Pytania pomocnicze - AUD.02

To światło obecne w fotografowanej scenie, którego fotograf specjalnie nie ustawia. Może to być światło naturalne lub sztuczne, np. słońce, lampy uliczne albo neony.

Neony są elementem istniejącego otoczenia i świecą niezależnie od działań fotografa. Fotograf tylko wykorzystuje ich światło do wykonania zdjęcia.

Oświetlenie zastane jest już dostępne na miejscu, a studyjne jest celowo ustawiane i kontrolowane przez fotografa. W studiu fotograf decyduje o położeniu, mocy i charakterze światła.

Te określenia opisują kierunek lub efekt padania światła. Pytanie dotyczy rodzaju wykorzystanego światła, a na zdjęciu użyto światła istniejącego w scenie, czyli zastanego.

Często stosuje się wyższe ISO, jaśniejszy obiektyw i dłuższy czas naświetlania. Przy długich czasach warto użyć statywu, aby uniknąć poruszenia zdjęcia.

Różne źródła światła mają różną temperaturę barwową, więc zdjęcie może mieć dominantę żółtą, pomarańczową, niebieską lub czerwoną. W razie potrzeby koryguje się to balansem bieli.

Pomiar światła padającego mierzy światło docierające do obiektu, a pomiar odbitego mierzy światło odbite od obiektu w stronę aparatu. Pomiar padający jest mniej zależny od koloru i jasności fotografowanego motywu.

Światłomierz z kopułką dyfuzyjną należy skierować w stronę aparatu. Pomiar wykonuje się z miejsca, w którym znajduje się fotografowany obiekt.

Skierowanie go bezpośrednio na źródło światła mogłoby dać wynik nieodpowiadający oświetleniu widzianemu przez aparat. Pomiar ma uwzględniać światło padające na obiekt od strony fotografowania.

Jest przydatny w fotografii studyjnej, portretowej i przy pracy z lampami błyskowymi. Sprawdza się też przy bardzo jasnych lub bardzo ciemnych obiektach.

Biała kopułka dyfuzyjna zbiera światło padające z różnych kierunków i symuluje sposób, w jaki światło oświetla trójwymiarowy obiekt. Umożliwia poprawny pomiar światła padającego.

Ponieważ światłomierz nie mierzy światła odbitego od powierzchni obiektu, tylko światło, które na niego pada. Dzięki temu biały i czarny obiekt w tym samym świetle otrzymają podobne wskazanie ekspozycji.

Perspektywa psia występuje, gdy aparat znajduje się nisko, blisko ziemi. Często widać dużo podłoża, a obiekty na pierwszym planie wydają się wyraźnie większe.

Perspektywa psia to ujęcie z niskiego punktu widzenia. Perspektywa ptasia to zdjęcie wykonane z góry, z wysokiego punktu obserwacji.

Nisko ustawiony aparat pokazuje długie linie podłoża, ulicy, chodnika lub ustawionych przedmiotów. Linie te prowadzą wzrok w stronę punktu zbiegu i wzmacniają wrażenie głębi.

Perspektywa normalna oznacza fotografowanie z wysokości zbliżonej do wzroku stojącego człowieka. Obraz wygląda wtedy naturalnie i bez wyraźnego efektu patrzenia z góry lub z dołu.

Niskie ustawienie aparatu może powiększać optycznie pierwszy plan i nadawać scenie dynamikę. Wysokie ustawienie aparatu zmniejsza obiekty i pokazuje relacje przestrzenne z góry.

Stosuje się ją, aby pokazać scenę z nietypowego punktu widzenia, podkreślić pierwszy plan, fakturę podłoża albo wprowadzić silne linie prowadzące w głąb zdjęcia.

Aberracja komatyczna, czyli koma, polega na tym, że punkt położony poza osią optyczną obiektywu odwzorowuje się jako plamka przypominająca przecinek lub kometę. Wada jest najbardziej widoczna przy brzegach kadru.

Promienie światła wpadające do obiektywu pod kątem są ogniskowane inaczej niż promienie biegnące blisko osi optycznej. Powoduje to asymetryczne rozciągnięcie obrazu punktu.

Aberracja komatyczna zmienia kształt punktu świetlnego w przecinek lub kometę. Aberracja chromatyczna objawia się kolorowymi obwódkami, zwykle fioletowymi, zielonymi lub czerwono-niebieskimi.

Koma zniekształca obraz punktowych źródeł światła, szczególnie przy krawędziach kadru. Dystorsja zniekształca geometrię całego obrazu, np. linie proste wygina w beczkę lub poduszkę.

Najłatwiej zauważyć ją na zdjęciach nocnych, astrofotografii i scenach z punktowymi źródłami światła. Gwiazdy lub lampy przy brzegach kadru mogą wyglądać jak przecinki.

Najczęściej pomaga przymknięcie przysłony, czyli użycie większej liczby przysłony, np. zamiast f/1.4 użyć f/2.8 lub f/4. Pomaga też stosowanie lepszych obiektywów skorygowanych pod kątem komy.

Określa maksymalny zasięg skutecznego oświetlenia lampą przy danej czułości ISO i przysłonie. Im większa liczba przewodnia, tym mocniejszy błysk i większy możliwy dystans od fotografowanego obiektu.

Zasięg oblicza się ze wzoru: odległość = liczba przewodnia / liczba przysłony. Przykład: lampa GN 32 przy przysłonie f/8 poprawnie oświetli obiekt oddalony maksymalnie o około 4 m.

Im bardziej otwarta przysłona, czyli mniejsza liczba f, tym większy zasięg błysku. Przymknięcie przysłony zmniejsza ilość światła docierającego do matrycy i skraca skuteczny zasięg lampy.

Podniesienie ISO zwiększa efektywny zasięg lampy, ponieważ matryca staje się bardziej czuła na światło. Dlatego liczba przewodnia jest zwykle podawana dla konkretnej wartości ISO, najczęściej ISO 100.

Liczba przewodnia nie określa szybkości pracy lampy ani liczby błysków w jednostce czasu. Dotyczy mocy błysku i odległości, z jakiej można poprawnie oświetlić fotografowany obiekt.

Liczba przewodnia odnosi się do maksymalnego zasięgu, przy którym można uzyskać poprawną ekspozycję dla określonych parametrów. Nie określa minimalnej odległości fotografowania.

Większa liczba przysłony, np. f/11 zamiast f/5,6, oznacza mniejszy otwór względny obiektywu. Powoduje to zwiększenie zakresu odległości, w którym obiekty na zdjęciu wydają się ostre.

Przymknięcie przysłony o jedną działkę, np. z f/5,6 na f/8, zmniejsza ilość światła dwukrotnie. Z f/5,6 na f/11 to zmniejszenie o dwie działki, czyli czterokrotnie mniej światła.

Należy wydłużyć czas otwarcia migawki o tyle samo działek ekspozycji. Jeśli przysłonę przymknięto o 2 EV, czas trzeba wydłużyć również o 2 EV.

Zmiana z f/5,6 na f/11 to dwie działki przysłony: f/5,6 → f/8 → f/11. Czas należy wydłużyć o dwie działki: 1/125 s → 1/60 s → 1/30 s.

Ekwiwalentna ekspozycja to różne kombinacje czasu, przysłony i ewentualnie ISO, które dają tę samą ilość światła rejestrowaną przez matrycę lub film.

Przysłona f/8 zwiększa głębię ostrości tylko o jedną działkę względem f/5,6, a czas 1/30 s wydłuża ekspozycję o dwie działki. Taka kombinacja dałaby za dużo światła.

Dłuższy czas, np. 1/30 s, zwiększa ryzyko poruszenia zdjęcia przy fotografowaniu z ręki. W takiej sytuacji warto użyć statywu, stabilizacji obrazu albo zwiększyć ISO.

Światło padające z boku tworzy cienie na nierównościach powierzchni. Dzięki temu słoje, chropowatość i relief drewna stają się wyraźniejsze.

Oświetlenie przednie spłaszcza obraz, ponieważ redukuje cienie. Faktura powierzchni jest wtedy mniej widoczna.

Oświetlenie tylne służy głównie do podkreślania konturu, prześwitów lub separacji obiektu od tła. Nie jest najlepszym wyborem do pokazania faktury powierzchni.

Im bardziej światło pada pod małym kątem do powierzchni, tym dłuższe i wyraźniejsze powstają cienie. To zwiększa wrażenie przestrzenności faktury.

Można użyć blendy, ekranu dyfuzyjnego albo słabszego światła wypełniającego. Pozwala to zachować widoczną fakturę bez nadmiernego kontrastu.

Do mocnego podkreślenia faktury lepsze jest światło twardsze lub umiarkowanie rozproszone. Zbyt miękkie światło wygładza powierzchnię i zmniejsza widoczność detali.

Skrócenie ogniskowej poszerza pole widzenia, czyli w kadrze mieści się więcej sceny. Wydłużenie ogniskowej zawęża pole widzenia i daje efekt przybliżenia.

Służy do uzyskania szerszego kadru niż pozwala na to wbudowany obiektyw. Dzięki niemu można fotografować np. wnętrza, krajobrazy lub większe grupy osób z małej odległości.

Konwerter szerokokątny skraca efektywną ogniskową i poszerza pole widzenia. Telekonwerter wydłuża ogniskową i zawęża pole widzenia.

Aparaty kompaktowe często mają niewymienny obiektyw, więc konwerter pozwala zmienić jego właściwości bez wymiany całej optyki. Jest to prosty sposób na rozszerzenie możliwości aparatu.

Może powodować dystorsję, spadek ostrości na brzegach kadru, winietowanie oraz większą podatność na flarę. Jakość zależy od konstrukcji konwertera i dopasowania do obiektywu.

Szersze pole widzenia jest przydatne przy fotografowaniu wnętrz, krajobrazów, architektury i zdjęć grupowych. Pomaga także wtedy, gdy fotograf nie może odsunąć się od fotografowanej sceny.

Należy sprawdzić, czy dominują odcienie niebieskiego, błękitu, granatu, fioletu lub chłodnej zieleni. Jeśli zajmują dużą część kadru i budują ogólne wrażenie obrazu, mówimy o przewadze barw zimnych.

Barwy zimne kojarzą się z chłodem, spokojem i dystansem, np. niebieski lub fioletowy. Barwy ciepłe kojarzą się ze słońcem, ogniem i energią, np. żółty, pomarańczowy i czerwony.

Błękit nieba często zajmuje dużą powierzchnię kadru, dlatego może tworzyć dominującą kolorystykę obrazu. Ponieważ błękit jest barwą zimną, zdjęcie może być ocenione jako utrzymane w zimnej tonacji.

Barwy dopełniające to pary kolorów leżące naprzeciw siebie na kole barw, np. niebieski i pomarańczowy. Określenie „zimne” dotyczy wrażenia temperatury barwy, a nie relacji między dwoma kolorami.

Dominanta barwna to przewaga określonego koloru lub grupy kolorów w obrazie. Może być naturalna, wynikająca ze sceny, albo powstać wskutek ustawień aparatu lub obróbki.

Nieprawidłowy balans bieli może przesunąć kolorystykę zdjęcia w stronę niebieską lub żółto-pomarańczową. W efekcie fotografia może wydawać się chłodniejsza albo cieplejsza niż scena w rzeczywistości.

To główne źródło światła oświetlające modela lub najważniejszy obiekt zdjęcia. Decyduje o kierunku cieni, kontraście i charakterze portretu.

Światło kluczowe tworzy podstawowy rysunek światła i cienia. Światło wypełniające tylko rozjaśnia cienie i zmniejsza kontrast.

Światło konturowe podkreśla krawędzie obiektu lub sylwetki. Pomaga oddzielić modela od tła.

Najczęściej jest dominujące, ale ważniejsza jest jego funkcja: buduje główne oświetlenie sceny. Pozostałe światła ustawia się względem niego.

Często ustawia się je przed modelem, lekko z boku i nieco powyżej twarzy. Taki układ daje naturalny modelunek i kontrolowane cienie.

Blenda odbija światło kluczowe lub zastane w stronę cieni. Dzięki temu rozjaśnia ciemne partie bez użycia dodatkowej lampy.

Pozwala świadomie kontrolować wygląd twarzy, nastrój zdjęcia i separację modela od tła. Ułatwia też poprawne rozwiązywanie pytań egzaminacyjnych.