Pytania pomocnicze - GIW.03

Granit jest skałą zwięzłą, twardą i masywną, dlatego można odspajać go od calizny w dużych fragmentach. Po obróbce nadaje się na płyty, kostkę i elementy budowlane.

Glina jest kopaliną plastyczną, a nie zwięzłą skałą bloczną. Urabia się ją zwykle mechanicznie, np. koparkami, bez potrzeby stosowania robót strzałowych.

Kopalina bloczna ma zostać pozyskana w dużych, możliwie nieuszkodzonych blokach. Kruszywo urabia się i rozdrabnia, więc regularny kształt dużego bloku nie jest celem wydobycia.

Roboty strzałowe służą do odspajania fragmentów skały od calizny. Przy wydobyciu bloków muszą być prowadzone kontrolowanie, aby nie spowodować nadmiernych spękań.

Ważne są zwięzłość, twardość, mała spękalność i możliwość uzyskania dużych monolitów. Skała nie może łatwo rozpadać się na drobne fragmenty.

Piasek szklarski jest kopaliną sypką, składającą się z luźnych ziaren. Nie tworzy zwartego monolitu, który można byłoby odspoić jako blok.

To podstawowy dokument określający sposób prowadzenia ruchu zakładu górniczego, w tym organizację robót, zasady bezpieczeństwa, ochronę środowiska i gospodarowanie złożem.

Ponieważ wskazuje działania i procedury mające zapewnić bezpieczeństwo pracowników, osób przebywających w zakładzie oraz bezpieczeństwo publiczne i przeciwpożarowe.

Obejmuje m.in. prowadzenie robót górniczych, BHP, ochronę środowiska, ochronę obiektów budowlanych, zapobieganie szkodom oraz racjonalne wykorzystanie złoża.

Plan zagospodarowania złoża dotyczy głównie sposobu racjonalnego wykorzystania zasobów złoża, natomiast plan ruchu określa praktyczne zasady prowadzenia działalności zakładu górniczego.

Za organizację i prowadzenie ruchu zakładu górniczego zgodnie z zatwierdzonym planem odpowiada kierownik ruchu zakładu górniczego.

Plan ruchu określa działania ograniczające negatywny wpływ eksploatacji na środowisko, np. ochronę wód, gruntów, powietrza oraz zasady rekultywacji i zapobiegania szkodom.

Nadkład to warstwy skał lub gruntu zalegające nad złożem kopaliny użytecznej. Musi zostać usunięty, aby umożliwić eksploatację złoża.

Do przemieszczania nadkładu można wykorzystywać m.in. spycharki, ładowarki i zgarniarki, zależnie od odległości transportu, rodzaju gruntu i organizacji robót.

Pogłębiarka służy głównie do urabiania i wydobywania materiału spod wody lub z dna zbiorników. Nie jest typową maszyną do lądowego transportu nadkładu z obszaru złoża na hałdę.

Spycharka służy do przesuwania mas ziemnych, profilowania terenu, formowania zwałów oraz prac pomocniczych przy zdejmowaniu i przemieszczaniu nadkładu.

Ładowarka przede wszystkim nabiera i ładuje materiał, a na krótkich odległościach może go także przewozić. Zgarniarka odspaja, nabiera, transportuje i rozładowuje grunt w jednym cyklu roboczym.

Dobór zależy od odległości transportu, rodzaju i wilgotności gruntu, wielkości robót, ukształtowania terenu oraz wymaganej wydajności.

Oznacza przemieszczenie usuniętego materiału znad złoża do miejsca składowania, czyli na zwałowisko lub hałdę.

Skały luźne nie mają trwałego spojenia między ziarnami. Typowe przykłady to piasek, żwir i pospółka.

Pogłębiarki urabiają materiał przez czerpanie, zasysanie lub rozmywanie. Takie metody są skuteczne przy piaskach, żwirach i osadach dennych, ale nie przy skałach zwięzłych.

Najczęściej są to kruszywa naturalne, czyli piaski, żwiry i pospółki. Mogą to być również luźne osady denne.

Skały luźne są niescementowane i łatwo się rozsypują. Skały zwięzłe tworzą zwartą masę skalną i wymagają silniejszych metod urabiania.

Hydrotransport stosuje się wtedy, gdy kopalina może być przemieszczana w mieszaninie z wodą. Jest typowy dla piasków i żwirów wydobywanych refulerami lub pogłębiarkami ssącymi.

Refuler zasysa lub przemieszcza materiał rozdrobniony i luźny. Skały zwięzłe trzeba najpierw urobić mechanicznie lub strzałowo, ponieważ nie dają się bezpośrednio zasysać.

Charakterystyczny jest obracający się bęben lub tarcza z zębami skrawającymi zamontowana na końcu wysięgnika koparki. Podczas pracy narzędzie odspaja materiał warstwowo, powodując pylenie i rozdrobnienie urobku.

Polega na mechanicznym skrawaniu calizny skalnej przez obracający się organ frezujący. Materiał jest odspajany bez użycia materiałów wybuchowych.

Głowica frezująca pracuje ruchem obrotowym i skrawa skałę. Młot hydrauliczny działa udarowo, czyli kruszy materiał serią uderzeń.

Pozwala urabiać skałę bez detonacji, drgań sejsmicznych i rozrzutu odłamków. Jest przydatna w pobliżu zabudowy, instalacji lub w miejscach wymagających precyzyjnego urabiania.

Umożliwia dokładne wybieranie określonej warstwy złoża i ograniczenie mieszania kopaliny z płonnym materiałem. Poprawia to jakość urobku i może zmniejszyć straty złoża.

Można jej używać do profilowania skarp, wyrównywania ścian wyrobiska, wykonywania rowów technologicznych oraz usuwania lokalnych występów skalnych.

Klin działa przez rozpieranie szczeliny w skale. Powoduje kontrolowane pękanie i odspajanie bloku od calizny skalnej.

Klin służy głównie do rozłupywania i odspajania skały przez rozpieranie. Dłuto wykorzystuje się raczej do nacinania, skuwania lub obróbki powierzchni.

Klinowanie stosuje się głównie w skałach zwięzłych i blocznych, np. granicie, bazalcie, piaskowcu lub wapieniu. Szczególnie ważne jest tam, gdzie trzeba uzyskać możliwie regularny blok.

Naturalne spękania ułatwiają odspajanie, ponieważ klin może poszerzyć istniejącą szczelinę. Pozwala to zmniejszyć nakład siły i ograniczyć przypadkowe uszkodzenia bloku.

Klin ręczny działa dzięki uderzeniom lub naciskowi wywieranemu ręcznie. Klin hydrauliczny wykorzystuje siłę układu hydraulicznego, dlatego może generować znacznie większy nacisk.

Żerdź jest elementem stosowanym m.in. przy wierceniu lub jako przedłużenie narzędzia. Nie jest typowym narzędziem do ręcznego oddzielania bloków skalnych od podłoża.

Jest to urabianie materiału znajdującego się powyżej poziomu, na którym stoi maszyna. Poziom pracy określa się rzędną wysokościową stanowiska maszyny.

Należy znaleźć maszynę wykonującą urabianie i sprawdzić rzędną poziomu, na którym jest ustawiona. Nie zawsze jest to najwyższa rzędna widoczna na schemacie.

Przy urabianiu nadpoziomowym maszyna urabia materiał powyżej swojego poziomu pracy. Przy podpoziomowym urabia materiał położony poniżej poziomu, na którym stoi.

Na schemacie urabianie nadpoziomowe nadkładu jest wykonywane przez maszynę ustawioną na poziomie +185 m. To poziom stanowiska roboczego, z którego prowadzi się urabianie.

Rzędna wysokościowa określa położenie poziomu względem przyjętego układu odniesienia. Dzięki niej można rozróżnić poziomy robocze, piętra eksploatacyjne i kierunek prowadzenia robót.

Poziom roboczy to powierzchnia lub półka, na której pracują maszyny górnicze. Z tego poziomu mogą być prowadzone czynności takie jak urabianie, ładowanie lub transport.

Woda może powodować zalanie wyrobiska, utratę stateczności skarp, podmycie dróg technologicznych oraz zagrożenie dla ludzi i maszyn. Może też doprowadzić do wstrzymania eksploatacji.

Kierownik ruchu zakładu górniczego odpowiada za organizację bezpiecznego prowadzenia ruchu zakładu. Ustala zasady postępowania, podejmuje decyzje o ograniczeniu lub wstrzymaniu robót oraz nadzoruje działania zabezpieczające.

Do systemu odwadniania należą m.in. rowy odwadniające, rząpia, pompownie, rurociągi, studnie odwadniające oraz zbiorniki retencyjne. Ich zadaniem jest przechwycenie i odprowadzenie wody poza rejon robót.

Sztygar kieruje pracami na wyznaczonym odcinku lub zmianie, ale nie ustala podstawowych zasad funkcjonowania całego zakładu. Takie decyzje należą do kierownika ruchu zakładu górniczego.

Można zwiększyć liczbę lub wydajność pomp, udrożnić rowy i rurociągi, ograniczyć roboty w zagrożonym rejonie oraz przenieść ludzi i sprzęt w bezpieczne miejsce.

Geolog zajmuje się rozpoznaniem budowy geologicznej złoża i warunków hydrogeologicznych, ale nie odpowiada za ustalanie zasad ruchu całego zakładu w sytuacji zagrożenia.

Po dwóch ruchomych szczękach, które otwierają się i zamykają wokół materiału. Jej kształt przypomina chwytak, a nie klasyczną jednolitą łyżkę.

Służy do chwytania, wybierania, załadunku i przenoszenia materiałów luźnych lub sypkich, np. piasku, żwiru, ziemi albo urobku.

Łyżka chwytakowa obejmuje i przenosi materiał, natomiast łyżka krusząca jest przeznaczona do rozdrabniania materiału, np. gruzu lub skał.

Łyżka przesiewająca ma otwory, kraty lub bęben do oddzielania frakcji materiału. Łyżka chwytakowa nie przesiewa, tylko zamyka materiał między szczękami.

Może wybierać materiał pionowo lub z ograniczonej przestrzeni, ponieważ nie wymaga typowego nabierania przez ruch jazdy maszyny lub skrawania gruntu.

Siłowniki hydrauliczne sterują otwieraniem i zamykaniem szczęk, dzięki czemu łyżka może uchwycić i utrzymać materiał podczas przenoszenia.

Polegają na przygotowaniu terenu, dokumentacji i warunków technicznych do rozpoczęcia lub kontynuowania eksploatacji. Obejmują m.in. wytyczenia geodezyjne, odwodnienie oraz oczyszczenie terenu.

Roboty przygotowawcze tworzą warunki do prowadzenia prac, np. porządkują i zabezpieczają teren. Roboty udostępniające umożliwiają dostęp do złoża lub kolejnego poziomu eksploatacji, np. przez wykonanie wkopu.

Ponieważ taki wkop służy bezpośrednio udostępnieniu złoża lub poziomu eksploatacyjnego. Jest więc elementem robót udostępniających, a nie tylko przygotowaniem terenu.

Wytyczenie granic określa dokładny zasięg planowanych prac i pozwala prowadzić eksploatację zgodnie z dokumentacją. Zapobiega też przekroczeniu dopuszczonych granic robót.

Odwodnienie ogranicza dopływ wód do wyrobiska i poprawia bezpieczeństwo pracy. Może być konieczne jeszcze przed rozpoczęciem właściwego urabiania.

Usunięcie roślinności pozwala przygotować teren pod przyszłe prace górnicze. Musi być jednak prowadzone zgodnie z wymaganymi decyzjami i przepisami ochrony środowiska.