Pytania pomocnicze - BUD.18

Polega na wyznaczaniu wysokości wielu nieregularnie rozmieszczonych punktów terenowych, czyli pikiet. Punkty dobiera się tak, aby dobrze opisywały rzeźbę terenu.

Sama wysokość punktu nie wystarcza do opracowania mapy lub modelu terenu. Trzeba jeszcze wiedzieć, gdzie ten punkt znajduje się w planie.

Metoda biegunowa określa położenie punktu przez pomiar kierunku oraz odległości od stanowiska pomiarowego. Jest często stosowana do lokalizacji pikiet terenowych.

W metodzie biegunowej mierzy się kierunek i odległość od stanowiska do punktu. W metodzie ortogonalnej położenie punktu określa się przez rzut prostokątny na linię pomiarową i domiar prostopadły.

Pikieta to punkt terenowy, dla którego wyznacza się położenie i często wysokość. W niwelacji punktów rozproszonych pikiety reprezentują charakterystyczne miejsca terenu.

Wybiera się punkty charakterystyczne, np. załamania spadków, krawędzie skarp, dna rowów, wierzchołki nasypów lub inne miejsca istotne dla odwzorowania rzeźby terenu.

Tachimetria może służyć do jednoczesnego pomiaru sytuacyjnego i wysokościowego, ale w pytaniu chodzi o lokalizację punktów w procesie niwelacji punktów rozproszonych. W takim kontekście wskazywana jest metoda biegunowa.

Ponieważ wysokość wyznacza się z pomierzonych kątów pionowych i odległości, wykorzystując zależności trygonometryczne. Nie mierzy się bezpośrednio odczytów na łacie.

Charakterystyczne są ukośne celowe prowadzone do punktów 1 i 2 oraz kąty pionowe oznaczone jako α i β. To sugeruje obliczanie przewyższeń z funkcji trygonometrycznych.

W niwelacji trygonometrycznej mierzy się kąty pionowe i odległości. W niwelacji geometrycznej przewyższenia wyznacza się z odczytów na łatach przy poziomej osi celowej niwelatora.

Niwelacja w przód jest odmianą niwelacji geometrycznej i wymaga odczytu na łacie. Na rysunku pokazano pomiar kątów do punktów komina, czyli metodę trygonometryczną.

Potrzebne są przede wszystkim kąty pionowe lub kąty nachylenia celowych oraz odległość pozioma do obiektu. W zależności od zadania uwzględnia się też wysokość instrumentu.

Pomiar z dwóch stanowisk pozwala wyznaczyć wysokość obiektu, gdy bezpośrednia odległość do niego jest trudna do zmierzenia. Znana baza między stanowiskami umożliwia obliczenie odległości do obiektu.

Kąty pionowe określają nachylenie celowych do punktów obiektu. Na ich podstawie, wraz z odległością poziomą, oblicza się różnice wysokości.

Błąd względny oblicza się jako iloraz błędu pomiaru i mierzonej odległości. W geodezji często zapisuje się go w postaci 1/n, gdzie n = odległość / błąd.

Nie można dzielić wartości zapisanych w różnych jednostkach, np. metrów przez centymetry. Błąd 5 cm należy najpierw zamienić na 0,05 m.

Ponieważ 1 cm = 0,01 m, to 5 cm = 0,05 m. Znak ± nie zmienia wartości liczbowej błędu używanej w obliczeniu.

Oznacza, że błąd pomiaru stanowi jedną dwutysięczną mierzonej odległości. Dla 100 m odpowiada to błędowi 0,05 m, czyli 5 cm.

Dokładniejszy jest pomiar z błędem 1/2000. Im większy mianownik w zapisie 1/n, tym mniejszy błąd względny.

Błąd bezwzględny podaje wielkość odchylenia w jednostkach pomiaru, np. 5 cm. Błąd względny odnosi ten błąd do całej mierzonej wartości, np. 1/2000.

Przewyższenie oblicza się ze wzoru: h = odczyt wstecz − odczyt w przód. Jeśli wynik jest dodatni, punkt przedni jest wyżej od punktu wstecznego.

Na łacie niwelacyjnej odczyt zapisany jako cztery cyfry zwykle oznacza metry, decymetry, centymetry i milimetry. Dlatego 3549 to 3,549 m, a 0506 to 0,506 m.

Odczyt wstecz wykonuje się na łacie ustawionej na punkcie o znanej lub poprzednio wyznaczonej wysokości. Służy on do ustalenia wysokości osi celowej niwelatora.

Odczyt w przód wykonuje się na łacie ustawionej na punkcie, którego wysokość ma zostać wyznaczona. Jest odejmowany od wysokości osi celowej lub od odczytu wstecz przy obliczaniu przewyższenia.

Jeśli odczyt wstecz jest większy od odczytu w przód, przewyższenie jest dodatnie. Jeśli odczyt wstecz jest mniejszy, przewyższenie jest ujemne.

Najpierw zamienia się odczyty na metry: 3549 = 3,549 m, 0506 = 0,506 m. Następnie: 3,549 − 0,506 = +3,043 m.

To błąd koła pionowego instrumentu, polegający na tym, że przy poziomej osi celowej odczyt nie ma wartości teoretycznej. Wpływa głównie na pomiar kątów pionowych.

Ponieważ jest związany z odczytem na kole pionowym instrumentu. Kąty poziome mierzy się na kole poziomym, więc ten błąd ich bezpośrednio nie dotyczy.

Wykonuje się pomiar w dwóch położeniach lunety i przyjmuje wartość średnią. Taki sposób obserwacji pozwala zredukować wpływ błędu indeksu koła pionowego.

Przede wszystkim pomiary kątów pionowych, odległości zenitalnych oraz obliczenia przewyższeń w niwelacji trygonometrycznej.

Nie. Pomiar taśmą stalową dotyczy długości, a błąd miejsca zera jest związany z kołem pionowym instrumentu kątowego.

Są to dwa położenia instrumentu podczas obserwacji, uzyskane przez przerzucenie lunety i obrót alidady. Pomiar w obu położeniach pomaga wykrywać i eliminować błędy instrumentalne.

Polega na wyznaczaniu położenia punktu względem linii pomiarowej przez pomiar odległości wzdłuż tej linii oraz domiaru prostopadłego do szczegółu terenowego.

Domiar prostokątny to odległość mierzona prostopadle od linii pomiarowej do mierzonego szczegółu terenowego.

Im dłuższy domiar, tym trudniej dokładnie wyznaczyć kąt prosty i odległość, co zwiększa błąd położenia punktu.

Domiar przekraczający 25 m może dotyczyć elementów podziemnego uzbrojenia terenu, np. elementu podziemnej sieci gazowej.

Punkty graniczne należą do szczegółów wymagających wysokiej dokładności, dlatego nie kojarzy się ich z przekraczaniem typowego limitu domiaru 25 m.

Obiekty graniczne, trwałe ogrodzenia i elementy budowli są zwykle szczegółami dokładnymi i widocznymi w terenie. Sieci podziemne są elementami uzbrojenia terenu i mogą podlegać odmiennym zasadom pomiaru.

Szczegóły I grupy wymagają najwyższej dokładności pomiaru. Linia oparta na szczegółach terenowych, a nie na osnowie geodezyjnej, może nie zapewniać wymaganej precyzji.

Linia pomiarowa to odcinek przyjęty w terenie jako baza do wykonywania domiarów do szczegółów sytuacyjnych. Może służyć m.in. do pomiaru metodą ortogonalną.

Do II grupy zalicza się m.in. trwałe elementy zagospodarowania terenu, słupy, latarnie, studzienki i inne obiekty wymagające średniej dokładności położenia.

Do III grupy należą szczegóły mniej trwałe lub mniej jednoznaczne, np. skarpy, rowy, granice użytków i elementy naturalne terenu.

Jeżeli pomiar jest wykonywany z linii opartej na istniejących szczegółach terenowych, a nie bezpośrednio na osnowie, najczęściej dotyczy szczegółów II i III grupy.

W metodzie ortogonalnej położenie punktu wyznacza się przez odłożenie odciętej wzdłuż linii pomiarowej i domiaru prostopadłego do mierzonego szczegółu.

Odczyt wykonuje się w miejscu przecięcia łaty ze środkową kreską poziomą siatki celowniczej niwelatora. Wynik zapisuje się zwykle w milimetrach, np. 1282 oznacza 1,282 m.

Odczyt 1282 oznacza wysokość celowania na łacie równą 1,282 m. W dzienniku niwelacyjnym często zapisuje się ją bez przecinka, w milimetrach.

Do podstawowego odczytu służy środkowa kreska pozioma. Kreski górna i dolna mogą być używane np. do określania odległości metodą dalmierczą.

Łata niwelacyjna ma podziałkę umożliwiającą odczyt metrów, decymetrów i centymetrów, a milimetry zwykle szacuje się wzrokowo. Błędna interpretacja podziału prowadzi do wyboru niewłaściwej wartości.

Należy najpierw ustalić pełne metry i decymetry, następnie centymetry oraz oszacować milimetry. Warto też sprawdzić, czy zapis w dzienniku jest w metrach czy w milimetrach.

Dziennik niwelacyjny służy do zapisywania odczytów z łaty, stanowisk instrumentu, punktów pomiarowych oraz obliczeń przewyższeń i wysokości punktów.

Niwelator musi wyznaczać poziomą oś celową. Jeżeli instrument nie jest poprawnie spoziomowany, odczyty na łacie mogą być obarczone błędem.

Łata powinna być ustawiona pionowo. Pochylenie łaty powoduje zwykle zawyżenie odczytu, co wpływa na błędne przewyższenie.

Im dłuższa celowa, tym trudniejszy dokładny odczyt i większy wpływ warunków zewnętrznych. W praktyce dąży się też do zbliżonych odległości do łaty wstecz i w przód.

Nie decyduje bezpośrednio o precyzji, jeśli odczyty są wykonane prawidłowo. Ma raczej znaczenie porządkowe lub kontrolne.

Na wynik mogą wpływać drgania powietrza, wiatr, słaba widoczność, niestabilne podłoże pod statywem lub łatą oraz drgania gruntu.

Podobne długości celowych pomagają ograniczyć wpływ błędu osi celowej, refrakcji i krzywizny Ziemi. Dzięki temu wyznaczone przewyższenie jest dokładniejsze.

Mapa zasadnicza to podstawowa mapa geodezyjna przedstawiająca elementy sytuacyjne, wysokościowe, ewidencyjne oraz uzbrojenie terenu. Jest bazą do wielu opracowań projektowych i pomiarowych.

Dla niewielkich miejscowości, obszarów metropolitalnych i stref przemysłowych przyjmuje się skalę 1 : 1000.

Skala zależy od liczby i zagęszczenia szczegółów terenowych. Im więcej obiektów trzeba pokazać dokładnie, tym większą skalę stosuje się na mapie.

Więcej szczegółów pokazuje skala 1 : 500, ponieważ jest skalą większą. Na takiej mapie obiekty są przedstawione dokładniej i w większym rozmiarze.

Mapa zasadnicza stanowi podstawę do opracowania mapy do celów projektowych, lokalizacji obiektów budowlanych oraz analizy istniejącego uzbrojenia terenu.

Skalę 1 : 1000 warto kojarzyć z niewielkimi miejscowościami, obszarami metropolitalnymi i strefami przemysłowymi. To częsta odpowiedź w pytaniach egzaminacyjnych dotyczących map zasadniczych.