Pytania pomocnicze - SPO.05

Wrzód żołądka jest drażniony przez pokarm i wydzielany sok żołądkowy. Dlatego ból często pojawia się bezpośrednio po posiłku lub w krótkim czasie po jedzeniu.

Przy wrzodzie żołądka ból zwykle występuje krótko po posiłku. Przy wrzodzie dwunastnicy częściej pojawia się na czczo lub w nocy i może ustępować po jedzeniu.

Należy obserwować ból w nadbrzuszu, jego związek z posiłkami, nudności, zgagę, brak apetytu, spadek masy ciała oraz ewentualne wymioty lub zmianę koloru stolca.

Niepokojące są czarne, smoliste stolce, wymioty z krwią lub treścią przypominającą fusy od kawy, bladość, osłabienie i omdlenie. Wymagają pilnej pomocy medycznej.

Zaleca się regularne, lekkostrawne posiłki, unikanie alkoholu, mocnej kawy, ostrych przypraw, potraw smażonych i tłustych. Dieta powinna być dostosowana do tolerancji podopiecznego i zaleceń lekarza.

Ból po posiłku może powodować unikanie jedzenia, co prowadzi do chudnięcia. Spadek masy ciała zawsze wymaga obserwacji i zgłoszenia, ponieważ może świadczyć także o poważniejszych chorobach.

Podobne dolegliwości mogą występować m.in. w zapaleniu pęcherzyka żółciowego, zapaleniu trzustki, refluksie lub chorobach jelit. O rozpoznaniu decyduje lekarz na podstawie badania i diagnostyki.

Wysiłek zwiększa zapotrzebowanie serca na tlen. Przerwanie aktywności zmniejsza obciążenie serca i może ograniczyć niedokrwienie.

Nitrogliceryna rozszerza naczynia krwionośne, co zmniejsza obciążenie serca i poprawia dopływ krwi do mięśnia sercowego. Stosuje się ją zgodnie z zaleceniem lekarza.

Pogotowie należy wezwać, gdy ból nie ustępuje po odpoczynku i zaleconej nitroglicerynie, nasila się lub towarzyszą mu duszność, zimne poty, bladość, osłabienie albo lęk.

Zwykły lek przeciwbólowy nie usuwa przyczyny bólu, czyli niedokrwienia serca. Może też opóźnić wezwanie pomocy w sytuacji zagrożenia życia.

Najlepiej, aby pacjent usiadł lub przyjął pozycję półsiedzącą. Zmniejsza to obciążenie serca i ogranicza ryzyko upadku, zwłaszcza po nitroglicerynie.

Niepokojące są: silny lub długotrwały ból w klatce piersiowej, duszność, zimne poty, nudności, bladość, osłabienie, zaburzenia świadomości lub promieniowanie bólu do ręki, żuchwy czy pleców.

Opiekun może pomóc pacjentowi przyjąć lek, jeśli jest on zalecony przez lekarza. Nie powinien samodzielnie decydować o rozpoczęciu leczenia ani przekraczać zaleconych dawek.

Typowe są: spowolnienie ruchów, sztywność mięśni, drżenie spoczynkowe oraz zaburzenia chodu, np. małe kroki i szuranie stopami.

W chorobie Parkinsona dochodzi do zaburzeń kontroli ruchu. Powoduje to spowolnienie, trudność w inicjowaniu kroków, pochylanie tułowia i charakterystyczne szuranie.

Powinna odnotować objawy, zadbać o bezpieczeństwo podopiecznego i poinformować rodzinę lub personel medyczny. Nie powinna samodzielnie stawiać diagnozy.

Należy usunąć przeszkody z podłogi, zabezpieczyć dywaniki, zapewnić dobre oświetlenie, stosować maty antypoślizgowe i asekurować podopiecznego podczas chodzenia.

W chorobie Parkinsona dominuje spowolnienie, szuranie i małe kroki. W chorobie zwyrodnieniowej częściej występuje ból stawów, ograniczenie ruchomości i utykanie z powodu bólu.

Systematyczna obserwacja pozwala wcześnie zauważyć pogorszenie zdrowia, nowe objawy lub spadek samodzielności. Dzięki temu można szybciej zorganizować pomoc medyczną lub opiekuńczą.

Osłabione mięśnie gorzej stabilizują ciało i wolniej reagują na potknięcie lub zmianę pozycji. Senior ma trudność z utrzymaniem równowagi i pewnym stawianiem kroków.

Typowe objawy to wolniejszy chód, trudność ze wstawaniem z krzesła, częste podpieranie się, szybkie męczenie się oraz niepewność podczas chodzenia.

Sarkopenia dotyczy utraty masy i siły mięśni, a osteoporoza osłabienia kości i większej podatności na złamania. Obie zwiększają ryzyko powikłań po upadku, ale bezpośrednio niestabilność chodu częściej wynika z osłabienia mięśni.

Powinien zachęcać do bezpiecznej aktywności, pomagać w wykonywaniu zaleconych ćwiczeń, dbać o odpowiednie odżywienie i usuwać przeszkody zwiększające ryzyko upadku.

Kinezyterapia pomaga wzmacniać mięśnie, poprawia zakres ruchu, koordynację i równowagę. Ćwiczenia powinny być dobrane do możliwości seniora i zaleceń specjalisty.

Wzrost masy mięśniowej zwykle poprawia siłę, stabilność i sprawność ruchową. Problemem w starzeniu jest najczęściej spadek masy i siły mięśni, a nie ich przyrost.

Od podstawy piramidy: potrzeby fizjologiczne, bezpieczeństwa, miłości i przynależności, szacunku i uznania oraz samorealizacji.

Są niezbędne do przeżycia i prawidłowego funkcjonowania organizmu. Obejmują m.in. oddychanie, jedzenie, picie, sen, wydalanie i utrzymanie temperatury ciała.

Poprzez zapobieganie upadkom, utrzymywanie porządku, stosowanie sprzętu pomocniczego, przewidywalny plan dnia i reagowanie na zagrożenia zdrowotne.

Dotyczy kontaktu z rodziną, bliskimi i otoczeniem społecznym. Opiekun wspiera ją przez rozmowę, życzliwość, przeciwdziałanie izolacji i umożliwianie relacji społecznych.

Należy traktować podopiecznego z godnością, pytać o zdanie, doceniać jego wysiłek i pozwalać mu wykonywać czynności, które jest w stanie zrobić samodzielnie.

Oznacza możliwość rozwijania zainteresowań, podejmowania aktywności zgodnych z możliwościami oraz zachowania poczucia sensu i sprawczości.

Nie można skutecznie wspierać potrzeb wyższych, jeśli podstawowe potrzeby nie są zaspokojone. Osoba głodna, zziębnięta lub zagrożona nie będzie skupiać się na aktywności społecznej czy samorealizacji.

Krzyk może powodować zniekształcenie dźwięku i dyskomfort. Aparat słuchowy wzmacnia dźwięki, więc zbyt głośna mowa nie poprawia zrozumienia.

Najlepiej mówić nieco wolniej niż zwykle, ale naturalnie. Zbyt wolna mowa może brzmieć sztucznie i utrudniać kontakt.

Wyraźna artykulacja pomaga osobie z niedosłuchem rozpoznać słowa. Ułatwia też wspomaganie się czytaniem z ruchu warg.

Warto ograniczyć hałas, wyłączyć radio lub telewizor i rozmawiać w dobrze oświetlonym miejscu. Twarz rozmówcy powinna być dobrze widoczna.

Należy spokojnie powtórzyć informację lub powiedzieć ją innymi słowami. Można też zapisać najważniejsze dane.

Osoba niedosłysząca może wspierać się obserwacją mimiki i ruchu warg. Zasłonięte usta utrudniają zrozumienie komunikatu.

Ponieważ dotyczy przede wszystkim sfery psychicznej i emocjonalnej: nastroju, snu, motywacji, pamięci i zachowania. Może sprzyjać depresji, lękowi oraz izolacji społecznej.

Niepokojące są: długotrwałe przygnębienie, brak apetytu, bezsenność, zaniedbywanie higieny, izolowanie się, utrata zainteresowań i wypowiedzi o bezsensie życia.

Powinien okazywać empatię, słuchać bez oceniania, zachęcać do codziennej aktywności i kontaktów z bliskimi. Ważne jest zachowanie stałego rytmu dnia.

Nie należy bagatelizować cierpienia, mówić „weź się w garść” ani wymuszać szybkiego powrotu do normalności. Takie komunikaty mogą nasilić poczucie osamotnienia.

Gdy żałoba trwa długo i utrudnia codzienne funkcjonowanie, pojawia się znaczne wycofanie, zaniedbywanie leczenia albo wypowiedzi sugerujące myśli samobójcze.

Strata bliskiej osoby jest silnym czynnikiem ryzyka depresji, szczególnie u osób samotnych i przewlekle chorych. Depresja wymaga rozpoznania przez specjalistę i odpowiedniego leczenia.

Unieruchomienie pogarsza wentylację płuc i sprzyja zaleganiu wydzieliny w drogach oddechowych. To ułatwia rozwój bakterii i może prowadzić do zapalenia płuc.

Do częstych powikłań należą odleżyny, infekcje układu oddechowego, zakrzepica, przykurcze, zaparcia, osłabienie mięśni i pogorszenie samodzielności.

Powinien pomagać w zmianie pozycji, zachęcać do głębokiego oddychania, dbać o nawodnienie i wspierać uruchamianie pacjenta zgodnie z zaleceniami. Ważna jest także obserwacja kaszlu, oddechu i temperatury.

Odwodnienie zagęszcza wydzielinę w drogach oddechowych, utrudnia jej odkrztuszanie i pogarsza stan skóry. Zwiększa więc ryzyko zarówno infekcji oddechowych, jak i odleżyn.

Niepokojące są kaszel, duszność, gorączka, przyspieszony oddech, osłabienie i splątanie. U osób starszych infekcja może przebiegać nietypowo, czasem bez wysokiej gorączki.

Biegunka oraz wzrost lub spadek ciśnienia nie są typowymi bezpośrednimi powikłaniami samego unieruchomienia. U pacjenta leżącego szczególnie typowe są odleżyny i infekcje układu oddechowego.

Tłuszcze nasycone mogą podnosić poziom cholesterolu LDL we krwi. Nadmiar LDL sprzyja odkładaniu się blaszek miażdżycowych w tętnicach.

Należy ograniczać tłuste mięsa, wędliny, smalec, masło, fast food, słodycze i żywność wysoko przetworzoną. Są to częste źródła tłuszczów nasyconych i trans.

Korzystne są warzywa, owoce, produkty pełnoziarniste, ryby, chude mięso, rośliny strączkowe oraz oleje roślinne stosowane z umiarem.

Może zwrócić uwagę na wybór mniej tłustych produktów, czytanie etykiet i planowanie prostych, zdrowszych posiłków. Powinna edukować i wspierać, ale nie narzucać decyzji.

Miażdżyca może prowadzić do zawału serca, udaru mózgu, choroby niedokrwiennej serca oraz zaburzeń krążenia w kończynach dolnych.

Miażdżyca dotyczy tętnic i przepływu krwi, a osteoporoza dotyczy kości i zwiększonej łamliwości. Nadmiar tłuszczów w diecie wiąże się przede wszystkim z miażdżycą.

Remisja to okres wyciszenia choroby, w którym objawy są mniejsze lub nie pojawiają się nowe rzuty. Nie oznacza to jednak całkowitego ustąpienia choroby ani braku ograniczeń.

Nadmierne wyręczanie osłabia samodzielność i może prowadzić do utraty sprawności. Opiekun powinien wspierać tylko tam, gdzie jest to konieczne.

Zbyt duży wysiłek może nasilać zmęczenie i pogorszyć samopoczucie. Aktywność powinna być umiarkowana, bezpieczna i zgodna z zaleceniami lekarza lub rehabilitanta.

Może zachęcać do wykonywania prostych codziennych czynności, dostosowywać zadania do możliwości podopiecznego i wzmacniać jego motywację pochwałą oraz spokojnym wsparciem.

Niepokojące są m.in. nagłe osłabienie kończyn, zaburzenia widzenia, większe problemy z równowagą, nasilone zmęczenie lub nowe zaburzenia czucia. Takie objawy należy zgłosić odpowiednim osobom lub służbom medycznym.

Wsparcie polega na pomocy w takim zakresie, w jakim osoba jej potrzebuje. Wyręczanie oznacza wykonywanie za podopiecznego czynności, które mógłby zrobić samodzielnie.

Osoby z SM często szybciej się męczą, dlatego aktywność powinna być przeplatana odpoczynkiem. Pomaga to uniknąć przeciążenia i pogorszenia samopoczucia.