Pytania pomocnicze - BUD.18

Niwelacja trygonometryczna polega na wyznaczaniu różnic wysokości na podstawie zmierzonego kąta pionowego oraz odległości między punktami. Wykorzystuje zależności trygonometryczne.

Mierzy się przede wszystkim kąt pionowy lub kąt nachylenia oraz odległość poziomą albo skośną. Często uwzględnia się też wysokość instrumentu i wysokość celu.

Niwelacja geometryczna wykorzystuje niwelator i odczyty z łat ustawionych na punktach. Niwelacja trygonometryczna korzysta z pomiaru kąta pionowego i odległości.

Stosuje się ją m.in. przy dużych różnicach wysokości, trudnym terenie oraz wtedy, gdy bezpośrednie ustawienie łat niwelacyjnych jest utrudnione. Jest typowa dla pomiarów tachimetrycznych.

Odległość pozioma wraz z kątem pionowym pozwala obliczyć składową pionową, czyli przewyższenie między punktami. Bez odległości nie da się wyznaczyć różnicy wysokości z samego kąta.

Nie. Niwelacja punktów rozproszonych określa sposób pomiaru wielu punktów terenowych, np. pikiet. Może być wykonywana różnymi metodami, w tym tachimetrycznie lub geometrycznie.

Mapa topograficzna pokazuje ogólny obraz terenu: drogi, miejscowości, lasy, wody, poziomice i wysokości. Ma zróżnicowaną kolorystykę oraz dużo nazw geograficznych.

Mapa topograficzna służy głównie do ogólnej orientacji w terenie. Mapa zasadnicza jest dokładniejszą mapą geodezyjną, zawierającą m.in. granice, budynki i uzbrojenie terenu.

Mapa ewidencyjna przedstawia przede wszystkim działki, granice, numery działek i użytki gruntowe. Mapa topograficzna pokazuje szerszy obraz terenu, w tym rzeźbę, drogi, lasy i wody.

Poziomice pokazują ukształtowanie terenu, czyli przebieg miejsc o tej samej wysokości. Dzięki nim można ocenić nachylenie stoków, doliny i wzniesienia.

Zieleń oznacza zwykle roślinność, niebieski wody, brąz rzeźbę terenu, a czarny lub czerwony elementy sytuacyjne i komunikacyjne. Barwy pomagają szybko odczytać charakter terenu.

Taki zestaw treści jest typowy dla map topograficznych, które przedstawiają zarówno sytuację terenową, jak i rzeźbę terenu. Nie koncentrują się wyłącznie na działkach, glebach ani sieciach uzbrojenia.

Opis topograficzny umożliwia odszukanie punktu w terenie. Zawiera informacje o położeniu punktu względem trwałych szczegółów terenowych oraz szkic lokalizacyjny.

Najczęściej zawiera numer i rodzaj punktu, sposób stabilizacji, szkic położenia oraz miary do trwałych obiektów terenowych, np. narożników budynków, ogrodzeń lub słupów.

Szkic polowy dokumentuje przebieg pomiaru i sytuację terenową, ale nie zawsze zawiera komplet informacji potrzebnych do jednoznacznego odszukania konkretnego punktu osnowy.

Mapa zasadnicza przedstawia ogólną treść sytuacyjno-wysokościową terenu, natomiast opis topograficzny jest dokumentem szczegółowo wskazującym, jak odnaleźć konkretny punkt geodezyjny.

Służą jako punkty odniesienia do odszukania punktu geodezyjnego. Dzięki podanym odległościom od takich obiektów można zlokalizować punkt nawet wtedy, gdy jest słabo widoczny.

Stabilizacja to fizyczne utrwalenie punktu w terenie, np. za pomocą słupka, bolca, znaku betonowego lub znaku podziemnego. Informacja o stabilizacji pomaga rozpoznać punkt podczas prac terenowych.

Palik drewniany można wbić głównie w grunt, a nie w asfalt czy beton. Bolec żelazny da się trwale osadzić w twardej nawierzchni i nie przeszkadza w użytkowaniu drogi lub chodnika.

Stabilizacja służy trwałemu oznaczeniu położenia punktu w terenie. Dzięki temu punkt może być później odnaleziony i wykorzystany do kolejnych pomiarów.

Bolec żelazny stosuje się głównie w nawierzchniach utwardzonych, np. w drogach i chodnikach. Słup betonowy osadza się zwykle w gruncie jako trwały znak terenowy.

Najczęściej są to jezdnie, chodniki, place, parkingi oraz inne nawierzchnie wykonane z asfaltu, betonu lub kostki brukowej.

Należy zwrócić uwagę na określenia: twarda nawierzchnia, droga, chodnik, asfalt, beton. Takie warunki wskazują na zastosowanie bolca żelaznego.

Należy scentrować i spoziomować instrument, ustawić ostrość krzyża kresek oraz ostrość obrazu celu. Dzięki temu celowanie i odczyty kierunków są poprawne.

Centrowanie polega na ustawieniu teodolitu tak, aby jego oś pionowa przechodziła dokładnie przez punkt stanowiska. Wykonuje się je najczęściej za pomocą pionu optycznego, laserowego lub sznurkowego.

Poziomowanie zapewnia pionowe położenie osi głównej instrumentu. Jest to konieczne, aby koło poziome rzeczywiście służyło do pomiaru kierunków w płaszczyźnie poziomej.

Ostrość krzyża kresek ustawia się okularem do oka obserwatora. Ostrość obrazu celu ustawia się pokrętłem ogniskującym lunetę, zależnie od odległości do obserwowanego punktu.

Kąt poziomy zależy od różnicy kierunków do punktów, a nie od wysokości osi celowej nad stanowiskiem. Wysokość instrumentu jest potrzebna głównie przy obliczaniu wysokości punktów.

Paralaksa to pozorne przesuwanie się krzyża kresek względem obrazu celu przy poruszaniu okiem. Usuwa się ją przez prawidłowe ustawienie ostrości krzyża i obrazu.

Wysokość instrumentu mierzy się m.in. w tachimetrii, niwelacji trygonometrycznej i pomiarach, w których oblicza się wysokości punktów. Nie jest to standardowa czynność wymagana przed pomiarem samego kąta poziomego.

Na szkicu widać stanowisko instrumentu oraz promienie prowadzone do mierzonych punktów. Dla każdego punktu podaje się kąt lub kierunek poziomy oraz odległość, np. α i d.

Polega na wyznaczeniu położenia punktu na podstawie pomierzonego kąta poziomego i odległości od znanego stanowiska pomiarowego. Jest często wykonywana tachimetrem lub tachimetrem elektronicznym.

W metodzie biegunowej mierzy się kierunek lub kąt oraz odległość od stanowiska. W metodzie ortogonalnej położenie punktu określa się przez odciętą wzdłuż linii pomiarowej i domiar prostopadły.

Potrzebne są współrzędne stanowiska, orientacja kierunku odniesienia, pomierzony kąt lub kierunek poziomy oraz odległość do punktu. Na tej podstawie oblicza się przyrosty współrzędnych.

Można mierzyć narożniki budynków, punkty graniczne, elementy uzbrojenia terenu, krawędzie dróg, ogrodzenia i inne szczegóły sytuacyjne widoczne ze stanowiska.

W metodzie wcięć położenie punktu wyznacza się zwykle z obserwacji wykonanych z co najmniej dwóch stanowisk lub do co najmniej dwóch znanych punktów. Na rysunku pomiary wychodzą z jednego stanowiska i zawierają kąty oraz odległości, co jest typowe dla metody biegunowej.

Punkt stanowiska jest miejscem ustawienia instrumentu i punktem odniesienia dla pomiaru kierunków oraz odległości. Jego położenie powinno być znane lub wyznaczone w osnowie pomiarowej.

Do sytuacyjnych pomiarów terenowych zalicza się m.in. metodę biegunową, ortogonalną, wcięć oraz przecięć kierunków lub odległości. Służą one do wyznaczania położenia szczegółów terenowych w płaszczyźnie poziomej.

Metoda punktów rozproszonych dotyczy głównie pomiarów wysokościowych, np. niwelacji terenu. Jej celem jest określenie wysokości punktów, a nie położenia sytuacyjnego obiektów.

Metoda biegunowa polega na pomiarze kąta poziomego i odległości od stanowiska instrumentu do mierzonego punktu. Na tej podstawie oblicza się współrzędne punktu szczegółowego.

Metoda domiarów prostokątnych polega na wyznaczaniu punktu przez pomiar odciętej wzdłuż linii pomiarowej oraz domiaru prostopadłego do tej linii. Jest to klasyczna metoda pomiarów sytuacyjnych.

Wcięcia kątowe służą do wyznaczania położenia punktu na podstawie pomierzonych kierunków lub kątów z punktów o znanych współrzędnych. Mogą być stosowane w pomiarach sytuacyjnych.

Pomiar sytuacyjny określa położenie punktów w poziomie, czyli ich współrzędne X i Y. Pomiar wysokościowy określa wysokość punktów, czyli współrzędną H.

Zależy wyłącznie od liczby boków lub wierzchołków poligonu, oznaczanej jako n. W geodezji w gradach oblicza się ją ze wzoru [β]t = (n - 2) · 200g.

W systemie gradowym kąt półpełny ma 200g, a pełny 400g. Wzór wynika z podziału wieloboku na trójkąty, z których każdy ma sumę kątów równą 200g.

Podstawiamy n = 5 do wzoru: [β]t = (5 - 2) · 200g = 600g. Teoretyczna suma kątów wynosi 600g.

Poligon zamknięty tworzy figurę zamkniętą, czyli ostatni bok dochodzi do punktu początkowego. Poligon otwarty nie wraca do punktu początkowego i ma inny sposób kontroli obliczeń.

Służy do kontroli poprawności pomiaru kątów. Porównując sumę kątów pomierzonych z sumą teoretyczną, wyznacza się odchyłkę kątową.

Symbol n oznacza liczbę kątów, boków lub wierzchołków zamkniętego poligonu. W zamkniętym wieloboku te liczby są sobie równe.

Kątowe wcięcie w przód polega na wyznaczeniu współrzędnych punktu niedostępnego lub nowego przez pomiar kątów z dwóch znanych stanowisk osnowy do tego punktu. Znana jest baza między stanowiskami oraz ich współrzędne.

Na rysunku powinny być dwa znane punkty stanowiskowe, np. A i B, oraz punkt wyznaczany P. Kąty mierzone są przy punktach znanych A i B w kierunku punktu P.

W kątowym wcięciu w przód instrument ustawia się na punktach o znanych współrzędnych. Dlatego kąty obserwuje się z punktów A i B do punktu wyznaczanego P.

W kątowym wcięciu w przód mierzy się kąty z punktów znanych do punktu wyznaczanego. W liniowym wcięciu w przód wyznaczenie punktu opiera się głównie na pomierzonych odległościach.

Potrzebne są współrzędne dwóch punktów znanych, np. A i B, oraz pomierzone kąty poziome z tych punktów do punktu wyznaczanego P. Na tej podstawie wyznacza się przecięcie kierunków.

Baza to odcinek między dwoma punktami o znanych współrzędnych, z których wykonuje się obserwacje kątowe. Najczęściej jest to odcinek AB.

Metodę stosuje się, gdy punkt wyznaczany jest trudno dostępny do bezpośredniego pomiaru odległości, ale można go celować z dwóch znanych stanowisk. Przykładem może być narożnik obiektu, wieża lub punkt po drugiej stronie przeszkody.

Przyrosty oblicza się jako różnice współrzędnych punktu końcowego i początkowego: ΔXAB = XB - XA oraz ΔYAB = YB - YA.

Azymut geodezyjny mierzy się od kierunku północy, czyli od dodatniego kierunku osi X, zgodnie z ruchem wskazówek zegara.

Oznacza to, że punkt końcowy leży na południowy wschód od punktu początkowego. Azymut znajduje się wtedy w zakresie 100–200g.

I ćwiartka: 0–100g, II: 100–200g, III: 200–300g, IV: 300–400g.

Ponieważ ΔX < 0 wskazuje przesunięcie na południe, a ΔY > 0 przesunięcie na wschód. Kierunek południowo-wschodni odpowiada II ćwiartce azymutu, czyli 100–200g.

W geodezji azymut liczy się od osi X skierowanej na północ i zgodnie z ruchem wskazówek zegara. W matematyce kąt zwykle liczy się od osi X poziomej, przeciwnie do ruchu wskazówek zegara.

Bok leży wtedy dokładnie na jednej z osi układu współrzędnych. Azymut może wynosić np. 0g, 100g, 200g albo 300g, zależnie od kierunku.