Pytania pomocnicze - ELM.02

Histereza to różnica między progiem załączenia i progiem wyłączenia regulatora. Zapobiega zbyt częstemu przełączaniu wyjścia przy małych zmianach sygnału.

Stosuje się ją, aby ograniczyć częste przełączanie elementu wykonawczego, np. przekaźnika. Zwiększa to trwałość układu i odporność na zakłócenia.

Zwiększenie histerezy powoduje powiększenie amplitudy zmian sygnału kontrolowanego. Sygnał może bardziej oddalać się od wartości zadanej, zanim regulator zmieni stan.

Zbyt mała histereza może powodować bardzo częste przełączanie regulatora. Jest to niekorzystne dla przekaźników, styczników i innych elementów wykonawczych.

Zbyt duża histereza zmniejsza częstotliwość przełączeń, ale pogarsza dokładność regulacji. Wielkość regulowana będzie zmieniać się w większym zakresie.

Regulator dwustawny ma zwykle tylko dwa stany wyjścia, np. włączony i wyłączony. Regulator PID może płynniej dobierać sygnał sterujący na podstawie uchybu, jego całki i pochodnej.

Typowym przykładem jest termostat sterujący grzałką. Gdy temperatura spadnie poniżej dolnego progu, grzałka się włącza, a po przekroczeniu górnego progu wyłącza.

Oscyloskop pokazuje przebieg napięcia w czasie, dzięki czemu można odczytać amplitudę, poziomy napięć i kształt sygnału. Woltomierz zwykle nie nadaje się do dokładnej oceny szybkich przebiegów cyfrowych.

Okres oblicza się ze wzoru T = 1/f. Dla 25 MHz wynosi on 40 ns.

Oznacza, że jeden centymetr na osi poziomej ekranu odpowiada 100 ns czasu. Pozwala to obserwować bardzo szybkie przebiegi, np. sygnały zegarowe w MHz.

Częstościomierz służy do pomiaru częstotliwości sygnału, a nie jego amplitudy. Może pokazać, że sygnał ma 25 MHz, ale nie poda wartości napięcia przebiegu.

Amplituda to maksymalne wychylenie sygnału od poziomu odniesienia, natomiast wartość skuteczna odpowiada takiej wartości napięcia stałego, która dałaby ten sam efekt energetyczny. Woltomierze AC zwykle wskazują wartość skuteczną.

Ważne jest odpowiednie pasmo oscyloskopu i sondy pomiarowej. Zbyt małe pasmo może zniekształcić przebieg i zaniżyć zmierzoną amplitudę.

Każdy przerzutnik przechowuje jeden bit. Cztery bity dają 2^4, czyli 16 możliwych stanów od 0000 do 1111.

Licznik modulo 10 ma 10 stanów i po stanie 9 wraca do zera. Licznik modulo 16 ma 16 stanów i zlicza od 0 do 15.

Dzieje się tak, gdy nie działa układ zerowania po osiągnięciu stanu 10. Wtedy licznik pracuje zgodnie z naturalnym zakresem czterech przerzutników.

Trzeba wykryć stan 1010, czyli liczbę 10 w systemie binarnym. Po jego pojawieniu się układ powinien wygenerować sygnał zerowania.

Bramka wykrywa określoną kombinację stanów wyjściowych przerzutników. W liczniku modulo 10 wykrywa stan 10 i uruchamia zerowanie.

Oznacza brak doprowadzenia sygnału zerującego do przerzutników. Mimo wykrycia właściwego stanu licznik nie zostanie wyzerowany.

Należy obserwować sygnał na wyjściu bramki zerującej oraz na wejściu zerowania przerzutników. Jeśli impuls pojawia się na bramce, ale nie dociera dalej, wskazuje to na przerwę w obwodzie.

Fartuch bawełniany chroni odzież i ciało przed odpryskami cyny, topnika oraz przypadkowym kontaktem z gorącymi elementami. Bawełna jest korzystna, ponieważ nie topi się tak łatwo jak tkaniny syntetyczne.

Rękawice mogą ograniczać czucie i precyzję ruchów, co utrudnia pracę z małymi elementami elektronicznymi. Stosuje się je tylko wtedy, gdy nie przeszkadzają w bezpiecznym wykonaniu czynności.

Okulary ochronne są wskazane, gdy istnieje ryzyko odprysków, np. podczas cięcia wyprowadzeń, mechanicznej obróbki elementów lub pracy z chemikaliami. W tym pytaniu egzaminacyjnym nacisk położono jednak na właściwą odzież roboczą.

Materiały syntetyczne mogą się topić pod wpływem wysokiej temperatury i przyklejać do skóry, powodując poważniejsze oparzenia. Dlatego preferuje się odzież bawełnianą.

Najważniejsze zagrożenia to wysoka temperatura grotu lutownicy, rozgrzana cyna, opary topnika, możliwość uszkodzenia elementów oraz ryzyko porażenia, jeśli urządzenie nie zostało odłączone od zasilania.

Buty izolacyjne dotyczą głównie ochrony przed porażeniem prądem elektrycznym. Przy typowym wylutowywaniu odłączonego urządzenia ważniejsza jest ochrona przed skutkami pracy z lutownicą i gorącą cyną.

Koszt robocizny oblicza się, mnożąc czas naprawy przez stawkę jednej roboczogodziny. Przykładowo 3 godziny pracy przy stawce 68 zł/h kosztują 204 zł.

Ponieważ tańsze części mogą wymagać dłuższej pracy serwisanta. Całkowity koszt zależy zarówno od ceny części, jak i od kosztu robocizny oraz usług dodatkowych.

Koszt wynosi 230 zł za moduł plus 0,5 × 68 zł za robociznę, czyli 264 zł. Z dowozem należałoby doliczyć jeszcze 50 zł.

Koszt wynosi 57 zł za elementy plus 3 × 68 zł za robociznę, czyli 261 zł. Jest to najtańsza opcja, jeśli nie dolicza się dowozu.

Koszt dowozu uwzględnia się wtedy, gdy dana odpowiedź lub wariant usługi obejmuje dostarczenie urządzenia do klienta. Jeśli wariant mówi o naprawie bez dowozu, tej kwoty się nie dolicza.

Naprawa modułu bez dowozu kosztuje 261 zł, a wymiana modułu bez dowozu 264 zł. Pozostałe warianty są droższe, ponieważ obejmują dodatkowy koszt dostarczenia urządzenia.

Ciało pracownika może zgromadzić ładunek elektrostatyczny. Przy dotknięciu układu scalonego może nastąpić wyładowanie ESD, które uszkodzi wrażliwe struktury półprzewodnikowe.

Bramka tranzystora MOS jest odizolowana bardzo cienką warstwą tlenku. Nawet niewielkie napięcie elektrostatyczne może przebić tę warstwę i trwale uszkodzić element.

Nie jest to jej główne zadanie. Opaska ESD służy przede wszystkim do ochrony elementów elektronicznych przed wyładowaniami elektrostatycznymi.

Stosuje się opaskę antystatyczną, matę ESD, uziemione stanowisko pracy, odzież antystatyczną oraz opakowania ESD do przechowywania podzespołów.

Wyładowanie elektrostatyczne to krótki przepływ ładunku nagromadzonego na ciele lub przedmiocie. Porażenie prądem dotyczy przepływu prądu przez ciało człowieka, zwykle z instalacji lub urządzenia elektrycznego.

Prądy wirowe powstają w przewodnikach pod wpływem zmiennego pola magnetycznego. Brak uziemienia nadgarstka serwisanta nie dotyczy tego zjawiska.

To uszkodzenie, które nie musi być widoczne od razu. Układ może działać po montażu, ale jego trwałość i niezawodność są obniżone.

Najpierw należy zadbać o bezpieczeństwo ratownika i przerwać kontakt poszkodowanego ze źródłem prądu, np. wyłączyć zasilanie. Nie wolno dotykać osoby, jeśli nadal znajduje się pod napięciem.

Gdy osoba jest nieprzytomna, ale oddycha prawidłowo. Pozycja boczna pomaga utrzymać drożność dróg oddechowych i zmniejsza ryzyko zadławienia.

Należy wezwać pomoc i rozpocząć resuscytację krążeniowo-oddechową. Standardowo wykonuje się uciski klatki piersiowej oraz oddechy ratownicze, jeśli ratownik potrafi i może je wykonać.

Porażenie prądem może wywołać zaburzenia rytmu serca, oparzenia i utratę przytomności. Nawet jeśli poszkodowany odzyska przytomność, powinien zostać oceniony przez służby medyczne.

Ratownik może sam zostać porażony, jeśli poszkodowany nadal ma kontakt z napięciem. Najpierw trzeba odłączyć prąd lub odsunąć źródło zagrożenia za pomocą materiału izolacyjnego.

Poluzowanie kołnierzyka, krawata, paska lub ciasnej odzieży ułatwia oddychanie i zmniejsza ucisk na szyję oraz klatkę piersiową.

Nie należy jej przenosić bez potrzeby, jeśli miejsce jest bezpieczne. Ważniejsze jest odłączenie prądu, sprawdzenie oddechu, wezwanie pomocy i właściwe ułożenie poszkodowanego.

Anteny i maszty są często umieszczone wysoko i wykonane z elementów przewodzących. Mogą zostać bezpośrednio trafione piorunem albo przewodzić niebezpieczne przepięcia.

Nie. Niebezpieczne są także przepięcia indukowane w przewodach antenowych oraz przeskoki iskrowe między metalowymi elementami instalacji.

Powinien natychmiast przerwać pracę, zabezpieczyć stanowisko i opuścić miejsce pracy, zwłaszcza dach, maszt lub podnośnik.

Silny wiatr może być powodem przerwania prac, szczególnie na wysokości, ale w pytaniu egzaminacyjnym jednoznacznym zakazem są wyładowania atmosferyczne.

Może uszkodzić odbiorniki, wzmacniacze, mierniki pomiarowe oraz stworzyć zagrożenie porażenia dla osoby dotykającej przewodów lub urządzeń.

Instalacja mogła zostać uszkodzona przez przepięcie lub wyładowanie. Przed dalszą pracą należy ocenić stan przewodów, złączy, uziemienia i urządzeń.

Należy sprawdzić kierunek strzałki na emiterze. W tranzystorze NPN strzałka jest skierowana na zewnątrz symbolu.

W tranzystorze NPN strzałka emitera jest skierowana na zewnątrz, a w PNP do środka symbolu. Pozostały układ wyprowadzeń może wyglądać podobnie.

Strzałka znajduje się zawsze na emiterze. Jej kierunek pozwala rozpoznać typ tranzystora: NPN lub PNP.

Tranzystor bipolarny ma bazę, kolektor i emiter. Baza steruje przepływem prądu między kolektorem a emiterem.

Baza musi mieć dodatnie napięcie względem emitera. Dla tranzystora krzemowego napięcie baza-emiter wynosi zwykle około 0,6–0,7 V.

Może pracować jako wzmacniacz sygnału albo jako klucz elektroniczny. Często steruje diodami LED, przekaźnikami, silnikami i wejściami układów cyfrowych.

Multiplekser wybiera jeden z wielu sygnałów wejściowych i przekazuje go na jedno wyjście. Wybór wejścia odbywa się za pomocą linii adresowych, zwanych też liniami selekcyjnymi.

Oznacza, że spośród n dostępnych wejść tylko jedno zostaje wybrane i przesłane na wyjście. Numer wybranego wejścia określa kod podany na wejścia adresowe.

Ponieważ jego stan wyjścia zależy wyłącznie od aktualnych stanów wejść danych i wejść adresowych. Multiplekser nie przechowuje informacji, więc nie jest układem sekwencyjnym.

Multiplekser wybiera jedno z wielu wejść i przekazuje je na jedno wyjście. Demultiplekser działa odwrotnie: jeden sygnał wejściowy kieruje na jedno z wielu wyjść.

Linie adresowe wskazują, które wejście danych ma zostać połączone z wyjściem. Dla n wejść potrzeba zwykle takiej liczby linii adresowych, aby można było zakodować wszystkie numery wejść.

Liczenie i przechowywanie impulsów dotyczy liczników lub przerzutników, czyli układów sekwencyjnych. Sterowanie wyświetlaczem 7-segmentowym realizuje zwykle dekoder lub sterownik wyświetlacza, a nie multiplekser.