Pytania pomocnicze - SPO.05

Afazja ruchowa polega na trudności w wypowiadaniu słów i zdań mimo często zachowanego rozumienia mowy. Pacjent wie, co chce powiedzieć, ale nie potrafi swobodnie tego wyrazić.

U większości osób ośrodki mowy znajdują się w lewej półkuli mózgu. Uszkodzenie tej okolicy, np. w wyniku udaru niedokrwiennego, może zaburzyć tworzenie lub rozumienie mowy.

Najlepsze są pytania krótkie, konkretne i proste, na które można odpowiedzieć jednym słowem, np. „tak”, „nie”, „woda”, „ból”. Ułatwia to pacjentowi udział w rozmowie.

Tworzenie pełnych zdań może być dla niego zbyt trudne i frustrujące. Nadmierne wymagania mogą zniechęcić pacjenta do prób komunikacji.

Powinien zachować cierpliwość, nie poganiać i dać czas na odpowiedź. Można delikatnie pomóc, ale nie należy wyręczać pacjenta w każdej wypowiedzi.

Tak, gesty, mimika, obrazki lub tablice komunikacyjne mogą wspierać porozumiewanie się. Nie powinny jednak całkowicie zastępować mowy, jeśli pacjent może wypowiadać proste słowa.

Pacjent może odczuwać frustrację, wstyd, bezradność lub złość, ponieważ rozumie sytuację, ale ma trudność z wypowiedzeniem myśli. Ważne jest spokojne i życzliwe podejście opiekuna.

Indywidualizacja oznacza dostosowanie działań opiekuńczych do stanu zdrowia, potrzeb, możliwości, nawyków i oczekiwań konkretnej osoby. Nie stosuje się jednego schematu dla wszystkich podopiecznych.

Poszanowanie godności buduje zaufanie i poczucie bezpieczeństwa. Podopieczny chętniej współpracuje, gdy czuje się traktowany z szacunkiem, a nie jak problem do obsłużenia.

Powinna pytać o zgodę, informować o wykonywanych czynnościach, respektować prywatność, zwracać się w sposób kulturalny i uwzględniać zdanie podopiecznego.

Podmiotowe traktowanie oznacza uznanie podopiecznego za osobę mającą prawa, potrzeby i własne decyzje. Przedmiotowe traktowanie sprowadza go jedynie do choroby, niepełnosprawności lub czynności opiekuńczych.

Należy rozpoznać stan zdrowia, sprawność, potrzeby biologiczne i psychospołeczne, warunki mieszkaniowe, zasoby rodziny oraz preferencje podopiecznego.

Uległość może prowadzić do rezygnacji z profesjonalnych zasad, a pobłażliwość do utrwalania niekorzystnych zachowań. Opieka powinna być życzliwa, ale oparta na granicach, odpowiedzialności i dobru podopiecznego.

Ponieważ dotyczy sfery intymnej i może wywoływać wstyd, zakłopotanie oraz lęk przed oceną. Osoba może unikać kontaktów społecznych i czuć się mniej samodzielna.

Powinien zapewnić intymność, działać spokojnie i rzeczowo oraz unikać komentarzy zawstydzających. Ważne jest poszanowanie godności podopiecznego.

Ograniczenie płynów może prowadzić do odwodnienia, zaparć i zakażeń układu moczowego. Nie rozwiązuje przyczyny nietrzymania moczu.

Zmniejsza ryzyko odparzeń, podrażnień skóry, zakażeń i przykrego zapachu. Poprawia też komfort psychiczny podopiecznego.

Wzmacniają mięśnie odpowiedzialne za kontrolę oddawania moczu. Mogą zmniejszać objawy, zwłaszcza przy wysiłkowym nietrzymaniu moczu.

Warto pozwalać mu wykonywać czynności, które potrafi zrobić sam, np. zgłaszać potrzebę skorzystania z toalety, wybierać środki chłonne lub uczestniczyć w higienie. Samodzielność wzmacnia poczucie sprawczości.

Dyskrecja chroni prywatność i godność podopiecznego. Pomaga uniknąć zawstydzenia oraz buduje zaufanie do opiekuna.

Służy do oceny samodzielności w podstawowych czynnościach życia codziennego. Pomaga określić, jakiego zakresu pomocy wymaga dana osoba.

Ocenia się m.in. jedzenie, ubieranie, kąpiel, korzystanie z toalety, przemieszczanie się, chodzenie po schodach oraz kontrolę moczu i stolca.

Wysoki wynik oznacza większą samodzielność funkcjonalną. Osoba wymaga wtedy mniejszej pomocy w codziennych czynnościach.

Niski wynik wskazuje na dużą zależność od pomocy innych osób. Podopieczny może wymagać wsparcia przy większości czynności samoobsługowych.

Pozwala dobrać zakres pomocy do realnych możliwości podopiecznego. Ułatwia też ustalenie priorytetów opieki i rehabilitacji.

Nie. Do oceny bólu stosuje się inne narzędzia, np. skalę VAS lub NRS.

Nie. Ryzyko odleżyn ocenia się innymi skalami, np. skalą Norton lub Braden, a stopień odleżyny opisuje się według klasyfikacji ran odleżynowych.

Najczęściej są to zaburzenia pamięci, koncentracji, orientacji w czasie i przestrzeni, zmiany zachowania oraz trudności w wykonywaniu codziennych czynności.

Osoba z otępieniem może nie wiedzieć, jaki jest dzień, gdzie się znajduje lub jak wrócić do domu. Zwiększa to ryzyko zagubienia się i wypadków.

Opiekunka powinna obserwować objawy, dokumentować zmiany i poinformować rodzinę lub odpowiednie osoby z zespołu opieki. Nie stawia diagnozy lekarskiej.

Należy mówić spokojnie, jasno i prostymi zdaniami. Warto zadawać jedno pytanie naraz i unikać ponaglania oraz krytykowania.

Pomagają stały układ przedmiotów, usunięcie przeszkód, zabezpieczenie gazu i leków, dobre oświetlenie oraz oznaczenie ważnych miejsc w mieszkaniu.

W zwykłym starzeniu zapominanie zwykle nie zaburza znacząco samodzielnego funkcjonowania. W otępieniu problemy poznawcze utrudniają codzienne życie i stopniowo się nasilają.

Depresja również może powodować problemy z koncentracją, snem i pamięcią, ale ma inne podłoże i wymaga innego leczenia. Rozróżnienia dokonuje lekarz.

Ponieważ mogą świadczyć o bezpośrednim zagrożeniu życia. Wymagają natychmiastowej reakcji i poinformowania osób odpowiedzialnych za leczenie lub bezpieczeństwo podopiecznego.

Niepokojące są zdania typu: „nie chcę żyć”, „jestem ciężarem”, „wszystko straciło sens”. Każdą taką wypowiedź należy potraktować poważnie.

Powinien zachować spokój, nie zostawiać osoby samej i niezwłocznie poinformować rodzinę, lekarza, pielęgniarkę lub wezwać pomoc. Nie należy oceniać ani zawstydzać chorego.

Tak, mogą być objawami depresji, ale w pytaniu chodzi o objaw wymagający szczególnej uwagi ze względu na zagrożenie życia. Tym objawem są myśli i skłonności samobójcze.

Ryzyko mogą stanowić nadmiar leków, ostre narzędzia, środki chemiczne, sznury, paski lub inne przedmioty możliwe do użycia w celu samouszkodzenia. Należy ograniczyć do nich dostęp.

Takie wypowiedzi mogą być wołaniem o pomoc albo zapowiedzią realnych działań samobójczych. Bagatelizowanie zwiększa ryzyko, że chory pozostanie bez potrzebnego wsparcia.

Najczęściej są to drżenie kończyn, potliwość, bladość, głód, osłabienie, senność, dezorientacja i zaburzenia mowy. W ciężkich przypadkach może dojść do utraty przytomności.

Słodki napój zawiera szybko przyswajalne cukry, które szybko podnoszą poziom glukozy we krwi. Jest to właściwe tylko wtedy, gdy pacjent jest przytomny i może bezpiecznie połykać.

Insulina obniża poziom glukozy we krwi. Podanie jej przy hipoglikemii mogłoby pogłębić stan zagrożenia i doprowadzić do utraty przytomności.

Nie należy podawać nic doustnie. Trzeba wezwać pomoc medyczną, ułożyć osobę w pozycji bezpiecznej, kontrolować oddech i obserwować stan pacjenta.

Za hipoglikemię zwykle uznaje się glikemię poniżej 70 mg/dl. Wynik 40 mg/dl jest bardzo niski i wymaga natychmiastowej reakcji.

Hipoglikemia często pojawia się nagle i daje objawy takie jak drżenie, potliwość, głód i dezorientacja. Hiperglikemia częściej wiąże się z nasilonym pragnieniem, częstym oddawaniem moczu, suchością w ustach i osłabieniem.

Szybkie cukry podnoszą glikemię krótko. Przekąska z węglowodanami złożonymi pomaga utrzymać stabilniejszy poziom glukozy, szczególnie gdy kolejny posiłek nie nastąpi szybko.

Najważniejsze jest zapewnienie bezpieczeństwa: chronić głowę przed urazami, odsunąć niebezpieczne przedmioty i obserwować przebieg napadu.

Nie wolno wkładać niczego do ust, rozchylać szczęk, podawać płynów ani leków doustnych oraz siłą powstrzymywać drgawek.

Pogotowie należy wezwać, gdy napad trwa dłużej niż 5 minut, powtarza się, poszkodowany nie odzyskuje świadomości, doszło do urazu, napad wystąpił pierwszy raz lub osoba ma trudności z oddychaniem po napadzie.

Może to spowodować uszkodzenie zębów, jamy ustnej, zadławienie lub utrudnienie oddychania. Nie zapobiega to skutecznie urazom języka.

Po ustąpieniu drgawek należy sprawdzić oddech, ułożyć osobę w pozycji bezpiecznej, zapewnić spokój i pozostać przy niej do pełnego odzyskania świadomości.

Czas napadu pomaga ocenić zagrożenie życia i zdecydować o wezwaniu pogotowia. Napad trwający powyżej 5 minut wymaga pilnej pomocy medycznej.

Nie należy siłowo unieruchamiać ciała, ponieważ może to doprowadzić do urazów. Można jedynie delikatnie zabezpieczyć osobę przed uderzeniem o twarde przedmioty.

Groźne objawy to nieskuteczny kaszel, trudności w oddychaniu, niemożność mówienia, chwytanie się za gardło oraz sinienie twarzy lub ust.

Kaszel jest naturalnym sposobem usuwania ciała obcego z dróg oddechowych. Jeśli jest skuteczny, nie należy przerywać go niepotrzebnymi działaniami.

Wykonuje się je, gdy kaszel jest nieskuteczny, a poszkodowany ma narastające problemy z oddychaniem. Osobę należy lekko pochylić do przodu.

Uderzenie wykonuje się nasadą dłoni w okolicę międzyłopatkową, przy pochyleniu poszkodowanego do przodu. Po każdym uderzeniu sprawdza się, czy ciało obce zostało usunięte.

Uciśnięcia nadbrzusza stosuje się zwykle wtedy, gdy uderzenia między łopatki nie przynoszą efektu, a osoba nadal się dusi. Nie wykonuje się ich jako pierwszego działania, jeśli można zastosować uderzenia międzyłopatkowe.

Nie wolno podawać jej jedzenia ani picia, wkładać palców do ust na ślepo ani kłaść jej płasko, gdy jest przytomna. Takie działania mogą pogorszyć niedrożność dróg oddechowych.

Należy natychmiast wezwać pomoc, ułożyć poszkodowanego na plecach i rozpocząć resuscytację krążeniowo-oddechową zgodnie z zasadami pierwszej pomocy.

Mokra pościel wychładza podopieczną, powoduje dyskomfort i zwiększa ryzyko podrażnień skóry oraz odleżyn. Utrzymanie suchości pomaga zachować higienę i bezpieczeństwo.

Może użyć podkładu nieprzemakalnego, ręczników ochronnych lub ceraty medycznej. Należy odsłaniać tylko mytą część ciała i na bieżąco osuszać skórę.

Pomieszczenie powinno być ciepłe, zwykle około 22–24°C, bez przeciągów. Temperatura 16–18°C jest zbyt niska do wykonywania toalety całego ciała.

Rozmowa zmniejsza skrępowanie, buduje poczucie bezpieczeństwa i pozwala informować podopieczną o kolejnych czynnościach. Należy jednak zachować takt i szacunek dla intymności.

Okolice intymne wymagają szczególnej higieny, dlatego należy użyć czystej wody i osobnej myjki. Zmniejsza to ryzyko przeniesienia drobnoustrojów i zakażeń.

Zaczyna się od części najczystszych, np. twarzy, szyi i kończyn górnych, a kończy na okolicach intymnych i pośladkach. Taka kolejność ogranicza przenoszenie zanieczyszczeń.

Powinna zasłonić drzwi lub parawan, odsłaniać tylko aktualnie mytą część ciała i informować o wykonywanych czynnościach. Ważne jest poszanowanie godności i wstydu podopiecznej.