymaga modyfikacji.

Uwzględnienie oczekiwań wzmacnia poczucie podmiotowości i zwiększa współpracę podopiecznego. Plan wsparcia powinien odpowiadać nie tylko na problemy, ale też na preferencje osoby.

Najpierw trzeba rozpoznać problemy i potrzeby podopiecznego. Dopiero na tej podstawie można zaplanować właściwe cele i działania opiekuńcze.

Obejmuje ocenę stanu fizycznego, psychicznego i społecznego. Dotyczy m.in. zdrowia, samodzielności, nastroju, relacji rodzinnych i warunków życia.

Plan opieki określa, co należy zrobić, w jakim celu i kiedy. Realizacja planu to wykonywanie zaplanowanych czynności w praktyce.

Ewaluacja to ocena skuteczności podjętych działań. Sprawdza się, czy cele zostały osiągnięte i czy plan wymaga zmiany.

Nie można ocenić skuteczności działań, które nie zostały jeszcze wykonane. Ewaluacja jest etapem końcowym danego cyklu opieki.

Cele mogą dotyczyć poprawy higieny, zwiększenia samodzielności, zapobiegania odleżynom, regularnego przyjmowania posiłków lub poprawy bezpieczeństwa w domu.

Każdy podopieczny ma inne potrzeby, możliwości, choroby, warunki mieszkaniowe i wsparcie rodziny. Plan musi odpowiadać konkretnej sytuacji danej osoby.