Pytania pomocnicze - BUD.18

Szczegóły I grupy wymagają najwyższej dokładności pomiaru. Linia oparta na szczegółach terenowych, a nie na osnowie geodezyjnej, może nie zapewniać wymaganej precyzji.

Linia pomiarowa to odcinek przyjęty w terenie jako baza do wykonywania domiarów do szczegółów sytuacyjnych. Może służyć m.in. do pomiaru metodą ortogonalną.

Do II grupy zalicza się m.in. trwałe elementy zagospodarowania terenu, słupy, latarnie, studzienki i inne obiekty wymagające średniej dokładności położenia.

Do III grupy należą szczegóły mniej trwałe lub mniej jednoznaczne, np. skarpy, rowy, granice użytków i elementy naturalne terenu.

Jeżeli pomiar jest wykonywany z linii opartej na istniejących szczegółach terenowych, a nie bezpośrednio na osnowie, najczęściej dotyczy szczegółów II i III grupy.

W metodzie ortogonalnej położenie punktu wyznacza się przez odłożenie odciętej wzdłuż linii pomiarowej i domiaru prostopadłego do mierzonego szczegółu.

Odczyt wykonuje się w miejscu przecięcia łaty ze środkową kreską poziomą siatki celowniczej niwelatora. Wynik zapisuje się zwykle w milimetrach, np. 1282 oznacza 1,282 m.

Odczyt 1282 oznacza wysokość celowania na łacie równą 1,282 m. W dzienniku niwelacyjnym często zapisuje się ją bez przecinka, w milimetrach.

Do podstawowego odczytu służy środkowa kreska pozioma. Kreski górna i dolna mogą być używane np. do określania odległości metodą dalmierczą.

Łata niwelacyjna ma podziałkę umożliwiającą odczyt metrów, decymetrów i centymetrów, a milimetry zwykle szacuje się wzrokowo. Błędna interpretacja podziału prowadzi do wyboru niewłaściwej wartości.

Należy najpierw ustalić pełne metry i decymetry, następnie centymetry oraz oszacować milimetry. Warto też sprawdzić, czy zapis w dzienniku jest w metrach czy w milimetrach.

Dziennik niwelacyjny służy do zapisywania odczytów z łaty, stanowisk instrumentu, punktów pomiarowych oraz obliczeń przewyższeń i wysokości punktów.

Niwelator musi wyznaczać poziomą oś celową. Jeżeli instrument nie jest poprawnie spoziomowany, odczyty na łacie mogą być obarczone błędem.

Łata powinna być ustawiona pionowo. Pochylenie łaty powoduje zwykle zawyżenie odczytu, co wpływa na błędne przewyższenie.

Im dłuższa celowa, tym trudniejszy dokładny odczyt i większy wpływ warunków zewnętrznych. W praktyce dąży się też do zbliżonych odległości do łaty wstecz i w przód.

Nie decyduje bezpośrednio o precyzji, jeśli odczyty są wykonane prawidłowo. Ma raczej znaczenie porządkowe lub kontrolne.

Na wynik mogą wpływać drgania powietrza, wiatr, słaba widoczność, niestabilne podłoże pod statywem lub łatą oraz drgania gruntu.

Podobne długości celowych pomagają ograniczyć wpływ błędu osi celowej, refrakcji i krzywizny Ziemi. Dzięki temu wyznaczone przewyższenie jest dokładniejsze.

Najpierw oblicza się wysokość osi celowej: HOC = wysokość punktu znanego + odczyt wstecz. Następnie wysokość punktu wyznaczanego: H punktu = HOC - odczyt na tym punkcie.

Odczyt wstecz wykonuje się na punkcie o znanej wysokości. Służy on do wyznaczenia wysokości osi celowej niwelatora.

Odczyt w przód wykonuje się na punkcie, którego wysokość ma zostać wyznaczona lub na punkcie końcowym stanowiska. Wysokość punktu oblicza się przez odjęcie tego odczytu od wysokości osi celowej.

Przewyższenie oblicza się ze wzoru: h = odczyt wstecz - odczyt w przód. Dodatni wynik oznacza, że punkt końcowy leży wyżej od początkowego.

Jeżeli odczyt wstecz jest większy od odczytu w przód, przewyższenie jest dodatnie. Jeżeli odczyt wstecz jest mniejszy, punkt wyznaczany znajduje się niżej.

Potrzebna jest wysokość punktu nawiązania oraz odpowiednie odczyty z łaty: wstecz, pośrednie lub w przód. Na ich podstawie oblicza się wysokość osi celowej i wysokości kolejnych punktów.

Szkic polowy to dokument sporządzany bezpośrednio w terenie podczas pomiaru. Zawiera rozmieszczenie szczegółów terenowych, miary, opisy punktów i informacje potrzebne do opracowania wyników pomiaru.

Ponieważ podczas aktualizacji mapy geodeta mierzy aktualny stan terenu. Szkic polowy dokumentuje te pomiary i ułatwia późniejsze naniesienie zmian na mapę.

Powinien zawierać m.in. numery punktów, linie pomiarowe, domiary, opisy szczegółów terenowych, kierunek północy, oznaczenia uzbrojenia terenu oraz dane identyfikujące robotę geodezyjną.

Szkic polowy powstaje w trakcie pomiaru terenowego i służy do zapisu wyników obserwacji. Szkic dokumentacyjny jest opracowaniem związanym z dokumentacją techniczną, np. do odtworzenia lub przedstawienia danych z opracowania.

Aktualizacja mapy zasadniczej polega na wprowadzeniu do niej zmian wynikających z nowych pomiarów, np. nowych budynków, ogrodzeń, sieci uzbrojenia terenu lub zmian granic obiektów.

Szkic polowy pozwala poprawnie zinterpretować pomierzone dane i przypisać je do właściwych szczegółów terenowych. Jest pomocny przy kontroli, obliczeniach i sporządzaniu dokumentacji wynikowej.

Dla odczytów koła pionowego w gradach stosuje się wzór: i = (KL + KP - 400g) / 2. Wynik otrzymuje się w gradach i można go przeliczyć na cc.

W systemie gradowym pełny kąt ma 400g. Przy pomiarze tego samego kierunku w dwóch położeniach lunety odczyty powinny się uzupełniać do pełnego kąta, jeśli nie występuje błąd indeksu.

1g = 100c = 10 000cc. Dlatego 0,0005g = 5cc.

Suma odczytów wynosi 400,0010g. Błąd indeksu: i = (400,0010g - 400g) / 2 = 0,0005g = +5cc.

KL oznacza pomiar w położeniu koła lewego, a KP w położeniu koła prawego. Pomiar w obu położeniach pozwala ograniczyć wpływ błędów instrumentalnych.

Błąd indeksu ma znak dodatni, ponieważ nadwyżka ponad 400g po podzieleniu przez 2 daje wartość dodatnią.

Pomiar w dwóch położeniach pozwala wykryć i zredukować błędy instrumentu, zwłaszcza błąd indeksu koła pionowego. Zwiększa to wiarygodność wyniku.

Mapa zasadnicza to podstawowa mapa geodezyjna przedstawiająca elementy sytuacyjne, wysokościowe, ewidencyjne oraz uzbrojenie terenu. Jest bazą do wielu opracowań projektowych i pomiarowych.

Dla niewielkich miejscowości, obszarów metropolitalnych i stref przemysłowych przyjmuje się skalę 1 : 1000.

Skala zależy od liczby i zagęszczenia szczegółów terenowych. Im więcej obiektów trzeba pokazać dokładnie, tym większą skalę stosuje się na mapie.

Więcej szczegółów pokazuje skala 1 : 500, ponieważ jest skalą większą. Na takiej mapie obiekty są przedstawione dokładniej i w większym rozmiarze.

Mapa zasadnicza stanowi podstawę do opracowania mapy do celów projektowych, lokalizacji obiektów budowlanych oraz analizy istniejącego uzbrojenia terenu.

Skalę 1 : 1000 warto kojarzyć z niewielkimi miejscowościami, obszarami metropolitalnymi i strefami przemysłowymi. To częsta odpowiedź w pytaniach egzaminacyjnych dotyczących map zasadniczych.

Długość boku kwadratu oblicza się jako pierwiastek z powierzchni: a = √P. Dla P = 10 000 m² bok ma długość 100 m.

1 hektar to 10 000 m². Ta zamiana jest konieczna przed podstawieniem danych do wzoru.

Ponieważ powierzchnia kwadratu wynosi P = a². Przy przenoszeniu błędu pomiaru boku na błąd powierzchni pochodna funkcji a² wynosi 2a.

Oznacza, że zmierzona długość boku może przeciętnie różnić się od wartości rzeczywistej o 0,10 m w jedną lub drugą stronę.

Błąd powierzchni kwadratu zależy od podwojonej długości boku, czyli od czynnika 2a. Dla boku 100 m i błędu 0,10 m otrzymuje się 2 · 100 · 0,10 = 20 m².

Tak, jeśli powierzchnia jest liczona w m², to jej błąd również wyraża się w m². Błąd długości podaje się natomiast w metrach.

To zdolność mapy do umożliwiania dokładnych pomiarów geometrycznych, takich jak odległości, współrzędne, kierunki i powierzchnie.

Ponieważ dotyczy rzędnych wysokościowych, a kartometryczność odnosi się głównie do położenia sytuacyjnego obiektów w płaszczyźnie mapy.

Skurcz lub rozciągnięcie papieru zmienia rzeczywiste odległości między punktami na arkuszu, przez co pomiary z mapy stają się mniej dokładne.

Jeżeli materiał źródłowy zawiera błędy położenia punktów lub obiektów, błędy te mogą zostać przeniesione na nową mapę.

Jest to niedokładne odwzorowanie położenia punktów podczas opracowywania mapy, co może powodować przesunięcia obiektów na mapie.

Dokładność sytuacyjna dotyczy położenia obiektów w poziomie, a dokładność wysokościowa dotyczy rzędnych, przewyższeń i ukształtowania terenu.

Skala określa stopień pomniejszenia terenu na mapie. Im większa skala mapy, tym zwykle dokładniejsze i bardziej szczegółowe pomiary można z niej wykonać.

Dla wieloboku o liczbie boków n suma kątów wewnętrznych wynosi (n - 2) · 180° albo (n - 2) · 200g. W geodezji często stosuje się grady, więc dla pięcioboku: (5 - 2) · 200g = 600g.

Grad jest jednostką kąta używaną w wielu instrumentach geodezyjnych. Pełny kąt ma 400g, a kąt półpełny 200g.

Trójkąt ma 200g, czworobok 400g, a pięciobok 600g. Wynika to ze wzoru (n - 2) · 200g.

Jest to wartość wynikająca z geometrii, bez uwzględniania błędów pomiarowych. Porównuje się ją z sumą kątów pomierzonych, aby ocenić odchyłkę kątową.

Odchyłka kątowa to różnica między sumą kątów pomierzonych a sumą teoretyczną. Dla pięcioboku sumę pomierzoną porównuje się z wartością 600g.